ॐ उद्यद्भानुसहस्रकान्तिमरुणक्षौमां शिरोमालिकां रक्तालिप्तपयोधरां जपवटीं विद्यामभीतिं वरम्।
हस्ताब्जैर्दधतीं त्रिनेत्रविलसद्वक्त्रारविन्दश्रियं देवीं बद्धहिमांशुरत्नमुकुटां वन्देऽरविन्दस्थिताम्॥
oṃ udyadbhānusahasrakāntimaruṇakṣaumāṃ śiromālikāṃ raktāliptapayodharāṃ japavaṭīṃ vidyāmabhītiṃ varam |
hastābjairdadhatīṃ trinetravilasadvaktrāravindaśriyaṃ devīṃ baddhahimāṃśuratnamukuṭāṃ vande'ravindasthitām ||
कमळावर बसलेल्या देवीला मी वंदन करतो. तिची कांती उगवत्या हजार सूर्यांसारखी आहे. तिने लाल रेशमी वस्त्र नेसलं आहे आणि गळ्यात मुंडमाळ घातली आहे. तिचे स्तन रक्ताने माखलेले आहेत. आपल्या कमळासारख्या हातांत ती जपमाळ आणि विद्या (ग्रंथ) धारण करते, आणि अभय व वर देणाऱ्या मुद्रा दाखवते. तीन डोळ्यांनी शोभणारं तिचं मुख कमळासारखं सुंदर आहे. तिच्या रत्नजडित मुकुटात चंद्रकोर बांधलेली आहे.
कमल पर विराजमान देवी को मैं प्रणाम करता हूँ। उनकी कांति उगते हुए हज़ार सूर्यों जैसी है। वे लाल रेशमी वस्त्र पहने हैं और गले में मुंडों की माला है। उनके स्तन रक्त से सने हैं। अपने कमल जैसे हाथों में वे जपमाला और विद्या (पुस्तक) धारण करती हैं, और अभय तथा वर की मुद्राएँ दिखाती हैं। तीन नेत्रों से शोभित उनका मुख कमल-सा सुंदर है। उनके रत्नजड़ित मुकुट में चंद्रमा बँधा है।
I bow to the Devi seated on a lotus. Her glow is that of a thousand rising suns. She wears red silk and a garland of severed heads, and her breasts are smeared with blood. In her lotus hands she holds a rosary and a book of sacred knowledge, and she shows the gestures that grant fearlessness and boons. Her lotus face shines with three eyes, and the moon is set in her jewelled crown.
ॐ ऋषिरुवाच॥
oṃ ṛṣiruvāca ||
ॐ. ऋषी म्हणाले —
ॐ। ऋषि बोले —
Om. The sage said:
निहन्यमानं तत्सैन्यमवलोक्य महासुरः।
सेनानीश्चिक्षुरः कोपाद्ययौ योद्धुमथाम्बिकाम्॥
nihanyamānaṃ tatsainyamavalokya mahāsuraḥ |
senānīścikṣuraḥ kopādyayau yoddhumathāmbikām ||
आपलं सैन्य असं मारलं जात असताना पाहून सेनापती चिक्षुर हा महान असुर रागाने अंबिकेशी लढायला पुढे आला.
अपनी सेना को इस तरह मारी जाती देखकर महान असुर सेनापति चिक्षुर क्रोध में भरकर अंबिका से लड़ने चला।
Seeing his army being cut down, the great asura Chikshura, the commander, went forth in anger to fight Ambika.
स देवीं शरवर्षेण ववर्ष समरेऽसुरः।
यथा मेरुगिरेः शृङ्गं तोयवर्षेण तोयदः॥
sa devīṃ śaravarṣeṇa vavarṣa samare'suraḥ |
yathā merugireḥ śṛṅgaṃ toyavarṣeṇa toyadaḥ ||
ढग जसा मेरू पर्वताच्या शिखरावर पाण्याचा वर्षाव करतो, तसा त्या असुराने रणात देवीवर बाणांचा वर्षाव केला.
जैसे बादल मेरु पर्वत की चोटी पर जल बरसाता है, वैसे ही उस असुर ने रण में देवी पर बाणों की वर्षा की।
In the battle that asura poured a rain of arrows on the Devi, as a cloud pours rain on the peak of Mount Meru.
तस्यच्छित्त्वा ततो देवी लीलयैव शरोत्करान्।
जघान तुरगान् बाणैर्यन्तारं चैव वाजिनाम्॥
tasyacchittvā tato devī līlayaiva śarotkarān |
jaghāna turagān bāṇairyantāraṃ caiva vājinām ||
तेव्हा देवीने त्याच्या बाणांचे थवे खेळ केल्यासारखे सहज तोडले, आणि आपल्या बाणांनी त्याचे घोडे आणि त्या घोड्यांचा सारथी यांना मारलं.
तब देवी ने उसके बाणों के झुंड खेल-खेल में काट डाले, और अपने बाणों से उसके घोड़ों को तथा उन्हें हाँकने वाले सारथी को मार गिराया।
The Devi cut through his volleys of arrows as if in play, and with her own arrows she killed his horses and the driver who held their reins.
चिच्छेद च धनुः सद्यो ध्वजं चातिसमुच्छ्रितम्।
विव्याध चैव गात्रेषु छिन्नधन्वानमाशुगैः॥
ciccheda ca dhanuḥ sadyo dhvajaṃ cātisamucchritam |
vivyādha caiva gātreṣu chinnadhanvānamāśugaiḥ ||
तिने लगेच त्याचं धनुष्य आणि खूप उंच फडकणारा ध्वज तोडला. धनुष्य तुटलेल्या त्या असुराच्या अंगावर तिने वेगवान बाणांनी जखमा केल्या.
उन्होंने तुरंत उसका धनुष और बहुत ऊँचा ध्वज काट दिया। धनुष कट जाने पर उन्होंने तेज़ बाणों से उसके अंगों को बींध दिया।
At once she cut his bow and his towering banner. Then, his bow gone, she pierced his limbs with swift arrows.
सच्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः।
अभ्यधावत तां देवीं खड्गचर्मधरोऽसुरः॥
sacchinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ |
abhyadhāvata tāṃ devīṃ khaḍgacarmadharo'suraḥ ||
धनुष्य तुटलेलं, रथ गेलेला, घोडे आणि सारथी मारले गेलेले, अशा अवस्थेत तो असुर तलवार आणि ढाल घेऊन देवीवर धावून गेला.
धनुष कटा, रथ गया, घोड़े और सारथी मारे गए; ऐसी दशा में वह असुर तलवार और ढाल लेकर देवी की ओर दौड़ा।
Bow cut, chariot lost, horses and charioteer slain, the asura rushed at the Devi with sword and shield.
सिंहमाहत्य खड्गेन तीक्ष्णधारेण मूर्धनि।
आजघान भुजे सव्ये देवीमप्यतिवेगवान्॥
siṃhamāhatya khaḍgena tīkṣṇadhāreṇa mūrdhani |
ājaghāna bhuje savye devīmapyativegavān ||
मोठ्या वेगाने त्याने धारदार तलवारीने सिंहाच्या डोक्यावर वार केला, आणि देवीच्याही डाव्या हातावर वार केला.
बड़े वेग से उसने तेज़ धार वाली तलवार से सिंह के सिर पर वार किया, और देवी की भी बाईं भुजा पर प्रहार किया।
Moving with great speed, he struck the lion on the head with his keen-edged sword, and struck the Devi too on her left arm.
तस्याः खड्गो भुजं प्राप्य पफाल नृपनन्दन।
ततो जग्राह शूलं स कोपादरुणलोचनः॥
tasyāḥ khaḍgo bhujaṃ prāpya paphāla nṛpanandana |
tato jagrāha śūlaṃ sa kopādaruṇalocanaḥ ||
हे राजा, देवीच्या हाताला लागताच ती तलवार फुटून तुकडे झाली. (ऋषी इथे राजा सुरथाला उद्देशून बोलत आहेत.) मग रागाने डोळे लाल झालेल्या त्या असुराने शूल हातात घेतला.
हे राजन्, देवी की भुजा से टकराते ही वह तलवार टूटकर बिखर गई। (ऋषि यहाँ राजा सुरथ को संबोधित कर रहे हैं।) तब क्रोध से लाल आँखों वाले उस असुर ने शूल उठाया।
The sword shattered the moment it met her arm, O king. (The sage is speaking to King Suratha.) Then the asura, his eyes red with rage, seized a pike.
चिक्षेप च ततस्तत्तु भद्रकाल्यां महासुरः।
जाज्वल्यमानं तेजोभी रविबिम्बमिवाम्बरात्॥
cikṣepa ca tatastattu bhadrakālyāṃ mahāsuraḥ |
jājvalyamānaṃ tejobhī ravibimbamivāmbarāt ||
आणि त्या महान असुराने तो शूल भद्रकालीवर फेकला. तेजाने धगधगणारा तो शूल जणू आकाशातून सूर्याचं बिंबच खाली येत होतं.
और उस महान असुर ने वह शूल भद्रकाली पर फेंका। तेज से धधकता वह शूल ऐसा लगा मानो आकाश से सूर्य का बिंब उतर रहा हो।
The great asura hurled it at Bhadrakali. It blazed with light, like the disc of the sun falling from the sky.
दृष्ट्वा तदापतच्छूलं देवी शूलममुञ्चत।
तच्छूलं शतधा तेन नीतं स च महासुरः॥
dṛṣṭvā tadāpatacchūlaṃ devī śūlamamuñcata |
tacchūlaṃ śatadhā tena nītaṃ sa ca mahāsuraḥ ||
तो शूल आपल्यावर येताना पाहून देवीनेही आपला शूल सोडला. त्याने असुराच्या शूलाचे शंभर तुकडे झाले, आणि त्या महान असुराचेही.
उस शूल को अपनी ओर आता देखकर देवी ने भी अपना शूल छोड़ा। उससे असुर के शूल के सौ टुकड़े हो गए, और उस महान असुर के भी।
Seeing the pike flying at her, the Devi let fly her own trident. It broke his pike into a hundred pieces, and the great asura with it.
हते तस्मिन्महावीर्ये महिषस्य चमूपतौ।
आजगाम गजारूढश्चामरस्त्रिदशार्दनः॥
hate tasminmahāvīrye mahiṣasya camūpatau |
ājagāma gajārūḍhaścāmarastridaśārdanaḥ ||
महिषाचा तो महापराक्रमी सेनापती मारला गेल्यावर, देवांना छळणारा चामर हत्तीवर बसून पुढे आला.
महिष के उस महापराक्रमी सेनापति के मारे जाने पर, देवताओं को सताने वाला चामर हाथी पर चढ़कर आया।
When Mahisha's mighty commander had fallen, Chamara, the scourge of the gods, came forward riding an elephant.
सोऽपि शक्तिं मुमोचाथ देव्यास्तामम्बिका द्रुतम्।
हुंकाराभिहतां भूमौ पातयामास निष्प्रभाम्॥
so'pi śaktiṃ mumocātha devyāstāmambikā drutam |
huṃkārābhihatāṃ bhūmau pātayāmāsa niṣprabhām ||
त्यानेही देवीवर शक्ती (भाला) फेकली. अंबिकेने फक्त ‘हुं’ असा हुंकार करून ती तत्काळ निस्तेज करून जमिनीवर पाडली.
उसने भी देवी पर शक्ति (भाला) चलाई। अंबिका ने केवल ‘हुं’ का हुंकार करके उसे तुरंत निस्तेज कर धरती पर गिरा दिया।
He too hurled a spear at the Devi. Ambika struck it down with a single cry of huṃ, and it fell to the ground at once, its glow gone.
भग्नां शक्तिं निपतितां दृष्ट्वा क्रोधसमन्वितः।
चिक्षेप चामरः शूलं बाणैस्तदपि साच्छिनत्॥
bhagnāṃ śaktiṃ nipatitāṃ dṛṣṭvā krodhasamanvitaḥ |
cikṣepa cāmaraḥ śūlaṃ bāṇaistadapi sācchinat ||
आपली शक्ती मोडून खाली पडलेली पाहून चामर संतापला आणि त्याने शूल फेकला. देवीने बाणांनी तोही तोडला.
अपनी शक्ति को टूटकर गिरा देख चामर क्रोध से भर गया और उसने शूल फेंका। देवी ने बाणों से उसे भी काट दिया।
Seeing his spear broken on the ground, Chamara, now furious, threw a pike. She cut that down too with her arrows.
ततः सिंहः समुत्पत्य गजकुम्भान्तरे स्थितः।
बाहुयुद्धेन युयुधे तेनोच्चैस्त्रिदशारिणा॥
tataḥ siṃhaḥ samutpatya gajakumbhāntare sthitaḥ |
bāhuyuddhena yuyudhe tenoccaistridaśāriṇā ||
मग सिंहाने उडी मारली आणि हत्तीच्या गंडस्थळांच्या मधोमध जाऊन बसला. तिथे तो देवांच्या त्या शत्रूशी जोरदार हातघाईची लढाई करू लागला.
तब सिंह उछलकर हाथी के मस्तक के बीचोबीच जा बैठा, और वहाँ देवताओं के उस शत्रु से ज़ोरदार हाथापाई करने लगा।
Then the lion leapt up and landed between the domes of the elephant's forehead. There he fought hand to hand, fiercely, with that enemy of the gods.
युद्ध्यमानौ ततस्तौ तु तस्मान्नागान्महीं गतौ।
युयुधातेऽतिसंरब्धौ प्रहारैरतिदारुणैः॥
yuddhyamānau tatastau tu tasmānnāgānmahīṃ gatau |
yuyudhāte'tisaṃrabdhau prahārairatidāruṇaiḥ ||
लढता लढता ते दोघे त्या हत्तीवरून खाली जमिनीवर आले, आणि अतिशय चिडून भयंकर प्रहार करत एकमेकांशी लढू लागले.
लड़ते-लड़ते वे दोनों उस हाथी से नीचे धरती पर आ गए, और बहुत क्रोध में भरकर भयंकर प्रहारों से एक-दूसरे से लड़ने लगे।
Still fighting, the two of them came down from the elephant to the ground, and there they fought on in fury, trading terrible blows.
ततो वेगात् खमुत्पत्य निपत्य च मृगारिणा।
करप्रहारेण शिरश्चामरस्य पृथक्कृतम्॥
tato vegāt khamutpatya nipatya ca mṛgāriṇā |
karaprahāreṇa śiraścāmarasya pṛthakkṛtam ||
मग सिंहाने वेगाने आकाशात उडी घेतली आणि खाली झेप घालत पंजाच्या एका फटक्याने चामराचं मस्तक धडावेगळं केलं.
तब सिंह ने वेग से आकाश में उछलकर और नीचे झपटकर पंजे के एक वार से चामर का सिर धड़ से अलग कर दिया।
Then the lion sprang swiftly into the air and, dropping down, struck Chamara's head from his body with a blow of his paw.
उदग्रश्च रणे देव्या शिलावृक्षादिभिर्हतः।
दन्तमुष्टितलैश्चैव करालश्च निपातितः॥
udagraśca raṇe devyā śilāvṛkṣādibhirhataḥ |
dantamuṣṭitalaiścaiva karālaśca nipātitaḥ ||
रणात देवीने उदग्राला दगड, झाडं अशा गोष्टींनी मारलं. करालालाही तिने दात, मुठी आणि थपडा मारून खाली पाडलं.
रण में देवी ने उदग्र को पत्थरों, पेड़ों आदि से मार डाला। कराल को भी उन्होंने दाँतों, मुक्कों और थप्पड़ों से धराशायी कर दिया।
On the field the Devi killed Udagra with rocks, trees and the like. Karala too she felled, with her teeth, her fists and the flat of her hand.
देवी क्रुद्धा गदापातैश्चूर्णयामास चोद्धतम्।
वाष्कलं भिन्दिपालेन बाणैस्ताम्रं तथान्धकम्॥
devī kruddhā gadāpātaiścūrṇayāmāsa coddhatam |
vāṣkalaṃ bhindipālena bāṇaistāmraṃ tathāndhakam ||
रागावलेल्या देवीने गदेच्या प्रहारांनी उद्धताचा चुराडा केला. भिंदिपालाने बाष्कलाला आणि बाणांनी ताम्र व अंधक यांना मारलं.
क्रोध में भरी देवी ने गदा के प्रहारों से उद्धत को चूर-चूर कर दिया। भिन्दिपाल से बाष्कल को, और बाणों से ताम्र और अंधक को मार डाला।
In her anger the Devi pounded Uddhata to dust with blows of her mace. She killed Bashkala with a bhindipala dart, and Tamra and Andhaka with arrows.
उग्रास्यमुग्रवीर्यं च तथैव च महाहनुम्।
त्रिनेत्रा च त्रिशूलेन जघान परमेश्वरी॥
ugrāsyamugravīryaṃ ca tathaiva ca mahāhanum |
trinetrā ca triśūlena jaghāna parameśvarī ||
तीन डोळ्यांच्या परमेश्वरीने उग्रास्य, उग्रवीर्य आणि महाहनू यांना त्रिशूळाने मारलं.
तीन नेत्रों वाली परमेश्वरी ने उग्रास्य, उग्रवीर्य और महाहनु को त्रिशूल से मार डाला।
The three-eyed supreme goddess slew Ugrasya, Ugravirya and Mahahanu with her trident.
बिडालस्यासिना कायात्पातयामास वै शिरः।
दुर्धरं दुर्मुखं चोभौ शरैर्निन्ये यमक्षयम्॥
biḍālasyāsinā kāyātpātayāmāsa vai śiraḥ |
durdharaṃ durmukhaṃ cobhau śarairninye yamakṣayam ||
तिने तलवारीने बिडालाचं मस्तक धडावेगळं करून पाडलं. दुर्धर आणि दुर्मुख या दोघांना बाणांनी यमलोकी पाठवलं.
उन्होंने तलवार से बिडाल का सिर धड़ से अलग करके गिरा दिया। दुर्धर और दुर्मुख, दोनों को बाणों से यमलोक भेज दिया।
With her sword she struck Bidala's head from his body. Durdhara and Durmukha she sent with her arrows to the house of Yama.
एवं संक्षीयमाणे तु स्वसैन्ये महिषासुरः।
माहिषेण स्वरूपेण त्रासयामास तान् गणान्॥
evaṃ saṃkṣīyamāṇe tu svasainye mahiṣāsuraḥ |
māhiṣeṇa svarūpeṇa trāsayāmāsa tān gaṇān ||
अशा रीतीने आपलं सैन्य संपत चाललेलं पाहून महिषासुराने आपल्या रेड्याच्या रूपात येऊन देवीच्या गणांना घाबरवून सोडलं.
इस प्रकार अपनी सेना का नाश होते देख महिषासुर ने अपने भैंसे के रूप में आकर उन गणों को डराना शुरू किया।
As his army was being wiped out in this way, Mahishasura, in his own buffalo form, began to terrify the Devi's ganas.
कांश्चित्तुण्डप्रहारेण खुरक्षेपैस्तथापरान्।
लाङ्गूलताडितांश्चान्याञ्छृङ्गाभ्यां च विदारितान्॥
kāṃścittuṇḍaprahāreṇa khurakṣepaistathāparān |
lāṅgūlatāḍitāṃścānyāñchṛṅgābhyāṃ ca vidāritān ||
काहींना तोंडाच्या धडकेने, काहींना खुरांच्या लाथांनी, काहींना शेपटीच्या फटकाऱ्यांनी, तर काहींना शिंगांनी फाडून,
किसी को थूथन की टक्कर से, किसी को खुरों की ठोकर से, किसी को पूँछ की मार से और किसी को सींगों से फाड़कर,
Some he struck with his muzzle, others he kicked with his hooves, others he lashed with his tail, and others he gored with his horns.
वेगेन कांश्चिदपरान्नादेन भ्रमणेन च।
निःश्वासपवनेनान्यान् पातयामास भूतले॥
vegena kāṃścidaparānnādena bhramaṇena ca |
niḥśvāsapavanenānyān pātayāmāsa bhūtale ||
काहींना आपल्या वेगाने, काहींना गर्जनेने आणि गरगर फिरण्याने, तर काहींना श्वासाच्या झोताने त्याने जमिनीवर पाडलं.
किसी को अपने वेग से, किसी को अपनी गर्जना और चक्कर काटने से, और किसी को साँस की आँधी से उसने धरती पर गिरा दिया।
Some he knocked down with the force of his charge, others with his bellowing and his whirling about, and others with the blast of his breath. So he laid them on the ground.
निपात्य प्रमथानीकमभ्यधावत सोऽसुरः।
सिंहं हन्तुं महादेव्याः कोपं चक्रे ततोऽम्बिका॥
nipātya pramathānīkamabhyadhāvata so'suraḥ |
siṃhaṃ hantuṃ mahādevyāḥ kopaṃ cakre tato'mbikā ||
देवीच्या प्रमथगणांची सेना अशी पाडून तो असुर महादेवीच्या सिंहाला मारायला धावला. तेव्हा अंबिकेला राग आला.
प्रमथ गणों की सेना को गिराकर वह असुर महादेवी के सिंह को मारने दौड़ा। तब अंबिका को क्रोध आया।
Having flattened the ranks of her attendants, the asura charged at the great Devi's lion to kill it. At this Ambika grew angry.
सोऽपि कोपान्महावीर्यः खुरक्षुण्णमहीतलः।
शृङ्गाभ्यां पर्वतानुच्चांश्चिक्षेप च ननाद च॥
so'pi kopānmahāvīryaḥ khurakṣuṇṇamahītalaḥ |
śṛṅgābhyāṃ parvatānuccāṃścikṣepa ca nanāda ca ||
तो महापराक्रमी असुरही रागाने खुरांनी जमीन तुडवू लागला. तो शिंगांनी उंच पर्वत उचलून फेकू लागला आणि गर्जना करू लागला.
वह महापराक्रमी असुर भी क्रोध में खुरों से धरती रौंदने लगा। सींगों से ऊँचे-ऊँचे पर्वत उछालकर फेंकने और गरजने लगा।
The mighty asura too, in his rage, pounded the earth with his hooves. He tossed high mountains with his horns and bellowed.
वेगभ्रमणविक्षुण्णा मही तस्य व्यशीर्यत।
लाङ्गूलेनाहतश्चाब्धिः प्लावयामास सर्वतः॥
vegabhramaṇavikṣuṇṇā mahī tasya vyaśīryata |
lāṅgūlenāhataścābdhiḥ plāvayāmāsa sarvataḥ ||
त्याच्या वेगाने आणि गरगर फिरण्याने तुडवली गेलेली पृथ्वी फुटू लागली. त्याच्या शेपटीच्या फटकाऱ्याने समुद्र उसळला आणि सगळीकडे पाणीच पाणी झालं.
उसके वेग और चक्कर काटने से रौंदी गई धरती फटने लगी। उसकी पूँछ की चोट से समुद्र उफन पड़ा और चारों ओर पानी भर गया।
Trampled by his charging and wheeling, the earth began to crack apart. Struck by his tail, the ocean flooded over on every side.
धुतशृङ्गविभिन्नाश्च खण्डं खण्डं ययुर्घनाः।
श्वासानिलास्ताः शतशो निपेतुर्नभसोऽचलाः॥
dhutaśṛṅgavibhinnāśca khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ yayurghanāḥ |
śvāsānilāstāḥ śataśo nipeturnabhaso'calāḥ ||
त्याने शिंगं हलवली तेव्हा ढग फाटून त्यांचे तुकडे तुकडे झाले. त्याच्या श्वासाच्या झोताने उडालेले शेकडो पर्वत आकाशातून खाली कोसळले.
उसके सींग झटकने से बादल फटकर टुकड़े-टुकड़े हो गए। उसकी साँस की आँधी से उछाले गए सैकड़ों पर्वत आकाश से नीचे गिरने लगे।
As he tossed his horns, the clouds were torn to shreds. Mountains flung up by the gale of his breath came crashing down from the sky by the hundred.
इति क्रोधसमाध्मातमापतन्तं महासुरम्।
दृष्ट्वा सा चण्डिका कोपं तद्वधाय तदाकरोत्॥
iti krodhasamādhmātamāpatantaṃ mahāsuram |
dṛṣṭvā sā caṇḍikā kopaṃ tadvadhāya tadākarot ||
असा रागाने फुललेला तो महान असुर आपल्यावर चाल करून येताना पाहून, चंडिकेने त्याचा वध करण्यासाठी क्रोध धारण केला.
इस तरह क्रोध से फूले उस महान असुर को अपनी ओर झपटते देखकर चंडिका ने उसके वध के लिए क्रोध धारण किया।
Seeing the great asura bearing down on her, swollen with rage, Chandika let her own anger rise to destroy him.
सा क्षिप्त्वा तस्य वै पाशं तं बबन्ध महासुरम्।
तत्याज माहिषं रूपं सोऽपि बद्धो महामृधे॥
sā kṣiptvā tasya vai pāśaṃ taṃ babandha mahāsuram |
tatyāja māhiṣaṃ rūpaṃ so'pi baddho mahāmṛdhe ||
तिने त्याच्यावर पाश टाकून त्या महान असुराला बांधलं. त्या महायुद्धात बांधला गेल्यावर त्याने आपलं रेड्याचं रूप सोडलं.
उन्होंने उस पर पाश डालकर उस महान असुर को बाँध लिया। उस महायुद्ध में बँध जाने पर उसने भैंसे का रूप छोड़ दिया।
She cast her noose over him and bound the great asura. Caught fast in that great battle, he gave up his buffalo form.
ततः सिंहोऽभवत्सद्यो यावत्तस्याम्बिका शिरः।
छिनत्ति तावत्पुरुषः खड्गपाणिरदृश्यत॥
tataḥ siṃho'bhavatsadyo yāvattasyāmbikā śiraḥ |
chinatti tāvatpuruṣaḥ khaḍgapāṇiradṛśyata ||
मग तो लगेच सिंह झाला. अंबिका त्याचं मस्तक तोडणार इतक्यात तो हातात तलवार घेतलेला पुरुष होऊन दिसू लागला.
तब वह तुरंत सिंह बन गया। अंबिका जब तक उसका सिर काटतीं, तब तक वह हाथ में तलवार लिए एक पुरुष के रूप में दिखाई देने लगा।
At once he became a lion. Just as Ambika was cutting off its head, he appeared instead as a man with a sword in his hand.
तत एवाशु पुरुषं देवी चिच्छेद सायकैः।
तं खड्गचर्मणा सार्धं ततः सोऽभून्महागजः॥
tata evāśu puruṣaṃ devī ciccheda sāyakaiḥ |
taṃ khaḍgacarmaṇā sārdhaṃ tataḥ so'bhūnmahāgajaḥ ||
तेव्हा देवीने लगेच बाणांनी त्या पुरुषाला त्याच्या तलवार-ढालीसकट कापून काढलं. मग तो एक प्रचंड हत्ती झाला.
तब देवी ने तुरंत बाणों से उस पुरुष को उसकी तलवार और ढाल समेत काट डाला। फिर वह एक विशाल हाथी बन गया।
Swiftly the Devi cut down that man with her arrows, sword, shield and all. Then he became a huge elephant.
करेण च महासिंहं तं चकर्ष जगर्ज च।
कर्षतस्तु करं देवी खड्गेन निरकृन्तत॥
kareṇa ca mahāsiṃhaṃ taṃ cakarṣa jagarja ca |
karṣatastu karaṃ devī khaḍgena nirakṛntata ||
त्याने सोंडेने देवीच्या त्या मोठ्या सिंहाला ओढलं आणि गर्जना केली. तो ओढत असतानाच देवीने तलवारीने त्याची सोंड कापून टाकली.
उसने सूँड से देवी के उस विशाल सिंह को खींचा और चिंघाड़ा। वह खींच ही रहा था कि देवी ने तलवार से उसकी सूँड काट डाली।
With his trunk he dragged at her great lion and trumpeted. As he dragged, the Devi sliced off his trunk with her sword.
ततो महासुरो भूयो माहिषं वपुरास्थितः।
तथैव क्षोभयामास त्रैलोक्यं सचराचरम्॥
tato mahāsuro bhūyo māhiṣaṃ vapurāsthitaḥ |
tathaiva kṣobhayāmāsa trailokyaṃ sacarācaram ||
मग त्या महान असुराने पुन्हा रेड्याचं शरीर धारण केलं, आणि पूर्वीसारखंच चर-अचर सगळ्यांसह तिन्ही लोक हादरवून सोडले.
तब उस महान असुर ने फिर से भैंसे का शरीर धारण किया, और पहले की तरह ही चर-अचर सहित तीनों लोकों को व्याकुल कर दिया।
Then the great asura took on his buffalo body once more, and as before he threw the three worlds, with all that moves and all that is still, into turmoil.
ततः क्रुद्धा जगन्माता चण्डिका पानमुत्तमम्।
पपौ पुनः पुनश्चैव जहासारुणलोचना॥
tataḥ kruddhā jaganmātā caṇḍikā pānamuttamam |
papau punaḥ punaścaiva jahāsāruṇalocanā ||
तेव्हा रागावलेल्या जगन्माता चंडिकेने पुन्हा पुन्हा उत्तम पेय प्राशन केलं, आणि लाल झालेल्या डोळ्यांनी ती हसू लागली.
तब क्रोध में भरी जगन्माता चंडिका ने बार-बार उत्तम पेय पिया, और लाल नेत्रों से हँसने लगीं।
Then Chandika, Mother of the world, now angry, drank again and again of the finest drink, and laughed, her eyes turning red.
ननर्द चासुरः सोऽपि बलवीर्यमदोद्धतः।
विषाणाभ्यां च चिक्षेप चण्डिकां प्रति भूधरान्॥
nanarda cāsuraḥ so'pi balavīryamadoddhataḥ |
viṣāṇābhyāṃ ca cikṣepa caṇḍikāṃ prati bhūdharān ||
आपल्या बळाच्या आणि पराक्रमाच्या मदाने उन्मत्त झालेला तो असुरही गर्जना करू लागला, आणि शिंगांनी चंडिकेवर पर्वत फेकू लागला.
अपने बल और पराक्रम के मद से उन्मत्त वह असुर भी गरजने लगा, और सींगों से चंडिका पर पर्वत फेंकने लगा।
The asura too, drunk on pride in his strength and valour, bellowed, and with his horns he hurled mountains at Chandika.
सा च तान् प्रहितांस्तेन चूर्णयन्ती शरोत्करैः।
उवाच तं मदोद्धूतमुखरागाकुलाक्षरम्॥
sā ca tān prahitāṃstena cūrṇayantī śarotkaraiḥ |
uvāca taṃ madoddhūtamukharāgākulākṣaram ||
त्याने फेकलेल्या त्या पर्वतांचा बाणांच्या वर्षावाने चुराडा करत ती त्याला म्हणाली. पेयाच्या मदाने तिचा चेहरा लालसर झाला होता आणि शब्द अडखळत होते.
उसके फेंके उन पर्वतों को बाणों की बौछार से चूर करते हुए वे उससे बोलीं। मद से उनका मुख लाल हो उठा था और शब्द लड़खड़ा रहे थे।
Grinding to dust with her volleys of arrows the mountains he threw, she spoke to him, her face flushed with the drink and her words slurring.
देव्युवाच॥
devyuvāca ||
देवी म्हणाली —
देवी बोलीं —
The Devi said:
गर्ज गर्ज क्षणं मूढ मधु यावत्पिबाम्यहम्।
मया त्वयि हतेऽत्रैव गर्जिष्यन्त्याशु देवताः॥
garja garja kṣaṇaṃ mūḍha madhu yāvatpibāmyaham |
mayā tvayi hate'traiva garjiṣyantyāśu devatāḥ ||
मूर्खा, मी हे मधुपान करते आहे तोवर क्षणभर गर्जून घे, गर्ज. मी तुला इथेच मारलं की लवकरच देव गर्जना करतील.
मूर्ख, जब तक मैं यह मधु पी रही हूँ, तब तक पल भर गरज ले, गरज। मेरे हाथों यहीं तेरे मारे जाते ही देवता शीघ्र गरजेंगे।
Roar, you fool, roar for a moment, while I drink this wine. Once I have slain you right here, it is the gods who will soon be roaring.
ऋषिरुवाच॥
ṛṣiruvāca ||
ऋषी म्हणाले —
ऋषि बोले —
The sage said:
एवमुक्त्वा समुत्पत्य साऽऽरूढा तं महासुरम्।
पादेनाक्रम्य कण्ठे च शूलेनैनमताडयत्॥
evamuktvā samutpatya sā''rūḍhā taṃ mahāsuram |
pādenākramya kaṇṭhe ca śūlenainamatāḍayat ||
असं म्हणून देवीने उडी घेतली आणि ती त्या महान असुरावर चढली. पायाने त्याचा गळा दाबून धरत तिने त्याच्यावर त्रिशूळाने प्रहार केला.
ऐसा कहकर देवी उछलीं और उस महान असुर पर चढ़ गईं। पैर से उसकी गर्दन दबाकर उन्होंने उस पर त्रिशूल से प्रहार किया।
Saying this, she leapt up and mounted the great asura. Pinning his neck under her foot, she struck him with her trident.
ततः सोऽपि पदाऽऽक्रान्तस्तया निजमुखात्ततः।
अर्धनिष्क्रान्त एवासीद् देव्या वीर्येण संवृतः॥
tataḥ so'pi padā''krāntastayā nijamukhāttataḥ |
ardhaniṣkrānta evāsīd devyā vīryeṇa saṃvṛtaḥ ||
तिच्या पायाखाली दबलेला तो असुर आपल्याच (रेड्याच्या) तोंडातून बाहेर निघू लागला. पण देवीच्या सामर्थ्याने तो अडकून पडला आणि अर्धाच बाहेर येऊ शकला.
उनके पैर से दबा वह असुर अपने ही (भैंसे के) मुख से बाहर निकलने लगा। पर देवी के पराक्रम ने उसे जकड़ लिया और वह आधा ही निकल पाया।
Pressed down under her foot, he began to come out through his own buffalo mouth. But the Devi's power held him fast, and he got only halfway out.
अर्धनिष्क्रान्त एवासौ युध्यमानो महासुरः।
तया महासिना देव्या शिरश्छित्त्वा निपातितः॥
ardhaniṣkrānta evāsau yudhyamāno mahāsuraḥ |
tayā mahāsinā devyā śiraśchittvā nipātitaḥ ||
अर्धाच बाहेर आलेला तो महान असुर तसाच लढत राहिला. तेव्हा देवीने मोठ्या तलवारीने त्याचं मस्तक कापून त्याला खाली पाडलं.
आधा ही निकला वह महान असुर वैसे ही लड़ता रहा। तब देवी ने बड़ी तलवार से उसका सिर काटकर उसे गिरा दिया।
Half emerged, the great asura fought on. Then the Devi cut off his head with her great sword and struck him down.
ततो हाहाकृतं सर्वं दैत्यसैन्यं ननाश तत्।
प्रहर्षं च परं जग्मुः सकला देवतागणाः॥
tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ daityasainyaṃ nanāśa tat |
praharṣaṃ ca paraṃ jagmuḥ sakalā devatāgaṇāḥ ||
मग हाहाकार करत दैत्यांचं ते सगळं सैन्य नष्ट झालं, आणि सगळ्या देवगणांना अपार आनंद झाला.
तब हाहाकार करती दैत्यों की वह सारी सेना नष्ट हो गई, और सब देवगणों को परम आनंद हुआ।
Then the whole daitya army, crying out in dismay, was destroyed, and all the hosts of the gods were overjoyed.
तुष्टुवुस्तां सुरा देवीं सह दिव्यैर्महर्षिभिः।
जगुर्गन्धर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः॥ ॐ॥
tuṣṭuvustāṃ surā devīṃ saha divyairmaharṣibhiḥ |
jagurgandharvapatayo nanṛtuścāpsarogaṇāḥ || oṃ ||
देवांनी दिव्य महर्षींसह त्या देवीची स्तुती केली. गंधर्वांचे प्रमुख गाऊ लागले आणि अप्सरांचे समूह नाचू लागले. ॐ.
देवताओं ने दिव्य महर्षियों के साथ उन देवी की स्तुति की। गंधर्वों के प्रमुख गाने लगे और अप्सराओं के समूह नाचने लगे। ॐ।
The gods, together with the divine great seers, praised the Devi. The lords of the Gandharvas sang, and the troupes of Apsaras danced. Om.
॥ इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये महिषासुरवधो नाम तृतीयोऽध्यायः॥
|| iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye mahiṣāsuravadho nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ ||
श्रीमार्कंडेय पुराणात, सावर्णिक मन्वंतराच्या कथेत, देवीमाहात्म्यातला ‘महिषासुराचा वध’ नावाचा तिसरा अध्याय इथे पूर्ण झाला.
श्रीमार्कंडेय पुराण में, सावर्णिक मन्वंतर की कथा में, देवीमाहात्म्य का ‘महिषासुर का वध’ नामक तीसरा अध्याय यहाँ पूरा हुआ।
Here ends the third chapter, called ‘The Slaying of Mahishasura’, of the Devi Mahatmya, in the account of the Savarni Manvantara in the Shri Markandeya Purana.