ॐ बन्धूककाञ्चननिभं रुचिराक्षमालां पाशाङ्कुशौ च वरदां निजबाहुदण्डैः।
बिभ्राणमिन्दुशकलाभरणं त्रिनेत्रमर्धाम्बिकेशमनिशं वपुराश्रयामि॥
oṃ bandhūkakāñcananibhaṃ rucirākṣamālāṃ pāśāṅkuśau ca varadāṃ nijabāhudaṇḍaiḥ |
bibhrāṇaminduśakalābharaṇaṃ trinetramardhāmbikeśamaniśaṃ vapurāśrayāmi ||
ज्या रूपात अर्धा भाग अंबिकेचा आणि अर्धा भाग शिवाचा आहे, त्या अर्धनारीश्वर रूपाचा मी सतत आश्रय घेतो. त्याची कांती बंधूकाच्या लाल फुलासारखी आणि सोन्यासारखी आहे. त्याच्या हातांत सुंदर जपमाळ, पाश, अंकुश आणि वर देणारी मुद्रा आहे. चंद्राची कोर हे त्याचं भूषण आहे आणि त्याला तीन डोळे आहेत.
जो रूप आधा अंबिका और आधा शिव है, उस अर्धनारीश्वर रूप का मैं सदा आश्रय लेता हूँ। उसकी कांति बंधूक के लाल फूल और सोने जैसी है। उसके हाथों में सुंदर जपमाला, पाश, अंकुश और वर देने की मुद्रा है। चंद्रमा की कला उसका आभूषण है और उसके तीन नेत्र हैं।
I always take refuge in the form that is half Ambika and half Shiva, the Ardhanarishvara. It glows like the red bandhuka flower and like gold. In its arms it holds a fine rosary, a noose and a goad, and shows the gesture of granting boons. It wears the crescent moon as an ornament and has three eyes.
ॐ राजोवाच॥
oṃ rājovāca ||
ॐ. राजा म्हणाला —
ॐ। राजा बोले —
Om. The king said:
विचित्रमिदमाख्यातं भगवन् भवता मम।
देव्याश्चरितमाहात्म्यं रक्तबीजवधाश्रितम्॥
vicitramidamākhyātaṃ bhagavan bhavatā mama |
devyāścaritamāhātmyaṃ raktabījavadhāśritam ||
भगवन्, रक्तबीजाच्या वधाशी जोडलेलं देवीचं चरित्र आणि तिचा महिमा तुम्ही मला सांगितलात. ही कथा फार अद्भुत आहे.
भगवन्, रक्तबीज के वध से जुड़ा देवी का चरित्र और उनकी महिमा आपने मुझे सुनाई। यह कथा बड़ी अद्भुत है।
Revered sir, you have told me a wonderful account of the Devi's deeds and greatness, centred on the slaying of Raktabija.
भूयश्चेच्छाम्यहं श्रोतुं रक्तबीजे निपातिते।
चकार शुम्भो यत्कर्म निशुम्भश्चातिकोपनः॥
bhūyaścecchāmyahaṃ śrotuṃ raktabīje nipātite |
cakāra śumbho yatkarma niśumbhaścātikopanaḥ ||
रक्तबीज पडल्यानंतर शुंभाने आणि अतिशय रागीट निशुंभाने काय केलं, ते मला आणखी ऐकायचं आहे.
रक्तबीज के मारे जाने के बाद शुंभ ने और अत्यंत क्रोधी निशुंभ ने क्या किया, यह मैं और सुनना चाहता हूँ।
I want to hear more. Once Raktabija had been struck down, what did Shumbha do, and the hot-tempered Nishumbha?
ऋषिरुवाच॥
ṛṣiruvāca ||
ऋषी म्हणाले —
ऋषि बोले —
The sage said:
चकार कोपमतुलं रक्तबीजे निपातिते।
शुम्भासुरो निशुम्भश्च हतेष्वन्येषु चाहवे॥
cakāra kopamatulaṃ raktabīje nipātite |
śumbhāsuro niśumbhaśca hateṣvanyeṣu cāhave ||
रक्तबीज पडला आणि बाकीचे असुरही रणात मारले गेले. तेव्हा शुंभासुराला आणि निशुंभाला अपार राग आला.
रक्तबीज मारा गया और बाकी असुर भी युद्ध में मारे गए। तब शुंभासुर और निशुंभ को अपार क्रोध आया।
With Raktabija fallen and the others killed in battle, the asura Shumbha and Nishumbha were seized by a rage beyond measure.
हन्यमानं महासैन्यं विलोक्यामर्षमुद्वहन्।
अभ्यधावन्निशुम्भोऽथ मुख्ययासुरसेनया॥
hanyamānaṃ mahāsainyaṃ vilokyāmarṣamudvahan |
abhyadhāvanniśumbho'tha mukhyayāsurasenayā ||
आपलं मोठं सैन्य मारलं जात आहे, हे पाहून निशुंभ संतापाने पेटला. तो असुरांच्या मुख्य सेनेला घेऊन देवीवर धावून गेला.
अपनी बड़ी सेना को कटते देखकर निशुंभ क्रोध से भर गया। वह असुरों की मुख्य सेना लेकर देवी की ओर दौड़ा।
Seeing his great army being cut down, Nishumbha, burning with fury, charged forward with the main asura force.
तस्याग्रतस्तथा पृष्ठे पार्श्वयोश्च महासुराः।
संदष्टौष्ठपुटाः क्रुद्धा हन्तुं देवीमुपाययुः॥
tasyāgratastathā pṛṣṭhe pārśvayośca mahāsurāḥ |
saṃdaṣṭauṣṭhapuṭāḥ kruddhā hantuṃ devīmupāyayuḥ ||
त्याच्या पुढे, मागे आणि दोन्ही बाजूंना मोठमोठे असुर होते. ते रागाने ओठ चावत देवीला मारायला आले.
उसके आगे, पीछे और दोनों ओर बड़े-बड़े असुर थे। वे क्रोध से होंठ चबाते हुए देवी को मारने आए।
Great asuras flanked him in front, behind and on both sides. Biting their lips in anger, they came to kill the Devi.
आजगाम महावीर्यः शुम्भोऽपि स्वबलैर्वृतः।
निहन्तुं चण्डिकां कोपात्कृत्वा युद्धं तु मातृभिः॥
ājagāma mahāvīryaḥ śumbho'pi svabalairvṛtaḥ |
nihantuṃ caṇḍikāṃ kopātkṛtvā yuddhaṃ tu mātṛbhiḥ ||
महापराक्रमी शुंभही आपल्या सैन्याला घेऊन आला. मातृकांशी लढून झाल्यावर तो रागाने चंडिकेला मारायला निघाला.
महापराक्रमी शुंभ भी अपनी सेना के साथ आया। मातृकाओं से युद्ध करने के बाद वह क्रोध में चंडिका को मारने बढ़ा।
Mighty Shumbha came too, surrounded by his own forces. Having fought the Matrikas, he advanced in anger to kill Chandika.
ततो युद्धमतीवासीद्देव्या शुम्भनिशुम्भयोः।
शरवर्षमतीवोग्रं मेघयोरिव वर्षतोः॥
tato yuddhamatīvāsīddevyā śumbhaniśumbhayoḥ |
śaravarṣamatīvograṃ meghayoriva varṣatoḥ ||
मग देवीचं आणि शुंभ-निशुंभांचं घनघोर युद्ध झालं. दोन ढग पाऊस पाडतात, तसा ते दोघे बाणांचा भयंकर वर्षाव करू लागले.
फिर देवी और शुंभ-निशुंभ के बीच घोर युद्ध हुआ। जैसे दो बादल बरसते हैं, वैसे वे दोनों बाणों की भयानक वर्षा करने लगे।
Then a fierce battle broke out between the Devi and the two brothers. They poured out a dreadful rain of arrows, like two clouds pouring rain.
चिच्छेदास्ताञ्छरांस्ताभ्यां चण्डिका स्वशरोत्करैः।
ताडयामास चाङ्गेषु शस्त्रौघैरसुरेश्वरौ॥
cicchedāstāñcharāṃstābhyāṃ caṇḍikā svaśarotkaraiḥ |
tāḍayāmāsa cāṅgeṣu śastraughairasureśvarau ||
त्या दोघांनी सोडलेले बाण चंडिकेने आपल्या बाणांच्या झोताने तोडले. आणि शस्त्रांच्या माऱ्याने त्या दोन्ही असुरराजांच्या अंगांवर प्रहार केले.
उन दोनों के छोड़े बाणों को चंडिका ने अपने बाणों की झड़ी से काट डाला। और शस्त्रों की बौछार से उन दोनों असुरराजों के अंगों पर प्रहार किया।
Chandika cut down the arrows they shot with showers of her own, and struck the two asura lords on their bodies with volleys of weapons.
निशुम्भो निशितं खड्गं चर्म चादाय सुप्रभम्।
अताडयन्मूर्ध्नि सिंहं देव्या वाहनमुत्तमम्॥
niśumbho niśitaṃ khaḍgaṃ carma cādāya suprabham |
atāḍayanmūrdhni siṃhaṃ devyā vāhanamuttamam ||
निशुंभाने धारदार तलवार आणि चमकणारी ढाल घेतली. आणि देवीचं श्रेष्ठ वाहन असलेल्या सिंहाच्या मस्तकावर वार केला.
निशुंभ ने तेज़ तलवार और चमकती ढाल ली, और देवी के श्रेष्ठ वाहन सिंह के सिर पर वार किया।
Nishumbha took up a sharp sword and a gleaming shield and struck the lion, the Devi's noble mount, on the head.
ताडिते वाहने देवी क्षुरप्रेणासिमुत्तमम्।
निशुम्भस्याशु चिच्छेद चर्म चाप्यष्टचन्द्रकम्॥
tāḍite vāhane devī kṣurapreṇāsimuttamam |
niśumbhasyāśu ciccheda carma cāpyaṣṭacandrakam ||
आपल्या वाहनावर वार झाला, तेव्हा देवीने लगेच वस्तऱ्यासारख्या धारेच्या बाणाने निशुंभाची उत्तम तलवार तोडली. आठ चंद्रांनी सजलेली त्याची ढालही तोडून टाकली.
वाहन पर वार होते ही देवी ने उस्तरे जैसी धार वाले बाण से निशुंभ की उत्तम तलवार तुरंत काट दी। आठ चंद्रों से सजी उसकी ढाल भी काट डाली।
When her mount was struck, the Devi swiftly cut through Nishumbha's fine sword with a razor-headed arrow, and through his shield marked with eight moons as well.
छिन्ने चर्मणि खड्गे च शक्तिं चिक्षेप सोऽसुरः।
तामप्यस्य द्विधा चक्रे चक्रेणाभिमुखागताम्॥
chinne carmaṇi khaḍge ca śaktiṃ cikṣepa so'suraḥ |
tāmapyasya dvidhā cakre cakreṇābhimukhāgatām ||
ढाल आणि तलवार तुटल्यावर त्या असुराने शक्ती नावाचं अस्त्र फेकलं. ती समोरून येत असतानाच देवीने चक्राने तिचे दोन तुकडे केले.
ढाल और तलवार कट जाने पर उस असुर ने शक्ति नाम का अस्त्र फेंका। वह सामने से आ ही रही थी कि देवी ने चक्र से उसके दो टुकड़े कर दिए।
With shield and sword gone, the asura hurled a spear (śakti). As it came at her, she split it in two with her discus.
कोपाध्मातो निशुम्भोऽथ शूलं जग्राह दानवः।
आयातं मुष्टिपातेन देवी तच्चाप्यचूर्णयत्॥
kopādhmāto niśumbho'tha śūlaṃ jagrāha dānavaḥ |
āyātaṃ muṣṭipātena devī taccāpyacūrṇayat ||
मग रागाने फुगलेल्या दानव निशुंभाने शूल उचलला. तो अंगावर येताच देवीने मुठीच्या एका प्रहाराने त्याचा चुरा केला.
तब क्रोध से फूले दानव निशुंभ ने शूल उठाया। वह पास आया ही था कि देवी ने मुक्के के एक वार से उसे चूर-चूर कर दिया।
Swollen with rage, the danava Nishumbha seized a pike (śūla). As it came at her, the Devi smashed it to pieces with a blow of her fist.
आविध्याथ गदां सोऽपि चिक्षेप चण्डिकां प्रति।
सापि देव्या त्रिशूलेन भिन्ना भस्मत्वमागता॥
āvidhyātha gadāṃ so'pi cikṣepa caṇḍikāṃ prati |
sāpi devyā triśūlena bhinnā bhasmatvamāgatā ||
मग त्याने गदा गरगर फिरवून चंडिकेवर फेकली. देवीच्या त्रिशूळाने तीही फुटली आणि तिची राख झाली.
फिर उसने गदा घुमाकर चंडिका पर फेंकी। देवी के त्रिशूल से वह भी टूटकर राख हो गई।
Then he whirled a mace and flung it at Chandika. It too was shattered by the Devi's trident and turned to ash.
ततः परशुहस्तं तमायान्तं दैत्यपुङ्गवम्।
आहत्य देवी बाणौघैरपातयत भूतले॥
tataḥ paraśuhastaṃ tamāyāntaṃ daityapuṅgavam |
āhatya devī bāṇaughairapātayata bhūtale ||
मग तो दैत्यश्रेष्ठ हातात परशू घेऊन धावून आला. देवीने बाणांच्या वर्षावाने त्याच्यावर प्रहार केला आणि त्याला जमिनीवर पाडलं.
फिर वह श्रेष्ठ दैत्य हाथ में फरसा लेकर आया। देवी ने बाणों की बौछार से उस पर प्रहार किया और उसे धरती पर गिरा दिया।
Then that foremost of daityas came at her with an axe in hand. The Devi struck him with a hail of arrows and brought him down to the ground.
तस्मिन्निपतिते भूमौ निशुम्भे भीमविक्रमे।
भ्रातर्यतीव संक्रुद्धः प्रययौ हन्तुमम्बिकाम्॥
tasminnipatite bhūmau niśumbhe bhīmavikrame |
bhrātaryatīva saṃkruddhaḥ prayayau hantumambikām ||
भयंकर पराक्रमी निशुंभ जमिनीवर पडला. आपला भाऊ पडलेला पाहून शुंभ अतिशय संतापला आणि अंबिकेला मारायला निघाला.
भयानक पराक्रमी निशुंभ धरती पर गिर पड़ा। भाई को गिरा देखकर शुंभ बहुत क्रोधित हुआ और अंबिका को मारने चला।
When Nishumbha, terrible in his might, fell to the ground, Shumbha, enraged over his brother, set out to kill Ambika.
स रथस्थस्तथात्युच्चैर्गृहीतपरमायुधैः।
भुजैरष्टाभिरतुलैर्व्याप्याशेषं बभौ नभः॥
sa rathasthastathātyuccairgṛhītaparamāyudhaiḥ |
bhujairaṣṭābhiratulairvyāpyāśeṣaṃ babhau nabhaḥ ||
तो रथात उंच उभा होता. उत्तम शस्त्रं धरलेल्या आपल्या आठ अतुलनीय हातांनी जणू सगळं आकाश व्यापून तो झळाळत होता.
वह रथ पर ऊँचा खड़ा था। उत्तम अस्त्र थामे अपनी आठ अतुलनीय भुजाओं से मानो पूरे आकाश को घेरकर वह चमक रहा था।
Standing high in his chariot, he blazed out, his eight matchless arms gripping the finest weapons and seeming to fill the whole sky.
तमायान्तं समालोक्य देवी शङ्खमवादयत्।
ज्याशब्दं चापि धनुषश्चकारातीव दुःसहम्॥
tamāyāntaṃ samālokya devī śaṅkhamavādayat |
jyāśabdaṃ cāpi dhanuṣaścakārātīva duḥsaham ||
त्याला येताना पाहून देवीने शंख वाजवला. आणि धनुष्याच्या दोरीचा असा टणत्कार केला, की तो सहन करणं कठीण होतं.
उसे आते देख देवी ने शंख बजाया। और धनुष की डोरी की ऐसी टंकार की, जिसे सहना कठिन था।
Seeing him come, the Devi blew her conch and twanged her bowstring with a sound that was hard to bear.
पूरयामास ककुभो निजघण्टास्वनेन च।
समस्तदैत्यसैन्यानां तेजोवधविधायिना॥
pūrayāmāsa kakubho nijaghaṇṭāsvanena ca |
samastadaityasainyānāṃ tejovadhavidhāyinā ||
आपल्या घंटेच्या नादाने तिने सगळ्या दिशा भरून टाकल्या. तो नाद सगळ्या दैत्यसेनेचं तेज नाहीसं करणारा होता.
अपने घंटे की ध्वनि से उन्होंने सारी दिशाएँ भर दीं। वह ध्वनि समस्त दैत्य-सेना के तेज को नष्ट करने वाली थी।
She filled every direction with the ringing of her bell, a sound that drained the strength of every daitya army.
ततः सिंहो महानादैस्त्याजितेभमहामदैः।
पूरयामास गगनं गां तथैव दिशो दश॥
tataḥ siṃho mahānādaistyājitebhamahāmadaiḥ |
pūrayāmāsa gaganaṃ gāṃ tathaiva diśo daśa ||
मग सिंहाने मोठमोठ्या गर्जना केल्या. त्या ऐकून मोठ्या हत्तींचाही मद उतरला. त्या गर्जनांनी आकाश, पृथ्वी आणि दहाही दिशा भरून गेल्या.
फिर सिंह ने ज़ोरदार गर्जनाएँ कीं। उन्हें सुनकर बड़े-बड़े हाथियों का मद उतर गया। उन गर्जनाओं से आकाश, धरती और दसों दिशाएँ भर गईं।
Then the lion roared and roared, so loudly that great elephants lost their frenzy. The roars filled the sky, the earth and all ten directions.
ततः काली समुत्पत्य गगनं क्ष्मामताडयत्।
कराभ्यां तन्निनादेन प्राक्स्वनास्ते तिरोहिताः॥
tataḥ kālī samutpatya gaganaṃ kṣmāmatāḍayat |
karābhyāṃ tanninādena prāksvanāste tirohitāḥ ||
मग कालीने आकाशात उंच उडी घेतली आणि दोन्ही हातांनी पृथ्वीवर प्रहार केला. त्या आवाजापुढे आधीचे सगळे आवाज विरून गेले.
फिर काली ने आकाश में ऊँची छलाँग लगाई और दोनों हाथों से धरती पर प्रहार किया। उस नाद के आगे पहले के सब शब्द दब गए।
Then Kali leapt high into the sky and struck the earth with both hands. That crash drowned out every sound before it.
अट्टाट्टहासमशिवं शिवदूती चकार ह।
तैः शब्दैरसुरास्त्रेसुः शुम्भः कोपं परं ययौ॥
aṭṭāṭṭahāsamaśivaṃ śivadūtī cakāra ha |
taiḥ śabdairasurāstresuḥ śumbhaḥ kopaṃ paraṃ yayau ||
शिवदूतीने अशुभ, कर्कश अट्टहास केला. त्या आवाजांनी असुर थरथरले आणि शुंभाचा राग शिगेला पोहोचला.
शिवदूती ने अशुभ और भयानक अट्टहास किया। उन ध्वनियों से असुर काँप उठे और शुंभ का क्रोध चरम पर पहुँच गया।
Shivaduti let out a loud, ominous peal of laughter. The asuras shook at these sounds, and Shumbha's anger rose to its peak.
दुरात्मंस्तिष्ठ तिष्ठेति व्याजहाराम्बिका यदा।
तदा जयेत्यभिहितं देवैराकाशसंस्थितैः॥
durātmaṃstiṣṭha tiṣṭheti vyājahārāmbikā yadā |
tadā jayetyabhihitaṃ devairākāśasaṃsthitaiḥ ||
'दुष्टा, थांब, थांब' असं अंबिकेने म्हणताच आकाशात उभ्या असलेल्या देवांनी 'जय' असा घोष केला.
जब अंबिका ने कहा, 'दुष्ट, ठहर, ठहर', तब आकाश में खड़े देवताओं ने 'जय हो' का घोष किया।
When Ambika called out, 'Stand, wicked one, stand,' the gods watching from the sky cried 'Victory.'
शुम्भेनागत्य या शक्तिर्मुक्ता ज्वालातिभीषणा।
आयान्ती वह्निकूटाभा सा निरस्ता महोल्कया॥
śumbhenāgatya yā śaktirmuktā jvālātibhīṣaṇā |
āyāntī vahnikūṭābhā sā nirastā maholkayā ||
शुंभाने पुढे येऊन एक शक्ती फेकली. ती ज्वाळांनी अतिशय भयंकर दिसत होती, जणू आगीचा ढीग. ती येत असतानाच एका मोठ्या उल्केने ती दूर फेकली गेली.
शुंभ ने आगे बढ़कर एक शक्ति छोड़ी। वह लपटों से बहुत भयानक थी, मानो आग का ढेर हो। आते-आते ही एक बड़ी उल्का ने उसे दूर हटा दिया।
Shumbha came forward and hurled a spear (śakti), dreadful with flames, like a heap of fire. As it flew in, it was beaten back by a great blazing meteor.
सिंहनादेन शुम्भस्य व्याप्तं लोकत्रयान्तरम्।
निर्घातनिःस्वनो घोरो जितवानवनीपते॥
siṃhanādena śumbhasya vyāptaṃ lokatrayāntaram |
nirghātaniḥsvano ghoro jitavānavanīpate ||
हे राजा, शुंभाच्या सिंहगर्जनेने तिन्ही लोकांमधली सगळी पोकळी भरून गेली. पण विजेच्या कडकडाटासारख्या एका भयंकर आवाजाने तिच्यावरही मात केली.
हे राजन्, शुंभ के सिंहनाद से तीनों लोकों के बीच का सारा अवकाश भर गया। पर बिजली की कड़क जैसे एक भयानक नाद ने उसे भी दबा दिया।
O king, Shumbha's lion-like roar filled all the space of the three worlds. But a terrible crash like a thunderbolt overpowered even that.
शुम्भमुक्ताञ्छरान्देवी शुम्भस्तत्प्रहिताञ्छरान्।
चिच्छेद स्वशरैरुग्रैः शतशोऽथ सहस्रशः॥
śumbhamuktāñcharāndevī śumbhastatprahitāñcharān |
ciccheda svaśarairugraiḥ śataśo'tha sahasraśaḥ ||
शुंभाने सोडलेले बाण देवीने तोडले, आणि देवीने सोडलेले बाण शुंभाने तोडले. दोघांनी आपल्या उग्र बाणांनी शेकडो, हजारो बाण छेदले.
शुंभ के छोड़े बाणों को देवी ने काटा, और देवी के छोड़े बाणों को शुंभ ने। दोनों ने अपने उग्र बाणों से सैकड़ों, हज़ारों बाण काट डाले।
The Devi cut down the arrows Shumbha shot, and Shumbha cut down the arrows she sent, each with fierce arrows of their own, by the hundreds and thousands.
ततः सा चण्डिका क्रुद्धा शूलेनाभिजघान तम्।
स तदाभिहतो भूमौ मूर्च्छितो निपपात ह॥
tataḥ sā caṇḍikā kruddhā śūlenābhijaghāna tam |
sa tadābhihato bhūmau mūrcchito nipapāta ha ||
मग चंडिकेने संतापून त्याच्यावर त्रिशूळाने प्रहार केला. त्या प्रहाराने तो बेशुद्ध होऊन जमिनीवर पडला.
तब क्रोधित चंडिका ने उस पर शूल से प्रहार किया। उस चोट से वह मूर्च्छित होकर धरती पर गिर पड़ा।
Then Chandika, now angry, struck him with her trident. Hit, he fell to the ground unconscious.
ततो निशुम्भः सम्प्राप्य चेतनामात्तकार्मुकः।
आजघान शरैर्देवीं कालीं केसरिणं तथा॥
tato niśumbhaḥ samprāpya cetanāmāttakārmukaḥ |
ājaghāna śarairdevīṃ kālīṃ kesariṇaṃ tathā ||
तेवढ्यात निशुंभ शुद्धीवर आला. त्याने धनुष्य उचललं आणि देवी, काली आणि सिंह यांच्यावर बाण सोडले.
इतने में निशुंभ को होश आ गया। उसने धनुष उठाया और देवी, काली तथा सिंह पर बाणों से प्रहार किया।
Meanwhile Nishumbha came to, took up his bow, and shot arrows at the Devi, at Kali and at the lion.
पुनश्च कृत्वा बाहूनामयुतं दनुजेश्वरः।
चक्रायुधेन दितिजश्छादयामास चण्डिकाम्॥
punaśca kṛtvā bāhūnāmayutaṃ danujeśvaraḥ |
cakrāyudhena ditijaśchādayāmāsa caṇḍikām ||
मग त्या दितिपुत्र दानवराजाने पुन्हा दहा हजार हात धारण केले. आणि चक्रांच्या माऱ्याने चंडिकेला झाकून टाकलं.
फिर उस दितिपुत्र दानवराज ने दस हज़ार भुजाएँ बना लीं और चक्रों की बौछार से चंडिका को ढक दिया।
Then the danava lord, son of Diti, made himself ten thousand arms and buried Chandika under a storm of discuses.
ततो भगवती क्रुद्धा दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी।
चिच्छेद तानि चक्राणि स्वशरैः सायकांश्च तान्॥
tato bhagavatī kruddhā durgā durgārtināśinī |
ciccheda tāni cakrāṇi svaśaraiḥ sāyakāṃśca tān ||
तेव्हा कठीण संकटांतली पीडा दूर करणाऱ्या भगवती दुर्गेने संतापून आपल्या बाणांनी ती सगळी चक्रं आणि ते बाण तोडून टाकले.
तब कठिन संकटों की पीड़ा मिटाने वाली भगवती दुर्गा ने क्रोध करके अपने बाणों से वे सब चक्र और वे बाण काट डाले।
Then the goddess Durga, who ends the pain of hard times, grew angry and cut down all those discuses and arrows with her own arrows.
ततो निशुम्भो वेगेन गदामादाय चण्डिकाम्।
अभ्यधावत वै हन्तुं दैत्यसेनासमावृतः॥
tato niśumbho vegena gadāmādāya caṇḍikām |
abhyadhāvata vai hantuṃ daityasenāsamāvṛtaḥ ||
मग दैत्यसेनेने वेढलेला निशुंभ गदा घेऊन वेगाने चंडिकेला मारायला धावला.
फिर दैत्य-सेना से घिरा निशुंभ गदा लेकर तेज़ी से चंडिका को मारने दौड़ा।
Then Nishumbha, ringed by the daitya army, grabbed a mace and rushed at Chandika to kill her.
तस्यापतत एवाशु गदां चिच्छेद चण्डिका।
खड्गेन शितधारेण स च शूलं समाददे॥
tasyāpatata evāśu gadāṃ ciccheda caṇḍikā |
khaḍgena śitadhāreṇa sa ca śūlaṃ samādade ||
तो अंगावर येत असतानाच चंडिकेने धारदार तलवारीने त्याची गदा तोडली. मग त्याने शूल उचलला.
वह झपट ही रहा था कि चंडिका ने तेज़ धार वाली तलवार से उसकी गदा काट दी। तब उसने शूल उठा लिया।
Even as he rushed in, Chandika cut his mace apart with her keen-edged sword. He then took up a pike.
शूलहस्तं समायान्तं निशुम्भममरार्दनम्।
हृदि विव्याध शूलेन वेगाविद्धेन चण्डिका॥
śūlahastaṃ samāyāntaṃ niśumbhamamarārdanam |
hṛdi vivyādha śūlena vegāviddhena caṇḍikā ||
देवांना छळणारा निशुंभ हातात शूल घेऊन येत होता. तेव्हा चंडिकेने जोराने फेकलेल्या त्रिशूळाने त्याचं हृदय छेदलं.
देवताओं को सताने वाला निशुंभ हाथ में शूल लिए आ रहा था। तभी चंडिका ने वेग से फेंके शूल से उसका हृदय बेध दिया।
As Nishumbha, the tormentor of the gods, came at her pike in hand, Chandika drove her trident, hurled with force, into his heart.
भिन्नस्य तस्य शूलेन हृदयान्निःसृतोऽपरः।
महाबलो महावीर्यस्तिष्ठेति पुरुषो वदन्॥
bhinnasya tasya śūlena hṛdayānniḥsṛto'paraḥ |
mahābalo mahāvīryastiṣṭheti puruṣo vadan ||
त्रिशूळाने छेदलेल्या त्याच्या हृदयातून दुसराच एक पुरुष बाहेर पडला. तो महाबलवान आणि महापराक्रमी होता, आणि 'थांब' असं ओरडत होता.
शूल से बिंधे उसके हृदय से एक दूसरा पुरुष निकला। वह महाबली और महापराक्रमी था और 'ठहर' कहता हुआ निकला।
From his pierced heart another man came out, huge in strength and courage, shouting 'Stop.'
तस्य निष्क्रामतो देवी प्रहस्य स्वनवत्ततः।
शिरश्चिच्छेद खड्गेन ततोऽसावपतद्भुवि॥
tasya niṣkrāmato devī prahasya svanavattataḥ |
śiraściccheda khaḍgena tato'sāvapatadbhuvi ||
तो बाहेर पडत असतानाच देवी मोठ्याने हसली आणि तिने तलवारीने त्याचं मस्तक छाटलं. मग तो जमिनीवर कोसळला.
वह निकल ही रहा था कि देवी ज़ोर से हँसीं और उन्होंने तलवार से उसका सिर काट दिया। फिर वह धरती पर गिर पड़ा।
While he was still coming out, the Devi laughed aloud and cut off his head with her sword. He fell to the ground.
ततः सिंहश्चखादोग्रं दंष्ट्राक्षुण्णशिरोधरान्।
असुरांस्तांस्तथा काली शिवदूती तथापरान्॥
tataḥ siṃhaścakhādograṃ daṃṣṭrākṣuṇṇaśirodharān |
asurāṃstāṃstathā kālī śivadūtī tathāparān ||
मग सिंहाने आपल्या दाढांनी माना चिरडून त्या असुरांना उग्रपणे खाऊन टाकलं. तसंच काली आणि शिवदूती यांनी इतर असुरांना खाल्लं.
फिर सिंह ने अपनी दाढ़ों से उनकी गर्दनें कुचलकर उन असुरों को बड़ी उग्रता से खा लिया। इसी तरह काली और शिवदूती ने दूसरे असुरों को खाया।
Then the lion fiercely devoured those asuras, crushing their necks in his fangs, while Kali and Shivaduti devoured others.
कौमारीशक्तिनिर्भिन्नाः केचिन्नेशुर्महासुराः।
ब्रह्माणीमन्त्रपूतेन तोयेनान्ये निराकृताः॥
kaumārīśaktinirbhinnāḥ kecinneśurmahāsurāḥ |
brahmāṇīmantrapūtena toyenānye nirākṛtāḥ ||
कौमारीच्या शक्तीने छेदलेले काही मोठे असुर नष्ट झाले. ब्रह्माणीच्या मंत्राने पवित्र केलेल्या पाण्याने इतर काहींना पळवून लावलं.
कौमारी की शक्ति से बिंधकर कुछ महाअसुर नष्ट हो गए। ब्रह्माणी के मंत्र से पवित्र किए जल ने कुछ और को भगा दिया।
Some great asuras, pierced by Kaumari's spear, perished. Others were driven off by water made holy with Brahmani's mantra.
माहेश्वरीत्रिशूलेन भिन्नाः पेतुस्तथापरे।
वाराहीतुण्डघातेन केचिच्चूर्णीकृता भुवि॥
māheśvarītriśūlena bhinnāḥ petustathāpare |
vārāhītuṇḍaghātena keciccūrṇīkṛtā bhuvi ||
माहेश्वरीच्या त्रिशूळाने छेदलेले आणखी काही पडले. वाराहीच्या तोंडाच्या धडकेने काहींचा जमिनीवर चुरा झाला.
माहेश्वरी के त्रिशूल से बिंधकर कुछ और गिर पड़े। वाराही की थूथन की चोट से कुछ धरती पर चूर-चूर हो गए।
Others fell, pierced by Maheshvari's trident. Some were ground to dust on the earth by blows from Varahi's snout.
खण्डं खण्डं च चक्रेण वैष्णव्या दानवाः कृताः।
वज्रेण चैन्द्रीहस्ताग्रविमुक्तेन तथापरे॥
khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ ca cakreṇa vaiṣṇavyā dānavāḥ kṛtāḥ |
vajreṇa caindrīhastāgravimuktena tathāpare ||
वैष्णवीच्या चक्राने दानवांचे तुकडे तुकडे झाले. आणि ऐंद्रीच्या हातातून सुटलेल्या वज्राने आणखी काही मारले गेले.
वैष्णवी के चक्र से दानवों के टुकड़े-टुकड़े हो गए। और ऐंद्री के हाथ से छूटे वज्र से कुछ और मारे गए।
Vaishnavi's discus cut danavas to pieces, and the thunderbolt flung from Aindri's hand struck down others.
केचिद्विनेशुरसुराः केचिन्नष्टा महाहवात्।
भक्षिताश्चापरे कालीशिवदूतीमृगाधिपैः॥ ॐ॥
kecidvineśurasurāḥ kecinnaṣṭā mahāhavāt |
bhakṣitāścāpare kālīśivadūtīmṛgādhipaiḥ || oṃ ||
काही असुर मेले, काही त्या महायुद्धातून पळून गेले. आणि उरलेल्यांना काली, शिवदूती आणि सिंह यांनी खाऊन टाकलं. ॐ.
कुछ असुर मारे गए, कुछ उस महायुद्ध से भाग गए। और बाकी को काली, शिवदूती और सिंह ने खा लिया। ॐ।
Some asuras died, some fled the great battle, and the rest were devoured by Kali, Shivaduti and the lion. Om.
॥ इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये निशुम्भवधो नाम नवमोऽध्यायः॥
|| iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye niśumbhavadho nāma navamo'dhyāyaḥ ||
श्रीमार्कंडेय पुराणात, सावर्णिक मन्वंतराच्या कथेत, देवीमाहात्म्यातला ‘निशुंभाचा वध’ नावाचा नववा अध्याय इथे पूर्ण झाला.
श्रीमार्कंडेय पुराण में, सावर्णिक मन्वंतर की कथा में, देवीमाहात्म्य का ‘निशुंभ का वध’ नामक नौवाँ अध्याय यहाँ पूरा हुआ।
Here ends the ninth chapter, called ‘The Slaying of Nishumbha’, of the Devi Mahatmya, in the account of the Savarni Manvantara in the Shri Markandeya Purana.