Pradip TambeFounder · Mydigitcard Business Solutions

लोड होतंय

ग्रंथ: श्रीदुर्गासप्तशती

तृतीयोऽध्यायः · महिषासुरवध

Chapter 3 · The slaying of Mahishasura

दुर्गा सप्तशतीचा तिसरा अध्याय: देवी महिषासुराचा वध करते

46 श्लोक ऑडिओ नंतर जोडला जाईल

या स्तोत्राबद्दल

दुर्गा सप्तशती म्हणजे मार्कंडेय पुराणातलं देवीमाहात्म्य: सावर्णिक मन्वंतराच्या कथेत येणारे सातशे मंत्र. परंपरेनुसार त्याचं मध्यम चरित्र महालक्ष्मीचं मानलं जातं, आणि हा तिसरा अध्याय त्या चरित्राचा दुसरा भाग आहे. दुसऱ्या अध्यायात देवीने महिषासुराच्या सैन्याचा नाश केला. या अध्यायात त्याचे सेनापती एकेक करून मारले जातात, आणि शेवटी महिषासुर स्वतः.

या अध्यायात काय घडतं

आपली सेना संपताना पाहून सेनापती चिक्षुर बाणांचा वर्षाव करत देवीवर चालून येतो. देवी त्याचे घोडे, सारथी, धनुष्य आणि ध्वज तोडते आणि शूल सोडून त्याला संपवते. हत्तीवर बसून आलेल्या चामराला देवीचा सिंह झेप घेऊन मारतो. मग उदग्र, कराल, उद्धत, बाष्कल, बिडाल असे सेनापती एकामागून एक पडतात. शेवटी महिषासुर रेड्याच्या रूपात येतो. तो देवीच्या गणांना चिरडतो आणि पृथ्वी, समुद्र, ढग सगळं हादरवून सोडतो. पाशात बांधल्यावर तो सिंह होतो, मग तलवारधारी पुरुष, मग हत्ती, आणि पुन्हा रेडा. देवी उत्तम पेय प्राशन करून त्याला आव्हान देते, उडी घेऊन त्याच्यावर चढते आणि पायाने त्याला दाबून धरते. तो रेड्याच्या तोंडातून अर्धाच बाहेर येतो, तेव्हा देवी तलवारीने त्याचं मस्तक तोडते. देव, ऋषी, गंधर्व आणि अप्सरा आनंदाने तिची स्तुती करतात.

रचना

गीता प्रेसच्या आवृत्तीत या अध्यायात ४४ मंत्र आहेत: तीन ‘उवाच’ ओळी आणि ४१ श्लोक. सुरुवातीला ध्यानाचा श्लोक आहे आणि शेवटी पुष्पिका.

पहिल्यांदा वाचणाऱ्यांसाठी

  • ध्यानाचा श्लोक लांब वृत्तात आहे. तो अर्ध्या ओळीवर थांबत सावकाश म्हणा.
  • ‘उद्यद्भानु’ मधलं द्भ आणि ‘युद्ध्यमानौ’ मधलं द्ध्य ही जोडाक्षरं घाई न करता म्हणा.
  • ‘शृङ्ग’ मधला ङ्ग आणि ‘हुंकार’ मधला अनुस्वार नीट उच्चारा.
  • ‘साऽऽरूढा’ मधला अवग्रह फक्त सा आणि आरूढा जोडले गेले आहेत एवढंच दाखवतो. तो वेगळा उच्चारायचा नसतो.

इथला अर्थ आमच्या टीमने थेट संस्कृतवरून लिहिला आहे. विद्वानांच्या तपासणीची सद्यस्थिती याच पानावर दाखवली आहे.

ॐ उद्यद्भानुसहस्रकान्तिमरुणक्षौमां शिरोमालिकां रक्तालिप्तपयोधरां जपवटीं विद्यामभीतिं वरम्। हस्ताब्जैर्दधतीं त्रिनेत्रविलसद्वक्त्रारविन्दश्रियं देवीं बद्धहिमांशुरत्नमुकुटां वन्देऽरविन्दस्थिताम्॥

oṃ udyadbhānusahasrakāntimaruṇakṣaumāṃ śiromālikāṃ raktāliptapayodharāṃ japavaṭīṃ vidyāmabhītiṃ varam | hastābjairdadhatīṃ trinetravilasadvaktrāravindaśriyaṃ devīṃ baddhahimāṃśuratnamukuṭāṃ vande'ravindasthitām ||

कमळावर बसलेल्या देवीला मी वंदन करतो. तिची कांती उगवत्या हजार सूर्यांसारखी आहे. तिने लाल रेशमी वस्त्र नेसलं आहे आणि गळ्यात मुंडमाळ घातली आहे. तिचे स्तन रक्ताने माखलेले आहेत. आपल्या कमळासारख्या हातांत ती जपमाळ आणि विद्या (ग्रंथ) धारण करते, आणि अभय व वर देणाऱ्या मुद्रा दाखवते. तीन डोळ्यांनी शोभणारं तिचं मुख कमळासारखं सुंदर आहे. तिच्या रत्नजडित मुकुटात चंद्रकोर बांधलेली आहे.

ॐ ऋषिरुवाच॥

oṃ ṛṣiruvāca ||

ॐ. ऋषी म्हणाले —

निहन्यमानं तत्सैन्यमवलोक्य महासुरः। सेनानीश्चिक्षुरः कोपाद्ययौ योद्धुमथाम्बिकाम्॥

nihanyamānaṃ tatsainyamavalokya mahāsuraḥ | senānīścikṣuraḥ kopādyayau yoddhumathāmbikām ||

आपलं सैन्य असं मारलं जात असताना पाहून सेनापती चिक्षुर हा महान असुर रागाने अंबिकेशी लढायला पुढे आला.

स देवीं शरवर्षेण ववर्ष समरेऽसुरः। यथा मेरुगिरेः शृङ्गं तोयवर्षेण तोयदः॥

sa devīṃ śaravarṣeṇa vavarṣa samare'suraḥ | yathā merugireḥ śṛṅgaṃ toyavarṣeṇa toyadaḥ ||

ढग जसा मेरू पर्वताच्या शिखरावर पाण्याचा वर्षाव करतो, तसा त्या असुराने रणात देवीवर बाणांचा वर्षाव केला.

तस्यच्छित्त्वा ततो देवी लीलयैव शरोत्करान्। जघान तुरगान् बाणैर्यन्तारं चैव वाजिनाम्॥

tasyacchittvā tato devī līlayaiva śarotkarān | jaghāna turagān bāṇairyantāraṃ caiva vājinām ||

तेव्हा देवीने त्याच्या बाणांचे थवे खेळ केल्यासारखे सहज तोडले, आणि आपल्या बाणांनी त्याचे घोडे आणि त्या घोड्यांचा सारथी यांना मारलं.

चिच्छेद च धनुः सद्यो ध्वजं चातिसमुच्छ्रितम्। विव्याध चैव गात्रेषु छिन्नधन्वानमाशुगैः॥

ciccheda ca dhanuḥ sadyo dhvajaṃ cātisamucchritam | vivyādha caiva gātreṣu chinnadhanvānamāśugaiḥ ||

तिने लगेच त्याचं धनुष्य आणि खूप उंच फडकणारा ध्वज तोडला. धनुष्य तुटलेल्या त्या असुराच्या अंगावर तिने वेगवान बाणांनी जखमा केल्या.

सच्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः। अभ्यधावत तां देवीं खड्गचर्मधरोऽसुरः॥

sacchinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ | abhyadhāvata tāṃ devīṃ khaḍgacarmadharo'suraḥ ||

धनुष्य तुटलेलं, रथ गेलेला, घोडे आणि सारथी मारले गेलेले, अशा अवस्थेत तो असुर तलवार आणि ढाल घेऊन देवीवर धावून गेला.

सिंहमाहत्य खड्गेन तीक्ष्णधारेण मूर्धनि। आजघान भुजे सव्ये देवीमप्यतिवेगवान्॥

siṃhamāhatya khaḍgena tīkṣṇadhāreṇa mūrdhani | ājaghāna bhuje savye devīmapyativegavān ||

मोठ्या वेगाने त्याने धारदार तलवारीने सिंहाच्या डोक्यावर वार केला, आणि देवीच्याही डाव्या हातावर वार केला.

तस्याः खड्गो भुजं प्राप्य पफाल नृपनन्दन। ततो जग्राह शूलं स कोपादरुणलोचनः॥

tasyāḥ khaḍgo bhujaṃ prāpya paphāla nṛpanandana | tato jagrāha śūlaṃ sa kopādaruṇalocanaḥ ||

हे राजा, देवीच्या हाताला लागताच ती तलवार फुटून तुकडे झाली. (ऋषी इथे राजा सुरथाला उद्देशून बोलत आहेत.) मग रागाने डोळे लाल झालेल्या त्या असुराने शूल हातात घेतला.

चिक्षेप च ततस्तत्तु भद्रकाल्यां महासुरः। जाज्वल्यमानं तेजोभी रविबिम्बमिवाम्बरात्॥

cikṣepa ca tatastattu bhadrakālyāṃ mahāsuraḥ | jājvalyamānaṃ tejobhī ravibimbamivāmbarāt ||

आणि त्या महान असुराने तो शूल भद्रकालीवर फेकला. तेजाने धगधगणारा तो शूल जणू आकाशातून सूर्याचं बिंबच खाली येत होतं.

दृष्ट्वा तदापतच्छूलं देवी शूलममुञ्चत। तच्छूलं शतधा तेन नीतं स च महासुरः॥

dṛṣṭvā tadāpatacchūlaṃ devī śūlamamuñcata | tacchūlaṃ śatadhā tena nītaṃ sa ca mahāsuraḥ ||

तो शूल आपल्यावर येताना पाहून देवीनेही आपला शूल सोडला. त्याने असुराच्या शूलाचे शंभर तुकडे झाले, आणि त्या महान असुराचेही.

हते तस्मिन्महावीर्ये महिषस्य चमूपतौ। आजगाम गजारूढश्चामरस्त्रिदशार्दनः॥

hate tasminmahāvīrye mahiṣasya camūpatau | ājagāma gajārūḍhaścāmarastridaśārdanaḥ ||

महिषाचा तो महापराक्रमी सेनापती मारला गेल्यावर, देवांना छळणारा चामर हत्तीवर बसून पुढे आला.

सोऽपि शक्तिं मुमोचाथ देव्यास्तामम्बिका द्रुतम्। हुंकाराभिहतां भूमौ पातयामास निष्प्रभाम्॥

so'pi śaktiṃ mumocātha devyāstāmambikā drutam | huṃkārābhihatāṃ bhūmau pātayāmāsa niṣprabhām ||

त्यानेही देवीवर शक्ती (भाला) फेकली. अंबिकेने फक्त ‘हुं’ असा हुंकार करून ती तत्काळ निस्तेज करून जमिनीवर पाडली.

भग्नां शक्तिं निपतितां दृष्ट्वा क्रोधसमन्वितः। चिक्षेप चामरः शूलं बाणैस्तदपि साच्छिनत्॥

bhagnāṃ śaktiṃ nipatitāṃ dṛṣṭvā krodhasamanvitaḥ | cikṣepa cāmaraḥ śūlaṃ bāṇaistadapi sācchinat ||

आपली शक्ती मोडून खाली पडलेली पाहून चामर संतापला आणि त्याने शूल फेकला. देवीने बाणांनी तोही तोडला.

ततः सिंहः समुत्पत्य गजकुम्भान्तरे स्थितः। बाहुयुद्धेन युयुधे तेनोच्चैस्त्रिदशारिणा॥

tataḥ siṃhaḥ samutpatya gajakumbhāntare sthitaḥ | bāhuyuddhena yuyudhe tenoccaistridaśāriṇā ||

मग सिंहाने उडी मारली आणि हत्तीच्या गंडस्थळांच्या मधोमध जाऊन बसला. तिथे तो देवांच्या त्या शत्रूशी जोरदार हातघाईची लढाई करू लागला.

युद्ध्यमानौ ततस्तौ तु तस्मान्नागान्महीं गतौ। युयुधातेऽतिसंरब्धौ प्रहारैरतिदारुणैः॥

yuddhyamānau tatastau tu tasmānnāgānmahīṃ gatau | yuyudhāte'tisaṃrabdhau prahārairatidāruṇaiḥ ||

लढता लढता ते दोघे त्या हत्तीवरून खाली जमिनीवर आले, आणि अतिशय चिडून भयंकर प्रहार करत एकमेकांशी लढू लागले.

ततो वेगात् खमुत्पत्य निपत्य च मृगारिणा। करप्रहारेण शिरश्चामरस्य पृथक्कृतम्॥

tato vegāt khamutpatya nipatya ca mṛgāriṇā | karaprahāreṇa śiraścāmarasya pṛthakkṛtam ||

मग सिंहाने वेगाने आकाशात उडी घेतली आणि खाली झेप घालत पंजाच्या एका फटक्याने चामराचं मस्तक धडावेगळं केलं.

उदग्रश्च रणे देव्या शिलावृक्षादिभिर्हतः। दन्तमुष्टितलैश्चैव करालश्च निपातितः॥

udagraśca raṇe devyā śilāvṛkṣādibhirhataḥ | dantamuṣṭitalaiścaiva karālaśca nipātitaḥ ||

रणात देवीने उदग्राला दगड, झाडं अशा गोष्टींनी मारलं. करालालाही तिने दात, मुठी आणि थपडा मारून खाली पाडलं.

देवी क्रुद्धा गदापातैश्चूर्णयामास चोद्धतम्। वाष्कलं भिन्दिपालेन बाणैस्ताम्रं तथान्धकम्॥

devī kruddhā gadāpātaiścūrṇayāmāsa coddhatam | vāṣkalaṃ bhindipālena bāṇaistāmraṃ tathāndhakam ||

रागावलेल्या देवीने गदेच्या प्रहारांनी उद्धताचा चुराडा केला. भिंदिपालाने बाष्कलाला आणि बाणांनी ताम्र व अंधक यांना मारलं.

उग्रास्यमुग्रवीर्यं च तथैव च महाहनुम्। त्रिनेत्रा च त्रिशूलेन जघान परमेश्वरी॥

ugrāsyamugravīryaṃ ca tathaiva ca mahāhanum | trinetrā ca triśūlena jaghāna parameśvarī ||

तीन डोळ्यांच्या परमेश्वरीने उग्रास्य, उग्रवीर्य आणि महाहनू यांना त्रिशूळाने मारलं.

बिडालस्यासिना कायात्पातयामास वै शिरः। दुर्धरं दुर्मुखं चोभौ शरैर्निन्ये यमक्षयम्॥

biḍālasyāsinā kāyātpātayāmāsa vai śiraḥ | durdharaṃ durmukhaṃ cobhau śarairninye yamakṣayam ||

तिने तलवारीने बिडालाचं मस्तक धडावेगळं करून पाडलं. दुर्धर आणि दुर्मुख या दोघांना बाणांनी यमलोकी पाठवलं.

एवं संक्षीयमाणे तु स्वसैन्ये महिषासुरः। माहिषेण स्वरूपेण त्रासयामास तान् गणान्॥

evaṃ saṃkṣīyamāṇe tu svasainye mahiṣāsuraḥ | māhiṣeṇa svarūpeṇa trāsayāmāsa tān gaṇān ||

अशा रीतीने आपलं सैन्य संपत चाललेलं पाहून महिषासुराने आपल्या रेड्याच्या रूपात येऊन देवीच्या गणांना घाबरवून सोडलं.

कांश्चित्तुण्डप्रहारेण खुरक्षेपैस्तथापरान्। लाङ्गूलताडितांश्चान्याञ्छृङ्गाभ्यां च विदारितान्॥

kāṃścittuṇḍaprahāreṇa khurakṣepaistathāparān | lāṅgūlatāḍitāṃścānyāñchṛṅgābhyāṃ ca vidāritān ||

काहींना तोंडाच्या धडकेने, काहींना खुरांच्या लाथांनी, काहींना शेपटीच्या फटकाऱ्यांनी, तर काहींना शिंगांनी फाडून,

वेगेन कांश्चिदपरान्नादेन भ्रमणेन च। निःश्वासपवनेनान्यान् पातयामास भूतले॥

vegena kāṃścidaparānnādena bhramaṇena ca | niḥśvāsapavanenānyān pātayāmāsa bhūtale ||

काहींना आपल्या वेगाने, काहींना गर्जनेने आणि गरगर फिरण्याने, तर काहींना श्वासाच्या झोताने त्याने जमिनीवर पाडलं.

निपात्य प्रमथानीकमभ्यधावत सोऽसुरः। सिंहं हन्तुं महादेव्याः कोपं चक्रे ततोऽम्बिका॥

nipātya pramathānīkamabhyadhāvata so'suraḥ | siṃhaṃ hantuṃ mahādevyāḥ kopaṃ cakre tato'mbikā ||

देवीच्या प्रमथगणांची सेना अशी पाडून तो असुर महादेवीच्या सिंहाला मारायला धावला. तेव्हा अंबिकेला राग आला.

सोऽपि कोपान्महावीर्यः खुरक्षुण्णमहीतलः। शृङ्गाभ्यां पर्वतानुच्चांश्चिक्षेप च ननाद च॥

so'pi kopānmahāvīryaḥ khurakṣuṇṇamahītalaḥ | śṛṅgābhyāṃ parvatānuccāṃścikṣepa ca nanāda ca ||

तो महापराक्रमी असुरही रागाने खुरांनी जमीन तुडवू लागला. तो शिंगांनी उंच पर्वत उचलून फेकू लागला आणि गर्जना करू लागला.

वेगभ्रमणविक्षुण्णा मही तस्य व्यशीर्यत। लाङ्गूलेनाहतश्चाब्धिः प्लावयामास सर्वतः॥

vegabhramaṇavikṣuṇṇā mahī tasya vyaśīryata | lāṅgūlenāhataścābdhiḥ plāvayāmāsa sarvataḥ ||

त्याच्या वेगाने आणि गरगर फिरण्याने तुडवली गेलेली पृथ्वी फुटू लागली. त्याच्या शेपटीच्या फटकाऱ्याने समुद्र उसळला आणि सगळीकडे पाणीच पाणी झालं.

धुतशृङ्गविभिन्नाश्च खण्डं खण्डं ययुर्घनाः। श्वासानिलास्ताः शतशो निपेतुर्नभसोऽचलाः॥

dhutaśṛṅgavibhinnāśca khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ yayurghanāḥ | śvāsānilāstāḥ śataśo nipeturnabhaso'calāḥ ||

त्याने शिंगं हलवली तेव्हा ढग फाटून त्यांचे तुकडे तुकडे झाले. त्याच्या श्वासाच्या झोताने उडालेले शेकडो पर्वत आकाशातून खाली कोसळले.

इति क्रोधसमाध्मातमापतन्तं महासुरम्। दृष्ट्वा सा चण्डिका कोपं तद्वधाय तदाकरोत्॥

iti krodhasamādhmātamāpatantaṃ mahāsuram | dṛṣṭvā sā caṇḍikā kopaṃ tadvadhāya tadākarot ||

असा रागाने फुललेला तो महान असुर आपल्यावर चाल करून येताना पाहून, चंडिकेने त्याचा वध करण्यासाठी क्रोध धारण केला.

सा क्षिप्त्वा तस्य वै पाशं तं बबन्ध महासुरम्। तत्याज माहिषं रूपं सोऽपि बद्धो महामृधे॥

sā kṣiptvā tasya vai pāśaṃ taṃ babandha mahāsuram | tatyāja māhiṣaṃ rūpaṃ so'pi baddho mahāmṛdhe ||

तिने त्याच्यावर पाश टाकून त्या महान असुराला बांधलं. त्या महायुद्धात बांधला गेल्यावर त्याने आपलं रेड्याचं रूप सोडलं.

ततः सिंहोऽभवत्सद्यो यावत्तस्याम्बिका शिरः। छिनत्ति तावत्पुरुषः खड्गपाणिरदृश्यत॥

tataḥ siṃho'bhavatsadyo yāvattasyāmbikā śiraḥ | chinatti tāvatpuruṣaḥ khaḍgapāṇiradṛśyata ||

मग तो लगेच सिंह झाला. अंबिका त्याचं मस्तक तोडणार इतक्यात तो हातात तलवार घेतलेला पुरुष होऊन दिसू लागला.

तत एवाशु पुरुषं देवी चिच्छेद सायकैः। तं खड्गचर्मणा सार्धं ततः सोऽभून्महागजः॥

tata evāśu puruṣaṃ devī ciccheda sāyakaiḥ | taṃ khaḍgacarmaṇā sārdhaṃ tataḥ so'bhūnmahāgajaḥ ||

तेव्हा देवीने लगेच बाणांनी त्या पुरुषाला त्याच्या तलवार-ढालीसकट कापून काढलं. मग तो एक प्रचंड हत्ती झाला.

करेण च महासिंहं तं चकर्ष जगर्ज च। कर्षतस्तु करं देवी खड्गेन निरकृन्तत॥

kareṇa ca mahāsiṃhaṃ taṃ cakarṣa jagarja ca | karṣatastu karaṃ devī khaḍgena nirakṛntata ||

त्याने सोंडेने देवीच्या त्या मोठ्या सिंहाला ओढलं आणि गर्जना केली. तो ओढत असतानाच देवीने तलवारीने त्याची सोंड कापून टाकली.

ततो महासुरो भूयो माहिषं वपुरास्थितः। तथैव क्षोभयामास त्रैलोक्यं सचराचरम्॥

tato mahāsuro bhūyo māhiṣaṃ vapurāsthitaḥ | tathaiva kṣobhayāmāsa trailokyaṃ sacarācaram ||

मग त्या महान असुराने पुन्हा रेड्याचं शरीर धारण केलं, आणि पूर्वीसारखंच चर-अचर सगळ्यांसह तिन्ही लोक हादरवून सोडले.

ततः क्रुद्धा जगन्माता चण्डिका पानमुत्तमम्। पपौ पुनः पुनश्चैव जहासारुणलोचना॥

tataḥ kruddhā jaganmātā caṇḍikā pānamuttamam | papau punaḥ punaścaiva jahāsāruṇalocanā ||

तेव्हा रागावलेल्या जगन्माता चंडिकेने पुन्हा पुन्हा उत्तम पेय प्राशन केलं, आणि लाल झालेल्या डोळ्यांनी ती हसू लागली.

ननर्द चासुरः सोऽपि बलवीर्यमदोद्धतः। विषाणाभ्यां च चिक्षेप चण्डिकां प्रति भूधरान्॥

nanarda cāsuraḥ so'pi balavīryamadoddhataḥ | viṣāṇābhyāṃ ca cikṣepa caṇḍikāṃ prati bhūdharān ||

आपल्या बळाच्या आणि पराक्रमाच्या मदाने उन्मत्त झालेला तो असुरही गर्जना करू लागला, आणि शिंगांनी चंडिकेवर पर्वत फेकू लागला.

सा च तान् प्रहितांस्तेन चूर्णयन्ती शरोत्करैः। उवाच तं मदोद्धूतमुखरागाकुलाक्षरम्॥

sā ca tān prahitāṃstena cūrṇayantī śarotkaraiḥ | uvāca taṃ madoddhūtamukharāgākulākṣaram ||

त्याने फेकलेल्या त्या पर्वतांचा बाणांच्या वर्षावाने चुराडा करत ती त्याला म्हणाली. पेयाच्या मदाने तिचा चेहरा लालसर झाला होता आणि शब्द अडखळत होते.

देव्युवाच॥

devyuvāca ||

देवी म्हणाली —

गर्ज गर्ज क्षणं मूढ मधु यावत्पिबाम्यहम्। मया त्वयि हतेऽत्रैव गर्जिष्यन्त्याशु देवताः॥

garja garja kṣaṇaṃ mūḍha madhu yāvatpibāmyaham | mayā tvayi hate'traiva garjiṣyantyāśu devatāḥ ||

मूर्खा, मी हे मधुपान करते आहे तोवर क्षणभर गर्जून घे, गर्ज. मी तुला इथेच मारलं की लवकरच देव गर्जना करतील.

ऋषिरुवाच॥

ṛṣiruvāca ||

ऋषी म्हणाले —

एवमुक्त्वा समुत्पत्य साऽऽरूढा तं महासुरम्। पादेनाक्रम्य कण्ठे च शूलेनैनमताडयत्॥

evamuktvā samutpatya sā''rūḍhā taṃ mahāsuram | pādenākramya kaṇṭhe ca śūlenainamatāḍayat ||

असं म्हणून देवीने उडी घेतली आणि ती त्या महान असुरावर चढली. पायाने त्याचा गळा दाबून धरत तिने त्याच्यावर त्रिशूळाने प्रहार केला.

ततः सोऽपि पदाऽऽक्रान्तस्तया निजमुखात्ततः। अर्धनिष्क्रान्त एवासीद् देव्या वीर्येण संवृतः॥

tataḥ so'pi padā''krāntastayā nijamukhāttataḥ | ardhaniṣkrānta evāsīd devyā vīryeṇa saṃvṛtaḥ ||

तिच्या पायाखाली दबलेला तो असुर आपल्याच (रेड्याच्या) तोंडातून बाहेर निघू लागला. पण देवीच्या सामर्थ्याने तो अडकून पडला आणि अर्धाच बाहेर येऊ शकला.

अर्धनिष्क्रान्त एवासौ युध्यमानो महासुरः। तया महासिना देव्या शिरश्छित्त्वा निपातितः॥

ardhaniṣkrānta evāsau yudhyamāno mahāsuraḥ | tayā mahāsinā devyā śiraśchittvā nipātitaḥ ||

अर्धाच बाहेर आलेला तो महान असुर तसाच लढत राहिला. तेव्हा देवीने मोठ्या तलवारीने त्याचं मस्तक कापून त्याला खाली पाडलं.

ततो हाहाकृतं सर्वं दैत्यसैन्यं ननाश तत्। प्रहर्षं च परं जग्मुः सकला देवतागणाः॥

tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ daityasainyaṃ nanāśa tat | praharṣaṃ ca paraṃ jagmuḥ sakalā devatāgaṇāḥ ||

मग हाहाकार करत दैत्यांचं ते सगळं सैन्य नष्ट झालं, आणि सगळ्या देवगणांना अपार आनंद झाला.

तुष्टुवुस्तां सुरा देवीं सह दिव्यैर्महर्षिभिः। जगुर्गन्धर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः॥ ॐ॥

tuṣṭuvustāṃ surā devīṃ saha divyairmaharṣibhiḥ | jagurgandharvapatayo nanṛtuścāpsarogaṇāḥ || oṃ ||

देवांनी दिव्य महर्षींसह त्या देवीची स्तुती केली. गंधर्वांचे प्रमुख गाऊ लागले आणि अप्सरांचे समूह नाचू लागले. ॐ.

॥ इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये महिषासुरवधो नाम तृतीयोऽध्यायः॥

|| iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye mahiṣāsuravadho nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ ||

श्रीमार्कंडेय पुराणात, सावर्णिक मन्वंतराच्या कथेत, देवीमाहात्म्यातला ‘महिषासुराचा वध’ नावाचा तिसरा अध्याय इथे पूर्ण झाला.