Pradip TambeFounder · Mydigitcard Business Solutions

लोड होतंय

ग्रंथ: श्रीदुर्गासप्तशती

पञ्चमोऽध्यायः · देव्या दूतसंवाद

Chapter 5 · The Devi's dialogue with the messenger

दुर्गा सप्तशतीचा पाचवा अध्याय: ‘या देवी’ स्तुती आणि दूत

88 श्लोक ऑडिओ नंतर जोडला जाईल

या स्तोत्राबद्दल

देवीदूतसंवाद हा श्रीदुर्गासप्तशतीचा पाचवा अध्याय आहे. सप्तशती म्हणजे मार्कंडेय पुराणातलं देवीमाहात्म्य; पुष्पिका ही कथा सावर्णिक मन्वंतराच्या प्रसंगात ठेवते. परंपरेनुसार पाचवा ते तेरावा अध्याय 'उत्तम चरित्र' किंवा 'उत्तर चरित्र' मानले जातात, आणि त्याची सुरुवात इथे होते. म्हणून अध्यायाच्या आधी उत्तर चरित्राचा विनियोग (ऋषी रुद्र, देवता महासरस्वती) आणि महासरस्वतीचं ध्यान आहे.

शुंभ आणि निशुंभ देवांचे अधिकार हिरावून घेतात. चौथ्या अध्यायात मिळालेला वर आठवून देव हिमालयावर जातात आणि देवीची स्तुती करतात. ही स्तुती 'नमो देव्यै महादेव्यै' ने सुरू होते आणि 'या देवी सर्वभूतेषु…' या प्रसिद्ध श्लोकांपर्यंत येते. तेवढ्यात पार्वती गंगेत स्नानाला येते, आणि तिच्या शरीरकोशातून कौशिकी देवी प्रकट होते. चंड-मुंड तिला पाहून शुंभाला सांगतात, आणि शुंभ सुग्रीव नावाचा दूत पाठवतो. देवी त्याला आपली प्रतिज्ञा सांगते: जो मला युद्धात जिंकेल, तोच माझा पती होईल.

रचना आणि 'या देवी' श्लोकांची गणना

गीता प्रेसच्या गणनेत या अध्यायात १२९ मंत्र आहेत: नऊ 'उवाच' ओळी, ६६ त्रिपाद मंत्र आणि ५४ श्लोक. 'या देवी' चा प्रत्येक श्लोक तीन मंत्र मोजला जातो, कारण त्यात 'नमस्तस्यै' तीन वेळा येतं. असे २२ श्लोक आहेत, म्हणून २२ × ३ = ६६. पाठ सोपा व्हावा म्हणून इथे प्रत्येक श्लोक एकदाच, पूर्ण दिला आहे, आणि त्याचा क्रमांक ५.१४–१६ असा गटाने दाखवला आहे. मधला 'इन्द्रियाणामधिष्ठात्री' (५.७७) हा श्लोक एकच मंत्र आहे. काही जुन्या छापील आवृत्त्यांत धृती, नीती, पुष्टी अशा जास्तीच्या ओळी आहेत; त्या इथे घेतलेल्या नाहीत.

पहिल्यांदा वाचताना

'या देवी' चे श्लोक एका लयीत म्हणा, आणि प्रत्येक 'नमस्तस्यै' नंतर थोडं थांबा. हे शब्द जपून म्हणा:

  • सर्वभूतेषुच्छायारूपेण: 'सर्वभूतेषु' आणि 'छाया' जोडून 'च्छा' झालं आहे; ते स्पष्ट म्हणा.
  • नैर्ऋत्यै: 'नैर्' आणि 'ऋ' वेगवेगळे ऐकू येऊ द्या.
  • क्षुधा, क्षान्ति: 'क्ष' एकसंध म्हणा.

इथला अर्थ आमच्या टीमने मूळ संस्कृतवरून लिहिला आहे. विद्वानांनी तो तपासला आहे की नाही, ते या पानावर दाखवलं आहे.

ॐ अस्य श्रीउत्तरचरित्रस्य रुद्र ऋषिः, महासरस्वती देवता, अनुष्टुप् छन्दः, भीमा शक्तिः, भ्रामरी बीजम्, सूर्यस्तत्त्वम्, सामवेदः स्वरूपम्, महासरस्वतीप्रीत्यर्थे उत्तरचरित्रपाठे विनियोगः।

oṃ asya śrīuttaracaritrasya rudra ṛṣiḥ, mahāsarasvatī devatā, anuṣṭup chandaḥ, bhīmā śaktiḥ, bhrāmarī bījam, sūryastattvam, sāmavedaḥ svarūpam, mahāsarasvatīprītyarthe uttaracaritrapāṭhe viniyogaḥ |

उत्तर चरित्राचा विनियोग: ॐ. या उत्तर चरित्राचे ऋषी रुद्र आहेत, देवता महासरस्वती, छंद अनुष्टुभ्, शक्ती भीमा, बीज भ्रामरी, तत्त्व सूर्य आणि स्वरूप सामवेद. महासरस्वतीच्या प्रसन्नतेसाठी उत्तर चरित्राच्या पाठात याचा विनियोग केला जातो.

ॐ घण्टाशूलहलानि शङ्खमुसले चक्रं धनुः सायकं हस्ताब्जैर्दधतीं घनान्तविलसच्छीतांशुतुल्यप्रभाम्। गौरीदेहसमुद्भवां त्रिजगतामाधारभूतां महापूर्वामत्र सरस्वतीमनुभजे शुम्भादिदैत्यार्दिनीम्॥

oṃ ghaṇṭāśūlahalāni śaṅkhamusale cakraṃ dhanuḥ sāyakaṃ hastābjairdadhatīṃ ghanāntavilasacchītāṃśutulyaprabhām | gaurīdehasamudbhavāṃ trijagatāmādhārabhūtāṃ mahāpūrvāmatra sarasvatīmanubhaje śumbhādidaityārdinīm ||

मी इथे महासरस्वतीची उपासना करतो. ती आपल्या कमळासारख्या हातांत घंटा, त्रिशूळ, नांगर, शंख, मुसळ, चक्र, धनुष्य आणि बाण धारण करते. ढग निघून गेल्यावर झळाळणाऱ्या शीतल चंद्रासारखी तिची कांती आहे. ती गौरीच्या देहातून प्रकट झाली आहे. ती तिन्ही जगांचा आधार आहे, आणि शुंभ आणि इतर दैत्यांचा नाश करणारी आहे.

ॐ क्लीं ऋषिरुवाच॥

oṃ klīṃ ṛṣiruvāca ||

ॐ क्लीं. ऋषी म्हणाले —

पुरा शुम्भनिशुम्भाभ्यामसुराभ्यां शचीपतेः। त्रैलोक्यं यज्ञभागाश्च हृता मदबलाश्रयात्॥

purā śumbhaniśumbhābhyāmasurābhyāṃ śacīpateḥ | trailokyaṃ yajñabhāgāśca hṛtā madabalāśrayāt ||

पूर्वी शुंभ आणि निशुंभ या दोन असुरांनी आपल्या गर्वाच्या आणि बळाच्या जोरावर शचीपती इंद्राकडून त्रैलोक्य आणि यज्ञातले भाग हिसकावून घेतले.

तावेव सूर्यतां तद्वदधिकारं तथैन्दवम्। कौबेरमथ याम्यं च चक्राते वरुणस्य च॥

tāveva sūryatāṃ tadvadadhikāraṃ tathaindavam | kauberamatha yāmyaṃ ca cakrāte varuṇasya ca ||

त्या दोघांनीच तसंच सूर्याचा अधिकार बळकावला. चंद्राचा, कुबेराचा, यमाचा आणि वरुणाचा अधिकारही ते स्वतःच चालवू लागले.

तावेव पवनर्द्धिं च चक्रतुर्वह्निकर्म च। ततो देवा विनिर्धूता भ्रष्टराज्याः पराजिताः॥

tāveva pavanarddhiṃ ca cakraturvahnikarma ca | tato devā vinirdhūtā bhraṣṭarājyāḥ parājitāḥ ||

वायूचं सामर्थ्य आणि अग्नीचं कामही ते दोघंच करू लागले. तेव्हा देव हाकलले गेले. त्यांची राज्यं गेली, ते पराभूत झाले.

हृताधिकारास्त्रिदशास्ताभ्यां सर्वे निराकृताः। महासुराभ्यां तां देवीं संस्मरन्त्यपराजिताम्॥

hṛtādhikārāstridaśāstābhyāṃ sarve nirākṛtāḥ | mahāsurābhyāṃ tāṃ devīṃ saṃsmarantyaparājitām ||

त्या दोन महासुरांनी सगळ्या देवांचे अधिकार काढून घेतले आणि त्यांना बाहेर काढलं. तेव्हा देवांना त्या अपराजिता देवीची आठवण झाली.

तयास्माकं वरो दत्तो यथाऽऽपत्सु स्मृताखिलाः। भवतां नाशयिष्यामि तत्क्षणात्परमापदः॥

tayāsmākaṃ varo datto yathā''patsu smṛtākhilāḥ | bhavatāṃ nāśayiṣyāmi tatkṣaṇātparamāpadaḥ ||

'तिने आपल्याला वर दिला होता: संकटात तुम्ही माझं स्मरण केलं की त्याच क्षणी मी तुमची सगळी मोठी संकटं नष्ट करीन.'

इति कृत्वा मतिं देवा हिमवन्तं नगेश्वरम्। जग्मुस्तत्र ततो देवीं विष्णुमायां प्रतुष्टुवुः॥

iti kṛtvā matiṃ devā himavantaṃ nageśvaram | jagmustatra tato devīṃ viṣṇumāyāṃ pratuṣṭuvuḥ ||

असा विचार करून देव पर्वतांचा राजा हिमालय याच्याकडे गेले, आणि तिथे त्यांनी विष्णुमाया देवीची स्तुती केली.

देवा ऊचुः॥

devā ūcuḥ ||

देव म्हणाले —

नमो देव्यै महादेव्यै शिवायै सततं नमः। नमः प्रकृत्यै भद्रायै नियताः प्रणताः स्म ताम्॥

namo devyai mahādevyai śivāyai satataṃ namaḥ | namaḥ prakṛtyai bhadrāyai niyatāḥ praṇatāḥ sma tām ||

देवीला नमस्कार, महादेवीला नमस्कार. कल्याण करणाऱ्या शिवेला सदा नमस्कार. प्रकृतीला आणि मंगल करणाऱ्या भद्रेला नमस्कार. आम्ही मन आवरून तिला नमस्कार करतो.

रौद्रायै नमो नित्यायै गौर्यै धात्र्यै नमो नमः। ज्योत्स्नायै चेन्दुरूपिण्यै सुखायै सततं नमः॥

raudrāyai namo nityāyai gauryai dhātryai namo namaḥ | jyotsnāyai cendurūpiṇyai sukhāyai satataṃ namaḥ ||

उग्र रौद्रीला नमस्कार. नित्य असणारीला, गौरीला आणि सगळ्यांना धारण करणाऱ्या धात्रीला पुन्हा पुन्हा नमस्कार. चांदणं असणारीला, चंद्रस्वरूप असणारीला आणि सुखस्वरूप देवीला सदा नमस्कार.

कल्याण्यै प्रणतां वृद्ध्यै सिद्ध्यै कुर्मो नमो नमः। नैर्ऋत्यै भूभृतां लक्ष्म्यै शर्वाण्यै ते नमो नमः॥

kalyāṇyai praṇatāṃ vṛddhyai siddhyai kurmo namo namaḥ | nairṛtyai bhūbhṛtāṃ lakṣmyai śarvāṇyai te namo namaḥ ||

नमस्कार करणाऱ्यांची वाढ आणि सिद्धी असणाऱ्या कल्याणीला आम्ही पुन्हा पुन्हा नमस्कार करतो. नैर्ऋतीला, म्हणजे संहाराच्या रूपाला, राजांची लक्ष्मी असणारीला आणि शर्वाणीला, तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

दुर्गायै दुर्गपारायै सारायै सर्वकारिण्यै। ख्यात्यै तथैव कृष्णायै धूम्रायै सततं नमः॥

durgāyai durgapārāyai sārāyai sarvakāriṇyai | khyātyai tathaiva kṛṣṇāyai dhūmrāyai satataṃ namaḥ ||

दुर्गेला, संकटांच्या पार नेणारीला, सगळ्यांचं सार असणारीला, सगळं करणारीला, ख्यातीला, तसंच काळ्या रंगाच्या कृष्णेला आणि धुरकट रंगाच्या धूम्रेला सदा नमस्कार.

अतिसौम्यातिरौद्रायै नतास्तस्यै नमो नमः। नमो जगत्प्रतिष्ठायै देव्यै कृत्यै नमो नमः॥

atisaumyātiraudrāyai natāstasyai namo namaḥ | namo jagatpratiṣṭhāyai devyai kṛtyai namo namaḥ ||

जी अतिशय सौम्यही आहे आणि अतिशय रौद्रही आहे, तिच्यापुढे आम्ही नमलो आहोत. तिला पुन्हा पुन्हा नमस्कार. जगाचा आधार असणारीला, देवीला, कृतीला, म्हणजे क्रियाशक्तीला, पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

या देवी सर्वभूतेषु विष्णुमायेति शब्दिता। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै नमो नमः॥

yā devī sarvabhūteṣu viṣṇumāyeti śabditā | namastasyai | namastasyai | namastasyai namo namaḥ ||

जी देवी सगळ्या प्राण्यांमध्ये 'विष्णुमाया' या नावाने ओळखली जाते, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार; पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

या देवी सर्वभूतेषु चेतनेत्यभिधीयते। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै नमो नमः॥

yā devī sarvabhūteṣu cetanetyabhidhīyate | namastasyai | namastasyai | namastasyai namo namaḥ ||

जी देवी सगळ्या प्राण्यांमध्ये 'चेतना' म्हणून ओळखली जाते, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार; पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

या देवी सर्वभूतेषु बुद्धिरूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै नमो नमः॥

yā devī sarvabhūteṣu buddhirūpeṇa saṃsthitā | namastasyai | namastasyai | namastasyai namo namaḥ ||

जी देवी सगळ्या प्राण्यांमध्ये बुद्धीच्या रूपाने राहते, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार; पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

या देवी सर्वभूतेषु निद्रारूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै नमो नमः॥

yā devī sarvabhūteṣu nidrārūpeṇa saṃsthitā | namastasyai | namastasyai | namastasyai namo namaḥ ||

जी देवी सगळ्या प्राण्यांमध्ये निद्रेच्या, म्हणजे झोपेच्या रूपाने राहते, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार; पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

या देवी सर्वभूतेषु क्षुधारूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै नमो नमः॥

yā devī sarvabhūteṣu kṣudhārūpeṇa saṃsthitā | namastasyai | namastasyai | namastasyai namo namaḥ ||

जी देवी सगळ्या प्राण्यांमध्ये क्षुधेच्या, म्हणजे भुकेच्या रूपाने राहते, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार; पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

या देवी सर्वभूतेषुच्छायारूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै नमो नमः॥

yā devī sarvabhūteṣucchāyārūpeṇa saṃsthitā | namastasyai | namastasyai | namastasyai namo namaḥ ||

जी देवी सगळ्या प्राण्यांमध्ये छायेच्या रूपाने राहते, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार; पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

या देवी सर्वभूतेषु शक्तिरूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै नमो नमः॥

yā devī sarvabhūteṣu śaktirūpeṇa saṃsthitā | namastasyai | namastasyai | namastasyai namo namaḥ ||

जी देवी सगळ्या प्राण्यांमध्ये शक्तीच्या रूपाने राहते, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार; पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

या देवी सर्वभूतेषु तृष्णारूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै नमो नमः॥

yā devī sarvabhūteṣu tṛṣṇārūpeṇa saṃsthitā | namastasyai | namastasyai | namastasyai namo namaḥ ||

जी देवी सगळ्या प्राण्यांमध्ये तृष्णेच्या, म्हणजे तहान आणि ओढ यांच्या रूपाने राहते, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार; पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

या देवी सर्वभूतेषु क्षान्तिरूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै नमो नमः॥

yā devī sarvabhūteṣu kṣāntirūpeṇa saṃsthitā | namastasyai | namastasyai | namastasyai namo namaḥ ||

जी देवी सगळ्या प्राण्यांमध्ये क्षमेच्या, म्हणजे सहनशीलतेच्या रूपाने राहते, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार; पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

या देवी सर्वभूतेषु जातिरूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै नमो नमः॥

yā devī sarvabhūteṣu jātirūpeṇa saṃsthitā | namastasyai | namastasyai | namastasyai namo namaḥ ||

जी देवी सगळ्या प्राण्यांमध्ये जातीच्या रूपाने, म्हणजे प्रत्येकाला जन्माने मिळालेल्या स्वरूपात राहते, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार; पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

या देवी सर्वभूतेषु लज्जारूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै नमो नमः॥

yā devī sarvabhūteṣu lajjārūpeṇa saṃsthitā | namastasyai | namastasyai | namastasyai namo namaḥ ||

जी देवी सगळ्या प्राण्यांमध्ये लज्जेच्या रूपाने राहते, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार; पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

या देवी सर्वभूतेषु शान्तिरूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै नमो नमः॥

yā devī sarvabhūteṣu śāntirūpeṇa saṃsthitā | namastasyai | namastasyai | namastasyai namo namaḥ ||

जी देवी सगळ्या प्राण्यांमध्ये शांतीच्या रूपाने राहते, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार; पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

या देवी सर्वभूतेषु श्रद्धारूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै नमो नमः॥

yā devī sarvabhūteṣu śraddhārūpeṇa saṃsthitā | namastasyai | namastasyai | namastasyai namo namaḥ ||

जी देवी सगळ्या प्राण्यांमध्ये श्रद्धेच्या रूपाने राहते, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार; पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

या देवी सर्वभूतेषु कान्तिरूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै नमो नमः॥

yā devī sarvabhūteṣu kāntirūpeṇa saṃsthitā | namastasyai | namastasyai | namastasyai namo namaḥ ||

जी देवी सगळ्या प्राण्यांमध्ये कांतीच्या, म्हणजे तेजाच्या आणि सौंदर्याच्या रूपाने राहते, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार; पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

या देवी सर्वभूतेषु लक्ष्मीरूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै नमो नमः॥

yā devī sarvabhūteṣu lakṣmīrūpeṇa saṃsthitā | namastasyai | namastasyai | namastasyai namo namaḥ ||

जी देवी सगळ्या प्राण्यांमध्ये लक्ष्मीच्या रूपाने राहते, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार; पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

या देवी सर्वभूतेषु वृत्तिरूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै नमो नमः॥

yā devī sarvabhūteṣu vṛttirūpeṇa saṃsthitā | namastasyai | namastasyai | namastasyai namo namaḥ ||

जी देवी सगळ्या प्राण्यांमध्ये वृत्तीच्या, म्हणजे उपजीविकेच्या आणि व्यवहाराच्या रूपाने राहते, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार; पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

या देवी सर्वभूतेषु स्मृतिरूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै नमो नमः॥

yā devī sarvabhūteṣu smṛtirūpeṇa saṃsthitā | namastasyai | namastasyai | namastasyai namo namaḥ ||

जी देवी सगळ्या प्राण्यांमध्ये स्मृतीच्या, म्हणजे आठवणीच्या रूपाने राहते, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार; पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

या देवी सर्वभूतेषु दयारूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै नमो नमः॥

yā devī sarvabhūteṣu dayārūpeṇa saṃsthitā | namastasyai | namastasyai | namastasyai namo namaḥ ||

जी देवी सगळ्या प्राण्यांमध्ये दयेच्या रूपाने राहते, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार; पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

या देवी सर्वभूतेषु तुष्टिरूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै नमो नमः॥

yā devī sarvabhūteṣu tuṣṭirūpeṇa saṃsthitā | namastasyai | namastasyai | namastasyai namo namaḥ ||

जी देवी सगळ्या प्राण्यांमध्ये तुष्टीच्या, म्हणजे समाधानाच्या रूपाने राहते, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार; पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

या देवी सर्वभूतेषु मातृरूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै नमो नमः॥

yā devī sarvabhūteṣu mātṛrūpeṇa saṃsthitā | namastasyai | namastasyai | namastasyai namo namaḥ ||

जी देवी सगळ्या प्राण्यांमध्ये आईच्या रूपाने राहते, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार; पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

या देवी सर्वभूतेषु भ्रान्तिरूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै नमो नमः॥

yā devī sarvabhūteṣu bhrāntirūpeṇa saṃsthitā | namastasyai | namastasyai | namastasyai namo namaḥ ||

जी देवी सगळ्या प्राण्यांमध्ये भ्रांतीच्या, म्हणजे भ्रमाच्या रूपाने राहते, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार; पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

इन्द्रियाणामधिष्ठात्री भूतानां चाखिलेषु या। भूतेषु सततं तस्यै व्याप्तिदेव्यै नमो नमः॥

indriyāṇāmadhiṣṭhātrī bhūtānāṃ cākhileṣu yā | bhūteṣu satataṃ tasyai vyāptidevyai namo namaḥ ||

जी प्राणिमात्रांच्या इंद्रियांची अधिष्ठात्री आहे, आणि जी सगळ्या भूतांमध्ये सतत व्यापून राहते, त्या व्याप्तिदेवीला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

चितिरूपेण या कृत्स्नमेतद् व्याप्य स्थिता जगत्। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै। नमस्तस्यै नमो नमः॥

citirūpeṇa yā kṛtsnametad vyāpya sthitā jagat | namastasyai | namastasyai | namastasyai namo namaḥ ||

जी चैतन्याच्या रूपाने हे सगळं जग व्यापून राहिली आहे, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार, तिला नमस्कार; पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

स्तुता सुरैः पूर्वमभीष्टसंश्रयात्तथा सुरेन्द्रेण दिनेषु सेविता। करोतु सा नः शुभहेतुरीश्वरी शुभानि भद्राण्यभिहन्तु चापदः॥

stutā suraiḥ pūrvamabhīṣṭasaṃśrayāttathā surendreṇa dineṣu sevitā | karotu sā naḥ śubhaheturīśvarī śubhāni bhadrāṇyabhihantu cāpadaḥ ||

इच्छित गोष्टी मिळवण्यासाठी देवांनी पूर्वी जिचा आश्रय घेऊन स्तुती केली, आणि देवांचा राजा इंद्र दिवसेंदिवस जिची सेवा करत आला, ती कल्याणाचं मूळ असलेली ईश्वरी आमचं शुभ आणि मंगल करो, आणि आमची संकटं नष्ट करो.

या साम्प्रतं चोद्धतदैत्यतापितैरस्माभिरीशा च सुरैर्नमस्यते। या च स्मृता तत्क्षणमेव हन्ति नः सर्वापदो भक्तिविनम्रमूर्तिभिः॥

yā sāmprataṃ coddhatadaityatāpitairasmābhirīśā ca surairnamasyate | yā ca smṛtā tatkṣaṇameva hanti naḥ sarvāpado bhaktivinamramūrtibhiḥ ||

उन्मत्त दैत्यांनी छळलेले आम्ही देव आत्ताही जिला ईश्वरी म्हणून नमस्कार करत आहोत, आणि भक्तीने देह नमवून जिचं स्मरण केलं की जी त्याच क्षणी आमची सगळी संकटं नष्ट करते, (ती देवी आमचं कल्याण करो.)

ऋषिरुवाच॥

ṛṣiruvāca ||

ऋषी म्हणाले —

एवं स्तवादियुक्तानां देवानां तत्र पार्वती। स्नातुमभ्याययौ तोये जाह्नव्या नृपनन्दन॥

evaṃ stavādiyuktānāṃ devānāṃ tatra pārvatī | snātumabhyāyayau toye jāhnavyā nṛpanandana ||

राजपुत्रा, देव अशा प्रकारे स्तुती करत असताना पार्वती तिथे गंगेच्या पाण्यात स्नान करायला आली.

साब्रवीत्तान् सुरान् सुभ्रूर्भवद्भिः स्तूयतेऽत्र का। शरीरकोशतश्चास्याः समुद्भूताब्रवीच्छिवा॥

sābravīttān surān subhrūrbhavadbhiḥ stūyate'tra kā | śarīrakośataścāsyāḥ samudbhūtābravīcchivā ||

सुंदर भुवयांच्या पार्वतीने त्या देवांना विचारलं, 'तुम्ही इथे कोणाची स्तुती करत आहात?' तेवढ्यात तिच्याच शरीराच्या कोशातून शिवा देवी प्रकट झाली आणि म्हणाली —

स्तोत्रं ममैतत् क्रियते शुम्भदैत्यनिराकृतैः। देवैः समेतैः समरे निशुम्भेन पराजितैः॥

stotraṃ mamaitat kriyate śumbhadaityanirākṛtaiḥ | devaiḥ sametaiḥ samare niśumbhena parājitaiḥ ||

'शुंभ दैत्याने हाकलून दिलेले आणि युद्धात निशुंभाकडून हरलेले हे सगळे देव एकत्र येऊन माझीच ही स्तुती करत आहेत.'

शरीरकोशाद्यत्तस्याः पार्वत्या निःसृताम्बिका। कौशिकीति समस्तेषु ततो लोकेषु गीयते॥

śarīrakośādyattasyāḥ pārvatyā niḥsṛtāmbikā | kauśikīti samasteṣu tato lokeṣu gīyate ||

पार्वतीच्या शरीरकोशातून अंबिका बाहेर आली, म्हणून सगळ्या लोकांत तिला 'कौशिकी' म्हणतात.

तस्यां विनिर्गतायां तु कृष्णाभूत्सापि पार्वती। कालिकेति समाख्याता हिमाचलकृताश्रया॥

tasyāṃ vinirgatāyāṃ tu kṛṣṇābhūtsāpi pārvatī | kāliketi samākhyātā himācalakṛtāśrayā ||

ती बाहेर पडल्यावर ती पार्वतीसुद्धा काळी झाली. ती 'कालिका' या नावाने ओळखली जाऊ लागली, आणि तिने हिमालयावर आपलं निवासस्थान केलं.

ततोऽम्बिकां परं रूपं बिभ्राणां सुमनोहरम्। ददर्श चण्डो मुण्डश्च भृत्यौ शुम्भनिशुम्भयोः॥

tato'mbikāṃ paraṃ rūpaṃ bibhrāṇāṃ sumanoharam | dadarśa caṇḍo muṇḍaśca bhṛtyau śumbhaniśumbhayoḥ ||

मग शुंभ-निशुंभांचे सेवक चंड आणि मुंड यांनी अतिशय मनोहर, श्रेष्ठ रूप धारण केलेल्या अंबिकेला पाहिलं.

ताभ्यां शुम्भाय चाख्याता अतीव सुमनोहरा। काप्यास्ते स्त्री महाराज भासयन्ती हिमाचलम्॥

tābhyāṃ śumbhāya cākhyātā atīva sumanoharā | kāpyāste strī mahārāja bhāsayantī himācalam ||

त्या दोघांनी शुंभाला सांगितलं, 'महाराज, एक अतिशय सुंदर स्त्री हिमालयाला उजळवत तिथे राहते आहे.'

नैव तादृक् क्वचिद्रूपं दृष्टं केनचिदुत्तमम्। ज्ञायतां काप्यसौ देवी गृह्यतां चासुरेश्वर॥

naiva tādṛk kvacidrūpaṃ dṛṣṭaṃ kenaciduttamam | jñāyatāṃ kāpyasau devī gṛhyatāṃ cāsureśvara ||

'असं उत्तम रूप कुणीही कुठेही पाहिलेलं नाही. असुरराजा, ही देवी कोण आहे ते शोधून काढा, आणि तिला आपलीशी करा.'

स्त्रीरत्नमतिचार्वङ्गी द्योतयन्ती दिशस्त्विषा। सा तु तिष्ठति दैत्येन्द्र तां भवान् द्रष्टुमर्हति॥

strīratnamaticārvaṅgī dyotayantī diśastviṣā | sā tu tiṣṭhati daityendra tāṃ bhavān draṣṭumarhati ||

'ती स्त्रियांमधलं रत्न आहे. तिचं अंग-अंग सुंदर आहे आणि आपल्या तेजाने ती दिशा उजळून टाकते. दैत्यराजा, ती तिथेच आहे. तुम्ही तिला एकदा पाहायलाच हवं.'

यानि रत्नानि मणयो गजाश्वादीनि वै प्रभो। त्रैलोक्ये तु समस्तानि साम्प्रतं भान्ति ते गृहे॥

yāni ratnāni maṇayo gajāśvādīni vai prabho | trailokye tu samastāni sāmprataṃ bhānti te gṛhe ||

'प्रभू, त्रैलोक्यात जी जी रत्नं, मणी, हत्ती, घोडे आणि इतर श्रेष्ठ वस्तू आहेत, त्या सगळ्या आज तुमच्या घरी शोभत आहेत.'

ऐरावतः समानीतो गजरत्नं पुरन्दरात्। पारिजाततरुश्चायं तथैवोच्चैःश्रवा हयः॥

airāvataḥ samānīto gajaratnaṃ purandarāt | pārijātataruścāyaṃ tathaivoccaiḥśravā hayaḥ ||

'इंद्राकडून हत्तींमधलं रत्न ऐरावत आणलं आहे. हा पारिजात वृक्ष आणि तसाच उच्चैःश्रवा घोडाही आणला आहे.'

विमानं हंससंयुक्तमेतत्तिष्ठति तेऽङ्गणे। रत्नभूतमिहानीतं यदासीद्वेधसोऽद्भुतम्॥

vimānaṃ haṃsasaṃyuktametattiṣṭhati te'ṅgaṇe | ratnabhūtamihānītaṃ yadāsīdvedhaso'dbhutam ||

'ब्रह्मदेवांचं जे अद्भुत, रत्नासारखं हंसांनी ओढलेलं विमान होतं, ते इथे आणलं आहे. ते तुमच्या अंगणात उभं आहे.'

निधिरेष महापद्मः समानीतो धनेश्वरात्। किञ्जल्किनीं ददौ चाब्धिर्मालामम्लानपङ्कजाम्॥

nidhireṣa mahāpadmaḥ samānīto dhaneśvarāt | kiñjalkinīṃ dadau cābdhirmālāmamlānapaṅkajām ||

'कुबेराकडून हा महापद्म नावाचा निधी आणला आहे. आणि समुद्राने केसरांनी भरलेल्या, कधीही न कोमेजणाऱ्या कमळांची माळ दिली आहे.'

छत्रं ते वारुणं गेहे काञ्चनस्रावि तिष्ठति। तथायं स्यन्दनवरो यः पुराऽऽसीत्प्रजापतेः॥

chatraṃ te vāruṇaṃ gehe kāñcanasrāvi tiṣṭhati | tathāyaṃ syandanavaro yaḥ purā''sītprajāpateḥ ||

'सोन्याचा वर्षाव करणारं वरुणाचं छत्र तुमच्या घरी आहे. आणि पूर्वी प्रजापतीचा असलेला हा श्रेष्ठ रथही तुमच्याकडे आहे.'

मृत्योरुत्क्रान्तिदा नाम शक्तिरीश त्वया हृता। पाशः सलिलराजस्य भ्रातुस्तव परिग्रहे॥

mṛtyorutkrāntidā nāma śaktirīśa tvayā hṛtā | pāśaḥ salilarājasya bhrātustava parigrahe ||

'प्रभू, मृत्यूची 'उत्क्रांतिदा' नावाची शक्ती, म्हणजे प्राण बाहेर काढणारी शक्ती, तुम्ही हिरावून घेतली आहे. जलांचा राजा वरुणाचा पाश तुमच्या भावाच्या ताब्यात आहे.'

निशुम्भस्याब्धिजाताश्च समस्ता रत्नजातयः। वह्निरपि ददौ तुभ्यमग्निशौचे च वाससी॥

niśumbhasyābdhijātāśca samastā ratnajātayaḥ | vahnirapi dadau tubhyamagniśauce ca vāsasī ||

'समुद्रातून निघालेल्या सगळ्या प्रकारची रत्नं निशुंभाकडे आहेत. अग्नीनेही तुम्हाला अग्नीत शुद्ध होणारी दोन वस्त्रं दिली आहेत.'

एवं दैत्येन्द्र रत्नानि समस्तान्याहृतानि ते। स्त्रीरत्नमेषा कल्याणी त्वया कस्मान्न गृह्यते॥

evaṃ daityendra ratnāni samastānyāhṛtāni te | strīratnameṣā kalyāṇī tvayā kasmānna gṛhyate ||

'दैत्यराजा, अशा प्रकारे सगळी रत्नं तुमच्याकडे आणली गेली आहेत. मग स्त्रियांमधलं हे कल्याणकारी रत्न तुम्ही का घेत नाही?'

ऋषिरुवाच॥

ṛṣiruvāca ||

ऋषी म्हणाले —

निशम्येति वचः शुम्भः स तदा चण्डमुण्डयोः। प्रेषयामास सुग्रीवं दूतं देव्या महासुरम्॥

niśamyeti vacaḥ śumbhaḥ sa tadā caṇḍamuṇḍayoḥ | preṣayāmāsa sugrīvaṃ dūtaṃ devyā mahāsuram ||

चंड आणि मुंड यांचं हे बोलणं ऐकून शुंभाने तेव्हा सुग्रीव नावाच्या महासुराला दूत म्हणून देवीकडे पाठवलं.

इति चेति च वक्तव्या सा गत्वा वचनान्मम। यथा चाभ्येति सम्प्रीत्या तथा कार्यं त्वया लघु॥

iti ceti ca vaktavyā sā gatvā vacanānmama | yathā cābhyeti samprītyā tathā kāryaṃ tvayā laghu ||

'माझ्या सांगण्यावरून तिच्याकडे जा आणि तिला असं असं सांग. ती आनंदाने इथे येईल, असं काम तू लवकर कर.'

स तत्र गत्वा यत्रास्ते शैलोद्देशेऽतिशोभने। सा देवी तां ततः प्राह श्लक्ष्णं मधुरया गिरा॥

sa tatra gatvā yatrāste śailoddeśe'tiśobhane | sā devī tāṃ tataḥ prāha ślakṣṇaṃ madhurayā girā ||

ती देवी ज्या अतिशय रमणीय पर्वतप्रदेशात राहत होती, तिथे तो गेला. मग तो तिच्याशी मृदू, गोड वाणीने बोलला.

दूत उवाच॥

dūta uvāca ||

दूत म्हणाला —

देवि दैत्येश्वरः शुम्भस्त्रैलोक्ये परमेश्वरः। दूतोऽहं प्रेषितस्तेन त्वत्सकाशमिहागतः॥

devi daityeśvaraḥ śumbhastrailokye parameśvaraḥ | dūto'haṃ preṣitastena tvatsakāśamihāgataḥ ||

'देवी, दैत्यांचा राजा शुंभ त्रैलोक्याचा परमेश्वर आहे. मी त्याने पाठवलेला दूत आहे, आणि इथे तुझ्याकडे आलो आहे.'

अव्याहताज्ञः सर्वासु यः सदा देवयोनिषु। निर्जिताखिलदैत्यारिः स यदाह शृणुष्व तत्॥

avyāhatājñaḥ sarvāsu yaḥ sadā devayoniṣu | nirjitākhiladaityāriḥ sa yadāha śṛṇuṣva tat ||

'सगळ्या देवयोनींमध्ये ज्याची आज्ञा कधीच मोडली जात नाही, आणि ज्याने दैत्यांच्या सगळ्या शत्रूंना जिंकलं आहे, तो काय म्हणतो ते ऐक:'

मम त्रैलोक्यमखिलं मम देवा वशानुगाः। यज्ञभागानहं सर्वानुपाश्नामि पृथक् पृथक्॥

mama trailokyamakhilaṃ mama devā vaśānugāḥ | yajñabhāgānahaṃ sarvānupāśnāmi pṛthak pṛthak ||

'संपूर्ण त्रैलोक्य माझं आहे. देव माझ्या आज्ञेत चालतात. यज्ञातले सगळे भाग मी वेगवेगळे स्वतःच भोगतो.'

त्रैलोक्ये वररत्नानि मम वश्यान्यशेषतः। तथैव गजरत्नं च हृत्वा देवेन्द्रवाहनम्॥

trailokye vararatnāni mama vaśyānyaśeṣataḥ | tathaiva gajaratnaṃ ca hṛtvā devendravāhanam ||

'त्रैलोक्यातली सगळी उत्तम रत्नं पूर्णपणे माझ्या ताब्यात आहेत. देवराज इंद्राचं वाहन असलेलं हत्तींमधलं रत्नही मी हिरावून आणलं आहे.'

क्षीरोदमथनोद्भूतमश्वरत्नं ममामरैः। उच्चैःश्रवससंज्ञं तत्प्रणिपत्य समर्पितम्॥

kṣīrodamathanodbhūtamaśvaratnaṃ mamāmaraiḥ | uccaiḥśravasasaṃjñaṃ tatpraṇipatya samarpitam ||

'क्षीरसागराच्या मंथनातून निघालेलं, उच्चैःश्रवा नावाचं घोड्यांमधलं रत्न देवांनी मला नमस्कार करून अर्पण केलं आहे.'

यानि चान्यानि देवेषु गन्धर्वेषूरगेषु च। रत्नभूतानि भूतानि तानि मय्येव शोभने॥

yāni cānyāni deveṣu gandharveṣūrageṣu ca | ratnabhūtāni bhūtāni tāni mayyeva śobhane ||

'हे सुंदरी, देव, गंधर्व आणि नाग यांच्याकडे रत्नासारख्या ज्या इतर वस्तू होत्या, त्या सगळ्या आता माझ्याकडेच आहेत.'

स्त्रीरत्नभूतां त्वां देवि लोके मन्यामहे वयम्। सा त्वमस्मानुपागच्छ यतो रत्नभुजो वयम्॥

strīratnabhūtāṃ tvāṃ devi loke manyāmahe vayam | sā tvamasmānupāgaccha yato ratnabhujo vayam ||

'देवी, जगात स्त्रियांमधलं रत्न तूच आहेस, असं आम्ही मानतो. म्हणून तू आमच्याकडे ये, कारण रत्नांचा उपभोग घेणारे आम्हीच आहोत.'

मां वा ममानुजं वापि निशुम्भमुरुविक्रमम्। भज त्वं चञ्चलापाङ्गि रत्नभूतासि वै यतः॥

māṃ vā mamānujaṃ vāpi niśumbhamuruvikramam | bhaja tvaṃ cañcalāpāṅgi ratnabhūtāsi vai yataḥ ||

'चंचल कटाक्षांच्या सुंदरी, तू मला किंवा माझा महापराक्रमी धाकटा भाऊ निशुंभ याला स्वीकार. कारण तू खरोखर रत्न आहेस.'

परमैश्वर्यमतुलं प्राप्स्यसे मत्परिग्रहात्। एतद् बुद्ध्या समालोच्य मत्परिग्रहतां व्रज॥

paramaiśvaryamatulaṃ prāpsyase matparigrahāt | etad buddhyā samālocya matparigrahatāṃ vraja ||

'माझा स्वीकार केलास तर तुला अतुलनीय, परम ऐश्वर्य मिळेल. बुद्धीने याचा नीट विचार कर आणि माझी पत्नी हो.'

ऋषिरुवाच॥

ṛṣiruvāca ||

ऋषी म्हणाले —

इत्युक्ता सा तदा देवी गम्भीरान्तःस्मिता जगौ। दुर्गा भगवती भद्रा ययेदं धार्यते जगत्॥

ityuktā sā tadā devī gambhīrāntaḥsmitā jagau | durgā bhagavatī bhadrā yayedaṃ dhāryate jagat ||

असं सांगितल्यावर, जिने हे सगळं जग धारण केलं आहे, ती मंगलमयी भगवती दुर्गा देवी मनातल्या मनात गंभीरपणे हसली आणि म्हणाली —

देव्युवाच॥

devyuvāca ||

देवी म्हणाली —

सत्यमुक्तं त्वया नात्र मिथ्या किञ्चित्त्वयोदितम्। त्रैलोक्याधिपतिः शुम्भो निशुम्भश्चापि तादृशः॥

satyamuktaṃ tvayā nātra mithyā kiñcittvayoditam | trailokyādhipatiḥ śumbho niśumbhaścāpi tādṛśaḥ ||

'तू जे सांगितलंस ते खरं आहे. यात तू काहीही खोटं बोललेला नाहीस. शुंभ त्रैलोक्याचा स्वामी आहे, आणि निशुंभही तसाच आहे.'

किं त्वत्र यत्प्रतिज्ञातं मिथ्या तत्क्रियते कथम्। श्रूयतामल्पबुद्धित्वात्प्रतिज्ञा या कृता पुरा॥

kiṃ tvatra yatpratijñātaṃ mithyā tatkriyate katham | śrūyatāmalpabuddhitvātpratijñā yā kṛtā purā ||

'पण या बाबतीत मी एक प्रतिज्ञा केली आहे. ती मी खोटी कशी करू? माझ्या अल्पबुद्धीमुळे मी पूर्वी जी प्रतिज्ञा केली, ती ऐक:'

यो मां जयति संग्रामे यो मे दर्पं व्यपोहति। यो मे प्रतिबलो लोके स मे भर्ता भविष्यति॥

yo māṃ jayati saṃgrāme yo me darpaṃ vyapohati | yo me pratibalo loke sa me bhartā bhaviṣyati ||

'जो मला युद्धात जिंकेल, जो माझा गर्व उतरवेल, आणि जगात जो माझ्या तोडीचा बलवान असेल, तोच माझा पती होईल.'

तदागच्छतु शुम्भोऽत्र निशुम्भो वा महासुरः। मां जित्वा किं चिरेणात्र पाणिं गृह्णातु मे लघु॥

tadāgacchatu śumbho'tra niśumbho vā mahāsuraḥ | māṃ jitvā kiṃ cireṇātra pāṇiṃ gṛhṇātu me laghu ||

'म्हणून शुंभ इथे येवो, किंवा महासुर निशुंभ येवो. मला जिंकून तो इथेच लवकर माझं पाणिग्रहण करो. उशीर कशाला?'

दूत उवाच॥

dūta uvāca ||

दूत म्हणाला —

अवलिप्तासि मैवं त्वं देवि ब्रूहि ममाग्रतः। त्रैलोक्ये कः पुमांस्तिष्ठेदग्रे शुम्भनिशुम्भयोः॥

avaliptāsi maivaṃ tvaṃ devi brūhi mamāgrataḥ | trailokye kaḥ pumāṃstiṣṭhedagre śumbhaniśumbhayoḥ ||

'देवी, तू गर्वाने फुगली आहेस. माझ्यासमोर असं बोलू नकोस. त्रैलोक्यात असा कोण पुरुष आहे, जो शुंभ-निशुंभांसमोर उभा राहू शकेल?'

अन्येषामपि दैत्यानां सर्वे देवा न वै युधि। तिष्ठन्ति सम्मुखे देवि किं पुनः स्त्री त्वमेकिका॥

anyeṣāmapi daityānāṃ sarve devā na vai yudhi | tiṣṭhanti sammukhe devi kiṃ punaḥ strī tvamekikā ||

'देवी, इतर दैत्यांसमोरसुद्धा सगळे देव मिळूनही युद्धात टिकू शकत नाहीत. मग तू तर एकटी स्त्री आहेस, तुझं काय?'

इन्द्राद्याः सकला देवास्तस्थुर्येषां न संयुगे। शुम्भादीनां कथं तेषां स्त्री प्रयास्यसि सम्मुखम्॥

indrādyāḥ sakalā devāstasthuryeṣāṃ na saṃyuge | śumbhādīnāṃ kathaṃ teṣāṃ strī prayāsyasi sammukham ||

'इंद्र आणि इतर सगळे देव ज्यांच्यासमोर युद्धात टिकू शकले नाहीत, त्या शुंभ आणि इतर दैत्यांसमोर तू स्त्री असून कशी जाशील?'

सा त्वं गच्छ मयैवोक्ता पार्श्वं शुम्भनिशुम्भयोः। केशाकर्षणनिर्धूतगौरवा मा गमिष्यसि॥

sā tvaṃ gaccha mayaivoktā pārśvaṃ śumbhaniśumbhayoḥ | keśākarṣaṇanirdhūtagauravā mā gamiṣyasi ||

'म्हणून मी सांगतो आहे, तू स्वतःच शुंभ-निशुंभांकडे चल. नाहीतर केस धरून ओढत नेलं जाईल आणि तुझी प्रतिष्ठा धुळीला मिळेल. तसं जाणं टाळ.'

देव्युवाच॥

devyuvāca ||

देवी म्हणाली —

एवमेतद् बली शुम्भो निशुम्भश्चातिवीर्यवान्। किं करोमि प्रतिज्ञा मे यदनालोचिता पुरा॥

evametad balī śumbho niśumbhaścātivīryavān | kiṃ karomi pratijñā me yadanālocitā purā ||

'हे असंच आहे. शुंभ बलवान आहे आणि निशुंभही महापराक्रमी आहे. पण मी काय करू? माझी प्रतिज्ञा मी पूर्वी विचार न करता केली आहे.'

स त्वं गच्छ मयोक्तं ते यदेतत्सर्वमादृतः। तदाचक्ष्वासुरेन्द्राय स च युक्तं करोतु तत्॥ ॐ॥

sa tvaṃ gaccha mayoktaṃ te yadetatsarvamādṛtaḥ | tadācakṣvāsurendrāya sa ca yuktaṃ karotu tat || oṃ ||

'म्हणून तू जा. मी सांगितलेलं हे सगळं नीट लक्षात ठेवून असुरराजाला सांग. मग त्याला जे योग्य वाटेल ते त्याने करावं.' ॐ.

॥ इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये देव्या दूतसंवादो नाम पञ्चमोऽध्यायः॥

|| iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye devyā dūtasaṃvādo nāma pañcamo'dhyāyaḥ ||

श्रीमार्कंडेय पुराणात, सावर्णिक मन्वंतराच्या कथेत, देवीमाहात्म्यातला ‘देवीचा दूताशी संवाद’ नावाचा पाचवा अध्याय इथे पूर्ण झाला.