Pradip TambeFounder · Mydigitcard Business Solutions

लोड होतंय

ग्रंथ: श्रीदुर्गासप्तशती

नवमोऽध्यायः · निशुम्भवध

Chapter 9 · The slaying of Nishumbha

दुर्गा सप्तशतीचा नववा अध्याय: निशुंभाचा वध

43 श्लोक ऑडिओ नंतर जोडला जाईल

या स्तोत्राबद्दल

निशुंभवध हा श्रीदुर्गासप्तशतीचा नववा अध्याय आहे. सप्तशती म्हणजे मार्कंडेय पुराणातलं देवीमाहात्म्य. अध्यायाच्या शेवटची पुष्पिका सांगते की ही कथा सावर्णिक मन्वंतराच्या प्रसंगात येते. परंपरेनुसार पाचवा ते तेरावा अध्याय 'उत्तम चरित्र' मानले जातात. हा अध्याय त्याच भागात आहे.

आठव्या अध्यायात रक्तबीज मारला गेला. आता राजा सुरथ ऋषींना विचारतो, त्यानंतर शुंभ-निशुंभांनी काय केलं? ऋषी लढाई सांगतात. निशुंभ आधी घायाळ होऊन पडतो. मग शुंभ रथात बसून येतो आणि देवी त्याला मूर्च्छित पाडते. तेवढ्यात निशुंभ शुद्धीवर येऊन पुन्हा लढतो. देवी त्रिशूळाने त्याचं हृदय छेदते आणि तलवारीने त्याचा शेवट करते. शेवटच्या श्लोकांत मातृका, काली, शिवदूती आणि सिंह उरलेल्या असुरसेनेचा नाश करतात.

रचना

सुरुवातीला अर्धनारीश्वराचं ध्यान आहे. त्यानंतर गीता प्रेसच्या क्रमांकाप्रमाणे ४१ मंत्र आहेत: दोन 'उवाच' ओळी आणि ३९ श्लोक. शेवटी पुष्पिका आहे. इथले क्रमांक (९.१, ९.२…) गीता प्रेसच्या आवृत्तीशी जुळतात.

पहिल्यांदा वाचताना

घाई करू नका. अर्धा श्लोक म्हणा, थोडं थांबा, मग पुढचा. कथा आधी समजली की पाठ सहज होतो, म्हणून अर्थ एकदा वाचून घ्या. या अध्यायात हे शब्द जपून म्हणा:

  • संदष्टौष्ठपुटाः: 'ष्ठ' स्पष्ट म्हणा; 'स्ट' नाही.
  • क्षुरप्रेण, दंष्ट्राक्षुण्ण: 'क्ष' आणि 'ष्ट्र' ही जोडाक्षरं तोडू नका.
  • निर्घातनिःस्वनो: मधला विसर्ग हलकासा ऐकू यायला हवा.
  • शुम्भ, निशुम्भ: 'श' तालव्य आहे; 'स' किंवा 'ष' म्हणू नका.

इथला अर्थ आमच्या टीमने मूळ संस्कृतवरून लिहिला आहे. विद्वानांनी तो तपासला आहे की नाही, ते या पानावर दाखवलं आहे.

ॐ बन्धूककाञ्चननिभं रुचिराक्षमालां पाशाङ्कुशौ च वरदां निजबाहुदण्डैः। बिभ्राणमिन्दुशकलाभरणं त्रिनेत्रमर्धाम्बिकेशमनिशं वपुराश्रयामि॥

oṃ bandhūkakāñcananibhaṃ rucirākṣamālāṃ pāśāṅkuśau ca varadāṃ nijabāhudaṇḍaiḥ | bibhrāṇaminduśakalābharaṇaṃ trinetramardhāmbikeśamaniśaṃ vapurāśrayāmi ||

ज्या रूपात अर्धा भाग अंबिकेचा आणि अर्धा भाग शिवाचा आहे, त्या अर्धनारीश्वर रूपाचा मी सतत आश्रय घेतो. त्याची कांती बंधूकाच्या लाल फुलासारखी आणि सोन्यासारखी आहे. त्याच्या हातांत सुंदर जपमाळ, पाश, अंकुश आणि वर देणारी मुद्रा आहे. चंद्राची कोर हे त्याचं भूषण आहे आणि त्याला तीन डोळे आहेत.

ॐ राजोवाच॥

oṃ rājovāca ||

ॐ. राजा म्हणाला —

विचित्रमिदमाख्यातं भगवन् भवता मम। देव्याश्चरितमाहात्म्यं रक्तबीजवधाश्रितम्॥

vicitramidamākhyātaṃ bhagavan bhavatā mama | devyāścaritamāhātmyaṃ raktabījavadhāśritam ||

भगवन्, रक्तबीजाच्या वधाशी जोडलेलं देवीचं चरित्र आणि तिचा महिमा तुम्ही मला सांगितलात. ही कथा फार अद्भुत आहे.

भूयश्चेच्छाम्यहं श्रोतुं रक्तबीजे निपातिते। चकार शुम्भो यत्कर्म निशुम्भश्चातिकोपनः॥

bhūyaścecchāmyahaṃ śrotuṃ raktabīje nipātite | cakāra śumbho yatkarma niśumbhaścātikopanaḥ ||

रक्तबीज पडल्यानंतर शुंभाने आणि अतिशय रागीट निशुंभाने काय केलं, ते मला आणखी ऐकायचं आहे.

ऋषिरुवाच॥

ṛṣiruvāca ||

ऋषी म्हणाले —

चकार कोपमतुलं रक्तबीजे निपातिते। शुम्भासुरो निशुम्भश्च हतेष्वन्येषु चाहवे॥

cakāra kopamatulaṃ raktabīje nipātite | śumbhāsuro niśumbhaśca hateṣvanyeṣu cāhave ||

रक्तबीज पडला आणि बाकीचे असुरही रणात मारले गेले. तेव्हा शुंभासुराला आणि निशुंभाला अपार राग आला.

हन्यमानं महासैन्यं विलोक्यामर्षमुद्वहन्। अभ्यधावन्निशुम्भोऽथ मुख्ययासुरसेनया॥

hanyamānaṃ mahāsainyaṃ vilokyāmarṣamudvahan | abhyadhāvanniśumbho'tha mukhyayāsurasenayā ||

आपलं मोठं सैन्य मारलं जात आहे, हे पाहून निशुंभ संतापाने पेटला. तो असुरांच्या मुख्य सेनेला घेऊन देवीवर धावून गेला.

तस्याग्रतस्तथा पृष्ठे पार्श्वयोश्च महासुराः। संदष्टौष्ठपुटाः क्रुद्धा हन्तुं देवीमुपाययुः॥

tasyāgratastathā pṛṣṭhe pārśvayośca mahāsurāḥ | saṃdaṣṭauṣṭhapuṭāḥ kruddhā hantuṃ devīmupāyayuḥ ||

त्याच्या पुढे, मागे आणि दोन्ही बाजूंना मोठमोठे असुर होते. ते रागाने ओठ चावत देवीला मारायला आले.

आजगाम महावीर्यः शुम्भोऽपि स्वबलैर्वृतः। निहन्तुं चण्डिकां कोपात्कृत्वा युद्धं तु मातृभिः॥

ājagāma mahāvīryaḥ śumbho'pi svabalairvṛtaḥ | nihantuṃ caṇḍikāṃ kopātkṛtvā yuddhaṃ tu mātṛbhiḥ ||

महापराक्रमी शुंभही आपल्या सैन्याला घेऊन आला. मातृकांशी लढून झाल्यावर तो रागाने चंडिकेला मारायला निघाला.

ततो युद्धमतीवासीद्देव्या शुम्भनिशुम्भयोः। शरवर्षमतीवोग्रं मेघयोरिव वर्षतोः॥

tato yuddhamatīvāsīddevyā śumbhaniśumbhayoḥ | śaravarṣamatīvograṃ meghayoriva varṣatoḥ ||

मग देवीचं आणि शुंभ-निशुंभांचं घनघोर युद्ध झालं. दोन ढग पाऊस पाडतात, तसा ते दोघे बाणांचा भयंकर वर्षाव करू लागले.

चिच्छेदास्ताञ्छरांस्ताभ्यां चण्डिका स्वशरोत्करैः। ताडयामास चाङ्गेषु शस्त्रौघैरसुरेश्वरौ॥

cicchedāstāñcharāṃstābhyāṃ caṇḍikā svaśarotkaraiḥ | tāḍayāmāsa cāṅgeṣu śastraughairasureśvarau ||

त्या दोघांनी सोडलेले बाण चंडिकेने आपल्या बाणांच्या झोताने तोडले. आणि शस्त्रांच्या माऱ्याने त्या दोन्ही असुरराजांच्या अंगांवर प्रहार केले.

निशुम्भो निशितं खड्गं चर्म चादाय सुप्रभम्। अताडयन्मूर्ध्नि सिंहं देव्या वाहनमुत्तमम्॥

niśumbho niśitaṃ khaḍgaṃ carma cādāya suprabham | atāḍayanmūrdhni siṃhaṃ devyā vāhanamuttamam ||

निशुंभाने धारदार तलवार आणि चमकणारी ढाल घेतली. आणि देवीचं श्रेष्ठ वाहन असलेल्या सिंहाच्या मस्तकावर वार केला.

ताडिते वाहने देवी क्षुरप्रेणासिमुत्तमम्। निशुम्भस्याशु चिच्छेद चर्म चाप्यष्टचन्द्रकम्॥

tāḍite vāhane devī kṣurapreṇāsimuttamam | niśumbhasyāśu ciccheda carma cāpyaṣṭacandrakam ||

आपल्या वाहनावर वार झाला, तेव्हा देवीने लगेच वस्तऱ्यासारख्या धारेच्या बाणाने निशुंभाची उत्तम तलवार तोडली. आठ चंद्रांनी सजलेली त्याची ढालही तोडून टाकली.

छिन्ने चर्मणि खड्गे च शक्तिं चिक्षेप सोऽसुरः। तामप्यस्य द्विधा चक्रे चक्रेणाभिमुखागताम्॥

chinne carmaṇi khaḍge ca śaktiṃ cikṣepa so'suraḥ | tāmapyasya dvidhā cakre cakreṇābhimukhāgatām ||

ढाल आणि तलवार तुटल्यावर त्या असुराने शक्ती नावाचं अस्त्र फेकलं. ती समोरून येत असतानाच देवीने चक्राने तिचे दोन तुकडे केले.

कोपाध्मातो निशुम्भोऽथ शूलं जग्राह दानवः। आयातं मुष्टिपातेन देवी तच्चाप्यचूर्णयत्॥

kopādhmāto niśumbho'tha śūlaṃ jagrāha dānavaḥ | āyātaṃ muṣṭipātena devī taccāpyacūrṇayat ||

मग रागाने फुगलेल्या दानव निशुंभाने शूल उचलला. तो अंगावर येताच देवीने मुठीच्या एका प्रहाराने त्याचा चुरा केला.

आविध्याथ गदां सोऽपि चिक्षेप चण्डिकां प्रति। सापि देव्या त्रिशूलेन भिन्ना भस्मत्वमागता॥

āvidhyātha gadāṃ so'pi cikṣepa caṇḍikāṃ prati | sāpi devyā triśūlena bhinnā bhasmatvamāgatā ||

मग त्याने गदा गरगर फिरवून चंडिकेवर फेकली. देवीच्या त्रिशूळाने तीही फुटली आणि तिची राख झाली.

ततः परशुहस्तं तमायान्तं दैत्यपुङ्गवम्। आहत्य देवी बाणौघैरपातयत भूतले॥

tataḥ paraśuhastaṃ tamāyāntaṃ daityapuṅgavam | āhatya devī bāṇaughairapātayata bhūtale ||

मग तो दैत्यश्रेष्ठ हातात परशू घेऊन धावून आला. देवीने बाणांच्या वर्षावाने त्याच्यावर प्रहार केला आणि त्याला जमिनीवर पाडलं.

तस्मिन्निपतिते भूमौ निशुम्भे भीमविक्रमे। भ्रातर्यतीव संक्रुद्धः प्रययौ हन्तुमम्बिकाम्॥

tasminnipatite bhūmau niśumbhe bhīmavikrame | bhrātaryatīva saṃkruddhaḥ prayayau hantumambikām ||

भयंकर पराक्रमी निशुंभ जमिनीवर पडला. आपला भाऊ पडलेला पाहून शुंभ अतिशय संतापला आणि अंबिकेला मारायला निघाला.

स रथस्थस्तथात्युच्चैर्गृहीतपरमायुधैः। भुजैरष्टाभिरतुलैर्व्याप्याशेषं बभौ नभः॥

sa rathasthastathātyuccairgṛhītaparamāyudhaiḥ | bhujairaṣṭābhiratulairvyāpyāśeṣaṃ babhau nabhaḥ ||

तो रथात उंच उभा होता. उत्तम शस्त्रं धरलेल्या आपल्या आठ अतुलनीय हातांनी जणू सगळं आकाश व्यापून तो झळाळत होता.

तमायान्तं समालोक्य देवी शङ्खमवादयत्। ज्याशब्दं चापि धनुषश्चकारातीव दुःसहम्॥

tamāyāntaṃ samālokya devī śaṅkhamavādayat | jyāśabdaṃ cāpi dhanuṣaścakārātīva duḥsaham ||

त्याला येताना पाहून देवीने शंख वाजवला. आणि धनुष्याच्या दोरीचा असा टणत्कार केला, की तो सहन करणं कठीण होतं.

पूरयामास ककुभो निजघण्टास्वनेन च। समस्तदैत्यसैन्यानां तेजोवधविधायिना॥

pūrayāmāsa kakubho nijaghaṇṭāsvanena ca | samastadaityasainyānāṃ tejovadhavidhāyinā ||

आपल्या घंटेच्या नादाने तिने सगळ्या दिशा भरून टाकल्या. तो नाद सगळ्या दैत्यसेनेचं तेज नाहीसं करणारा होता.

ततः सिंहो महानादैस्त्याजितेभमहामदैः। पूरयामास गगनं गां तथैव दिशो दश॥

tataḥ siṃho mahānādaistyājitebhamahāmadaiḥ | pūrayāmāsa gaganaṃ gāṃ tathaiva diśo daśa ||

मग सिंहाने मोठमोठ्या गर्जना केल्या. त्या ऐकून मोठ्या हत्तींचाही मद उतरला. त्या गर्जनांनी आकाश, पृथ्वी आणि दहाही दिशा भरून गेल्या.

ततः काली समुत्पत्य गगनं क्ष्मामताडयत्। कराभ्यां तन्निनादेन प्राक्स्वनास्ते तिरोहिताः॥

tataḥ kālī samutpatya gaganaṃ kṣmāmatāḍayat | karābhyāṃ tanninādena prāksvanāste tirohitāḥ ||

मग कालीने आकाशात उंच उडी घेतली आणि दोन्ही हातांनी पृथ्वीवर प्रहार केला. त्या आवाजापुढे आधीचे सगळे आवाज विरून गेले.

अट्टाट्टहासमशिवं शिवदूती चकार ह। तैः शब्दैरसुरास्त्रेसुः शुम्भः कोपं परं ययौ॥

aṭṭāṭṭahāsamaśivaṃ śivadūtī cakāra ha | taiḥ śabdairasurāstresuḥ śumbhaḥ kopaṃ paraṃ yayau ||

शिवदूतीने अशुभ, कर्कश अट्टहास केला. त्या आवाजांनी असुर थरथरले आणि शुंभाचा राग शिगेला पोहोचला.

दुरात्मंस्तिष्ठ तिष्ठेति व्याजहाराम्बिका यदा। तदा जयेत्यभिहितं देवैराकाशसंस्थितैः॥

durātmaṃstiṣṭha tiṣṭheti vyājahārāmbikā yadā | tadā jayetyabhihitaṃ devairākāśasaṃsthitaiḥ ||

'दुष्टा, थांब, थांब' असं अंबिकेने म्हणताच आकाशात उभ्या असलेल्या देवांनी 'जय' असा घोष केला.

शुम्भेनागत्य या शक्तिर्मुक्ता ज्वालातिभीषणा। आयान्ती वह्निकूटाभा सा निरस्ता महोल्कया॥

śumbhenāgatya yā śaktirmuktā jvālātibhīṣaṇā | āyāntī vahnikūṭābhā sā nirastā maholkayā ||

शुंभाने पुढे येऊन एक शक्ती फेकली. ती ज्वाळांनी अतिशय भयंकर दिसत होती, जणू आगीचा ढीग. ती येत असतानाच एका मोठ्या उल्केने ती दूर फेकली गेली.

सिंहनादेन शुम्भस्य व्याप्तं लोकत्रयान्तरम्। निर्घातनिःस्वनो घोरो जितवानवनीपते॥

siṃhanādena śumbhasya vyāptaṃ lokatrayāntaram | nirghātaniḥsvano ghoro jitavānavanīpate ||

हे राजा, शुंभाच्या सिंहगर्जनेने तिन्ही लोकांमधली सगळी पोकळी भरून गेली. पण विजेच्या कडकडाटासारख्या एका भयंकर आवाजाने तिच्यावरही मात केली.

शुम्भमुक्ताञ्छरान्देवी शुम्भस्तत्प्रहिताञ्छरान्। चिच्छेद स्वशरैरुग्रैः शतशोऽथ सहस्रशः॥

śumbhamuktāñcharāndevī śumbhastatprahitāñcharān | ciccheda svaśarairugraiḥ śataśo'tha sahasraśaḥ ||

शुंभाने सोडलेले बाण देवीने तोडले, आणि देवीने सोडलेले बाण शुंभाने तोडले. दोघांनी आपल्या उग्र बाणांनी शेकडो, हजारो बाण छेदले.

ततः सा चण्डिका क्रुद्धा शूलेनाभिजघान तम्। स तदाभिहतो भूमौ मूर्च्छितो निपपात ह॥

tataḥ sā caṇḍikā kruddhā śūlenābhijaghāna tam | sa tadābhihato bhūmau mūrcchito nipapāta ha ||

मग चंडिकेने संतापून त्याच्यावर त्रिशूळाने प्रहार केला. त्या प्रहाराने तो बेशुद्ध होऊन जमिनीवर पडला.

ततो निशुम्भः सम्प्राप्य चेतनामात्तकार्मुकः। आजघान शरैर्देवीं कालीं केसरिणं तथा॥

tato niśumbhaḥ samprāpya cetanāmāttakārmukaḥ | ājaghāna śarairdevīṃ kālīṃ kesariṇaṃ tathā ||

तेवढ्यात निशुंभ शुद्धीवर आला. त्याने धनुष्य उचललं आणि देवी, काली आणि सिंह यांच्यावर बाण सोडले.

पुनश्च कृत्वा बाहूनामयुतं दनुजेश्वरः। चक्रायुधेन दितिजश्छादयामास चण्डिकाम्॥

punaśca kṛtvā bāhūnāmayutaṃ danujeśvaraḥ | cakrāyudhena ditijaśchādayāmāsa caṇḍikām ||

मग त्या दितिपुत्र दानवराजाने पुन्हा दहा हजार हात धारण केले. आणि चक्रांच्या माऱ्याने चंडिकेला झाकून टाकलं.

ततो भगवती क्रुद्धा दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी। चिच्छेद तानि चक्राणि स्वशरैः सायकांश्च तान्॥

tato bhagavatī kruddhā durgā durgārtināśinī | ciccheda tāni cakrāṇi svaśaraiḥ sāyakāṃśca tān ||

तेव्हा कठीण संकटांतली पीडा दूर करणाऱ्या भगवती दुर्गेने संतापून आपल्या बाणांनी ती सगळी चक्रं आणि ते बाण तोडून टाकले.

ततो निशुम्भो वेगेन गदामादाय चण्डिकाम्। अभ्यधावत वै हन्तुं दैत्यसेनासमावृतः॥

tato niśumbho vegena gadāmādāya caṇḍikām | abhyadhāvata vai hantuṃ daityasenāsamāvṛtaḥ ||

मग दैत्यसेनेने वेढलेला निशुंभ गदा घेऊन वेगाने चंडिकेला मारायला धावला.

तस्यापतत एवाशु गदां चिच्छेद चण्डिका। खड्गेन शितधारेण स च शूलं समाददे॥

tasyāpatata evāśu gadāṃ ciccheda caṇḍikā | khaḍgena śitadhāreṇa sa ca śūlaṃ samādade ||

तो अंगावर येत असतानाच चंडिकेने धारदार तलवारीने त्याची गदा तोडली. मग त्याने शूल उचलला.

शूलहस्तं समायान्तं निशुम्भममरार्दनम्। हृदि विव्याध शूलेन वेगाविद्धेन चण्डिका॥

śūlahastaṃ samāyāntaṃ niśumbhamamarārdanam | hṛdi vivyādha śūlena vegāviddhena caṇḍikā ||

देवांना छळणारा निशुंभ हातात शूल घेऊन येत होता. तेव्हा चंडिकेने जोराने फेकलेल्या त्रिशूळाने त्याचं हृदय छेदलं.

भिन्नस्य तस्य शूलेन हृदयान्निःसृतोऽपरः। महाबलो महावीर्यस्तिष्ठेति पुरुषो वदन्॥

bhinnasya tasya śūlena hṛdayānniḥsṛto'paraḥ | mahābalo mahāvīryastiṣṭheti puruṣo vadan ||

त्रिशूळाने छेदलेल्या त्याच्या हृदयातून दुसराच एक पुरुष बाहेर पडला. तो महाबलवान आणि महापराक्रमी होता, आणि 'थांब' असं ओरडत होता.

तस्य निष्क्रामतो देवी प्रहस्य स्वनवत्ततः। शिरश्चिच्छेद खड्गेन ततोऽसावपतद्भुवि॥

tasya niṣkrāmato devī prahasya svanavattataḥ | śiraściccheda khaḍgena tato'sāvapatadbhuvi ||

तो बाहेर पडत असतानाच देवी मोठ्याने हसली आणि तिने तलवारीने त्याचं मस्तक छाटलं. मग तो जमिनीवर कोसळला.

ततः सिंहश्चखादोग्रं दंष्ट्राक्षुण्णशिरोधरान्। असुरांस्तांस्तथा काली शिवदूती तथापरान्॥

tataḥ siṃhaścakhādograṃ daṃṣṭrākṣuṇṇaśirodharān | asurāṃstāṃstathā kālī śivadūtī tathāparān ||

मग सिंहाने आपल्या दाढांनी माना चिरडून त्या असुरांना उग्रपणे खाऊन टाकलं. तसंच काली आणि शिवदूती यांनी इतर असुरांना खाल्लं.

कौमारीशक्तिनिर्भिन्नाः केचिन्नेशुर्महासुराः। ब्रह्माणीमन्त्रपूतेन तोयेनान्ये निराकृताः॥

kaumārīśaktinirbhinnāḥ kecinneśurmahāsurāḥ | brahmāṇīmantrapūtena toyenānye nirākṛtāḥ ||

कौमारीच्या शक्तीने छेदलेले काही मोठे असुर नष्ट झाले. ब्रह्माणीच्या मंत्राने पवित्र केलेल्या पाण्याने इतर काहींना पळवून लावलं.

माहेश्वरीत्रिशूलेन भिन्नाः पेतुस्तथापरे। वाराहीतुण्डघातेन केचिच्चूर्णीकृता भुवि॥

māheśvarītriśūlena bhinnāḥ petustathāpare | vārāhītuṇḍaghātena keciccūrṇīkṛtā bhuvi ||

माहेश्वरीच्या त्रिशूळाने छेदलेले आणखी काही पडले. वाराहीच्या तोंडाच्या धडकेने काहींचा जमिनीवर चुरा झाला.

खण्डं खण्डं च चक्रेण वैष्णव्या दानवाः कृताः। वज्रेण चैन्द्रीहस्ताग्रविमुक्तेन तथापरे॥

khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ ca cakreṇa vaiṣṇavyā dānavāḥ kṛtāḥ | vajreṇa caindrīhastāgravimuktena tathāpare ||

वैष्णवीच्या चक्राने दानवांचे तुकडे तुकडे झाले. आणि ऐंद्रीच्या हातातून सुटलेल्या वज्राने आणखी काही मारले गेले.

केचिद्विनेशुरसुराः केचिन्नष्टा महाहवात्। भक्षिताश्चापरे कालीशिवदूतीमृगाधिपैः॥ ॐ॥

kecidvineśurasurāḥ kecinnaṣṭā mahāhavāt | bhakṣitāścāpare kālīśivadūtīmṛgādhipaiḥ || oṃ ||

काही असुर मेले, काही त्या महायुद्धातून पळून गेले. आणि उरलेल्यांना काली, शिवदूती आणि सिंह यांनी खाऊन टाकलं. ॐ.

॥ इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये निशुम्भवधो नाम नवमोऽध्यायः॥

|| iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye niśumbhavadho nāma navamo'dhyāyaḥ ||

श्रीमार्कंडेय पुराणात, सावर्णिक मन्वंतराच्या कथेत, देवीमाहात्म्यातला ‘निशुंभाचा वध’ नावाचा नववा अध्याय इथे पूर्ण झाला.