ॐ मध्यमचरित्रस्य विष्णुर्ऋषिः, महालक्ष्मीर्देवता, उष्णिक् छन्दः, शाकम्भरी शक्तिः, दुर्गा बीजम्, वायुस्तत्त्वम्, यजुर्वेदः स्वरूपम्, श्रीमहालक्ष्मीप्रीत्यर्थं मध्यमचरित्रजपे विनियोगः।
oṃ madhyamacaritrasya viṣṇurṛṣiḥ, mahālakṣmīrdevatā, uṣṇik chandaḥ, śākambharī śaktiḥ, durgā bījam, vāyustattvam, yajurvedaḥ svarūpam, śrīmahālakṣmīprītyarthaṃ madhyamacaritrajape viniyogaḥ |
मध्यम चरित्राचा विनियोग: या चरित्राचे ऋषी विष्णू आहेत, देवता महालक्ष्मी, छंद उष्णिक्, शक्ती शाकंभरी, बीज दुर्गा, तत्त्व वायू आणि स्वरूप यजुर्वेद. श्रीमहालक्ष्मीच्या प्रसन्नतेसाठी मध्यम चरित्राच्या जपाचा हा संकल्प आहे.
मध्यम चरित्र का विनियोग: इस चरित्र के ऋषि विष्णु हैं, देवता महालक्ष्मी, छंद उष्णिक्, शक्ति शाकंभरी, बीज दुर्गा, तत्त्व वायु और स्वरूप यजुर्वेद। श्रीमहालक्ष्मी की प्रसन्नता के लिए मध्यम चरित्र के जप में इसका विनियोग किया जाता है।
The viniyoga of the middle episode (madhyama caritra): its seer is Vishnu, its deity Mahalakshmi, its metre Ushnik, its power (śakti) Shakambhari, its seed (bīja) Durga, its element Vayu, and its form the Yajurveda. The recitation of the middle episode is undertaken for the pleasure of Shri Mahalakshmi.
ॐ अक्षस्रक्परशुं गदेषुकुलिशं पद्मं धनुष्कुण्डिकां दण्डं शक्तिमसिं च चर्म जलजं घण्टां सुराभाजनम्।
शूलं पाशसुदर्शने च दधतीं हस्तैः प्रसन्नाननां सेवे सैरिभमर्दिनीमिह महालक्ष्मीं सरोजस्थिताम्॥
oṃ akṣasrakparaśuṃ gadeṣukuliśaṃ padmaṃ dhanuṣkuṇḍikāṃ daṇḍaṃ śaktimasiṃ ca carma jalajaṃ ghaṇṭāṃ surābhājanam |
śūlaṃ pāśasudarśane ca dadhatīṃ hastaiḥ prasannānanāṃ seve sairibhamardinīmiha mahālakṣmīṃ sarojasthitām ||
कमळावर बसलेल्या, प्रसन्न चेहऱ्याच्या, महिषाचा वध करणाऱ्या महालक्ष्मीची मी इथे उपासना करतो. ती आपल्या हातांत जपमाळ, परशू, गदा, बाण, वज्र, कमळ, धनुष्य, कमंडलू, दंड, शक्ती, तलवार, ढाल, शंख, घंटा, सुरापात्र, त्रिशूळ, पाश आणि सुदर्शन चक्र धारण करते. (अशी ही अठरा हातांची देवी आहे.)
कमल पर विराजमान, प्रसन्न मुख वाली, महिष का मर्दन करने वाली महालक्ष्मी का मैं यहाँ ध्यान और उपासना करता हूँ। वे अपने हाथों में जपमाला, फरसा, गदा, बाण, वज्र, कमल, धनुष, कमंडलु, दंड, शक्ति, तलवार, ढाल, शंख, घंटा, सुरापात्र, त्रिशूल, पाश और सुदर्शन चक्र धारण करती हैं। (इस प्रकार यह अठारह भुजाओं वाली देवी का ध्यान है।)
Here I worship Mahalakshmi, the slayer of the buffalo, seated on a lotus, her face serene. In her hands she holds a rosary, an axe, a mace, an arrow, a thunderbolt, a lotus, a bow, a water-pot, a staff, a spear, a sword, a shield, a conch, a bell, a wine-cup, a trident, a noose and the Sudarshana discus. (This is the eighteen-armed form of the Devi.)
ॐ ह्रीं ऋषिरुवाच॥
oṃ hrīṃ ṛṣiruvāca ||
ॐ ह्रीं. ऋषी म्हणाले —
ॐ ह्रीं। ऋषि बोले —
Om hrīṃ. The sage said:
देवासुरमभूद्युद्धं पूर्णमब्दशतं पुरा।
महिषेऽसुराणामधिपे देवानां च पुरन्दरे॥
devāsuramabhūdyuddhaṃ pūrṇamabdaśataṃ purā |
mahiṣe'surāṇāmadhipe devānāṃ ca purandare ||
पूर्वी देव आणि असुर यांच्यात पूर्ण शंभर वर्षे युद्ध चाललं. त्या वेळी महिष असुरांचा राजा होता आणि इंद्र देवांचा.
पहले देवताओं और असुरों में पूरे सौ वर्ष तक युद्ध हुआ। उस समय असुरों का स्वामी महिष था और देवताओं का स्वामी इंद्र।
Long ago the gods and the asuras fought a war that lasted a full hundred years. Mahisha was then lord of the asuras, and Indra lord of the gods.
तत्रासुरैर्महावीर्यैर्देवसैन्यं पराजितम्।
जित्वा च सकलान् देवानिन्द्रोऽभून्महिषासुरः॥
tatrāsurairmahāvīryairdevasainyaṃ parājitam |
jitvā ca sakalān devānindro'bhūnmahiṣāsuraḥ ||
त्या युद्धात महाबलवान असुरांनी देवांच्या सैन्याचा पराभव केला. सगळ्या देवांना जिंकून महिषासुर स्वतः इंद्र झाला.
उस युद्ध में महाबली असुरों ने देवताओं की सेना को हरा दिया। सब देवताओं को जीतकर महिषासुर स्वयं इंद्र बन बैठा।
In that war the mighty asuras defeated the army of the gods. Having conquered all the gods, Mahishasura made himself Indra.
ततः पराजिता देवाः पद्मयोनिं प्रजापतिम्।
पुरस्कृत्य गतास्तत्र यत्रेशगरुडध्वजौ॥
tataḥ parājitā devāḥ padmayoniṃ prajāpatim |
puraskṛtya gatāstatra yatreśagaruḍadhvajau ||
मग पराभूत झालेले देव कमळातून जन्मलेल्या प्रजापती ब्रह्मदेवांना पुढे करून, जिथे शंकर आणि गरुडध्वज विष्णू होते तिथे गेले.
तब हारे हुए देवता कमल से उत्पन्न प्रजापति ब्रह्मा को आगे करके वहाँ गए जहाँ शंकर और गरुड़ध्वज विष्णु थे।
Then the defeated gods, with Brahma, the lotus-born lord of creatures, leading them, went to where Shiva and Vishnu, whose banner bears Garuda, were.
यथावृत्तं तयोस्तद्वन्महिषासुरचेष्टितम्।
त्रिदशाः कथयामासुर्देवाभिभवविस्तरम्॥
yathāvṛttaṃ tayostadvanmahiṣāsuraceṣṭitam |
tridaśāḥ kathayāmāsurdevābhibhavavistaram ||
देवांनी त्या दोघांना महिषासुराने जे जे केलं ते जसं घडलं तसं सांगितलं, आणि आपला कसा पराभव झाला ते सविस्तर सांगितलं.
देवताओं ने उन दोनों को महिषासुर की करतूतें जैसी हुई थीं वैसी ही बताईं, और अपनी हार का पूरा हाल विस्तार से सुनाया।
The gods told the two of them everything Mahishasura had done, just as it happened, and gave a full account of how they had been overthrown.
सूर्येन्द्राग्न्यनिलेन्दूनां यमस्य वरुणस्य च।
अन्येषां चाधिकारान् स स्वयमेवाधितिष्ठति॥
sūryendrāgnyanilendūnāṃ yamasya varuṇasya ca |
anyeṣāṃ cādhikārān sa svayamevādhitiṣṭhati ||
"सूर्य, इंद्र, अग्नी, वायू, चंद्र, यम, वरुण आणि इतर देवांचे अधिकार तो स्वतःच चालवतो आहे.
"सूर्य, इंद्र, अग्नि, वायु, चंद्रमा, यम, वरुण और दूसरे देवताओं के अधिकार वह स्वयं ही चला रहा है।
"He has taken over the offices of the Sun, Indra, Agni, Vayu, the Moon, Yama, Varuna and the other gods, and runs them himself.
स्वर्गान्निराकृताः सर्वे तेन देवगणा भुवि।
विचरन्ति यथा मर्त्या महिषेण दुरात्मना॥
svargānnirākṛtāḥ sarve tena devagaṇā bhuvi |
vicaranti yathā martyā mahiṣeṇa durātmanā ||
त्या दुष्ट महिषाने सगळ्या देवांना स्वर्गातून हाकलून दिलं आहे. आता ते माणसांसारखे पृथ्वीवर भटकत आहेत.
उस दुष्ट महिष ने सब देवताओं को स्वर्ग से निकाल दिया है। अब वे मनुष्यों की तरह धरती पर भटक रहे हैं।
That wicked Mahisha has driven all the gods out of heaven. Now they wander the earth like mortals.
एतद्वः कथितं सर्वममरारिविचेष्टितम्।
शरणं वः प्रपन्नाः स्मो वधस्तस्य विचिन्त्यताम्॥
etadvaḥ kathitaṃ sarvamamarāriviceṣṭitam |
śaraṇaṃ vaḥ prapannāḥ smo vadhastasya vicintyatām ||
देवांच्या शत्रूने जे जे केलं ते सगळं आम्ही तुम्हाला सांगितलं. आम्ही तुम्हाला शरण आलो आहोत. त्याच्या वधाचा उपाय तुम्ही विचार करून ठरवा."
देवताओं के शत्रु ने जो कुछ किया, वह सब हमने आपको बता दिया। हम आपकी शरण में आए हैं। उसके वध का उपाय आप सोचिए।"
We have told you all that the enemy of the gods has done. We have come to you for refuge. Think how he may be slain."
इत्थं निशम्य देवानां वचांसि मधुसूदनः।
चकार कोपं शम्भुश्च भ्रुकुटीकुटिलाननौ॥
itthaṃ niśamya devānāṃ vacāṃsi madhusūdanaḥ |
cakāra kopaṃ śambhuśca bhrukuṭīkuṭilānanau ||
देवांचं हे बोलणं ऐकून मधुसूदन विष्णूंना आणि शंभूंनाही राग आला. भुवया आकसल्याने दोघांचे चेहरे वक्र झाले.
देवताओं की यह बात सुनकर मधुसूदन विष्णु और शंभु दोनों को क्रोध आया। भौंहें तन जाने से दोनों के मुख टेढ़े हो गए।
Hearing the gods' words, Vishnu, slayer of Madhu, grew angry, and so did Shiva. Their brows drew together and their faces darkened with a frown.
ततोऽतिकोपपूर्णस्य चक्रिणो वदनात्ततः।
निश्चक्राम महत्तेजो ब्रह्मणः शंकरस्य च॥
tato'tikopapūrṇasya cakriṇo vadanāttataḥ |
niścakrāma mahattejo brahmaṇaḥ śaṃkarasya ca ||
मग अतिशय क्रोधाने भरलेल्या चक्रधारी विष्णूंच्या मुखातून एक महान तेज बाहेर पडलं. तसंच ब्रह्मदेवांच्या आणि शंकरांच्याही मुखातून तेज निघालं.
तब अत्यंत क्रोध से भरे चक्रधारी विष्णु के मुख से एक महान तेज निकला। वैसे ही ब्रह्मा और शंकर के मुख से भी तेज प्रकट हुआ।
Then from the face of Vishnu, the discus-bearer, filled with fierce anger, a great radiance came forth. Radiance came forth from Brahma and from Shiva too.
अन्येषां चैव देवानां शक्रादीनां शरीरतः।
निर्गतं सुमहत्तेजस्तच्चैक्यं समगच्छत॥
anyeṣāṃ caiva devānāṃ śakrādīnāṃ śarīrataḥ |
nirgataṃ sumahattejastaccaikyaṃ samagacchata ||
इंद्र आणि इतर देवांच्या शरीरांतूनही अतिशय मोठं तेज बाहेर पडलं, आणि ते सगळं तेज एकत्र झालं.
इंद्र आदि दूसरे देवताओं के शरीरों से भी बहुत बड़ा तेज निकला, और वह सारा तेज एक जगह मिल गया।
From the bodies of Indra and the other gods as well a very great radiance poured out, and all of it merged into one.
अतीव तेजसः कूटं ज्वलन्तमिव पर्वतम्।
ददृशुस्ते सुरास्तत्र ज्वालाव्याप्तदिगन्तरम्॥
atīva tejasaḥ kūṭaṃ jvalantamiva parvatam |
dadṛśuste surāstatra jvālāvyāptadigantaram ||
तिथे देवांनी तेजाचा एक प्रचंड ढीग पाहिला. तो धगधगत्या पर्वतासारखा दिसत होता आणि त्याच्या ज्वाळांनी सगळ्या दिशा व्यापल्या होत्या.
वहाँ देवताओं ने तेज का एक विशाल पुंज देखा। वह जलते हुए पर्वत जैसा था और उसकी लपटें सारी दिशाओं में फैल गई थीं।
The gods saw there an immense mass of radiance, like a mountain on fire, its flames spreading to every quarter.
अतुलं तत्र तत्तेजः सर्वदेवशरीरजम्।
एकस्थं तदभून्नारी व्याप्तलोकत्रयं त्विषा॥
atulaṃ tatra tattejaḥ sarvadevaśarīrajam |
ekasthaṃ tadabhūnnārī vyāptalokatrayaṃ tviṣā ||
सगळ्या देवांच्या शरीरांतून निघालेलं ते अतुलनीय तेज एका ठिकाणी जमलं आणि त्याची एक स्त्री झाली. तिच्या कांतीने तिन्ही लोक व्यापले.
सब देवताओं के शरीरों से निकला वह अतुलनीय तेज एक जगह इकट्ठा होकर एक नारी बन गया। उनकी कांति से तीनों लोक भर गए।
That matchless radiance, born from the bodies of all the gods, gathered in one place and became a woman. Her light filled the three worlds.
यदभूच्छाम्भवं तेजस्तेनाजायत तन्मुखम्।
याम्येन चाभवन् केशा बाहवो विष्णुतेजसा॥
yadabhūcchāmbhavaṃ tejastenājāyata tanmukham |
yāmyena cābhavan keśā bāhavo viṣṇutejasā ||
शंकरांच्या तेजाने तिचं मुख झालं. यमाच्या तेजाने तिचे केस झाले आणि विष्णूंच्या तेजाने तिचे बाहू झाले.
शंकर के तेज से उनका मुख बना। यम के तेज से उनके केश बने और विष्णु के तेज से उनकी भुजाएँ बनीं।
Shiva's radiance became her face. Yama's radiance became her hair, and Vishnu's radiance her arms.
सौम्येन स्तनयोर्युग्मं मध्यं चैन्द्रेण चाभवत्।
वारुणेन च जङ्घोरू नितम्बस्तेजसा भुवः॥
saumyena stanayoryugmaṃ madhyaṃ caindreṇa cābhavat |
vāruṇena ca jaṅghorū nitambastejasā bhuvaḥ ||
चंद्राच्या तेजाने तिचे दोन्ही स्तन झाले, इंद्राच्या तेजाने कंबर, वरुणाच्या तेजाने पोटऱ्या आणि मांड्या, आणि पृथ्वीच्या तेजाने नितंब झाले.
चंद्रमा के तेज से उनके दोनों स्तन बने, इंद्र के तेज से कमर, वरुण के तेज से पिंडलियाँ और जाँघें, और पृथ्वी के तेज से नितंब बने।
From the Moon's radiance came her two breasts, from Indra's her waist, from Varuna's her shanks and thighs, and from the Earth's her hips.
ब्रह्मणस्तेजसा पादौ तदङ्गुल्योऽर्कतेजसा।
वसूनां च कराङ्गुल्यः कौबेरेण च नासिका॥
brahmaṇastejasā pādau tadaṅgulyo'rkatejasā |
vasūnāṃ ca karāṅgulyaḥ kaubereṇa ca nāsikā ||
ब्रह्मदेवांच्या तेजाने तिचे पाय झाले आणि सूर्याच्या तेजाने पायांची बोटं. वसूंच्या तेजाने हातांची बोटं झाली आणि कुबेराच्या तेजाने नाक.
ब्रह्मा के तेज से उनके पैर बने और सूर्य के तेज से पैरों की उँगलियाँ। वसुओं के तेज से हाथों की उँगलियाँ बनीं और कुबेर के तेज से नाक।
Brahma's radiance became her feet and the Sun's her toes. The Vasus' radiance became her fingers, and Kubera's her nose.
तस्यास्तु दन्ताः सम्भूताः प्राजापत्येन तेजसा।
नयनत्रितयं जज्ञे तथा पावकतेजसा॥
tasyāstu dantāḥ sambhūtāḥ prājāpatyena tejasā |
nayanatritayaṃ jajñe tathā pāvakatejasā ||
प्रजापतीच्या तेजाने तिचे दात निर्माण झाले, आणि अग्नीच्या तेजाने तिचे तीन डोळे झाले.
प्रजापति के तेज से उनके दाँत उत्पन्न हुए, और अग्नि के तेज से उनके तीन नेत्र बने।
Her teeth arose from the radiance of Prajapati, and her three eyes from the radiance of Agni.
भ्रुवौ च संध्ययोस्तेजः श्रवणावनिलस्य च।
अन्येषां चैव देवानां सम्भवस्तेजसां शिवा॥
bhruvau ca saṃdhyayostejaḥ śravaṇāvanilasya ca |
anyeṣāṃ caiva devānāṃ sambhavastejasāṃ śivā ||
दोन्ही संध्यांचं तेज तिच्या भुवया झालं आणि वायूचं तेज तिचे कान. अशा रीतीने इतर देवांच्या तेजांतूनही ती कल्याणकारी देवी साकार झाली.
दोनों संध्याओं का तेज उनकी भौंहें बना और वायु का तेज उनके कान। इसी तरह दूसरे देवताओं के तेज से भी वे कल्याणमयी देवी प्रकट हुईं।
The radiance of the two twilights became her brows, and that of Vayu her ears. In this way the radiance of the other gods too went into the making of the auspicious goddess.
ततः समस्तदेवानां तेजोराशिसमुद्भवाम्।
तां विलोक्य मुदं प्रापुरमरा महिषार्दिताः॥
tataḥ samastadevānāṃ tejorāśisamudbhavām |
tāṃ vilokya mudaṃ prāpuramarā mahiṣārditāḥ ||
सगळ्या देवांच्या तेजाच्या राशीतून प्रकट झालेल्या त्या देवीला पाहून महिषाने छळलेल्या देवांना खूप आनंद झाला.
सब देवताओं के तेज-पुंज से प्रकट हुई उस देवी को देखकर महिष से सताए हुए देवताओं को बड़ा आनंद हुआ।
When the gods, so long tormented by Mahisha, saw her, risen from the gathered radiance of them all, they were filled with joy.
शूलं शूलाद्विनिष्कृष्य ददौ तस्यै पिनाकधृक्।
चक्रं च दत्तवान् कृष्णः समुत्पाद्य स्वचक्रतः॥
śūlaṃ śūlādviniṣkṛṣya dadau tasyai pinākadhṛk |
cakraṃ ca dattavān kṛṣṇaḥ samutpādya svacakrataḥ ||
पिनाक धनुष्य धारण करणाऱ्या शंकरांनी आपल्या त्रिशूळातून एक त्रिशूळ काढून तिला दिलं. कृष्णाने (विष्णूंनी) आपल्या चक्रातून एक चक्र निर्माण करून तिला दिलं.
पिनाकधारी शंकर ने अपने त्रिशूल से एक त्रिशूल निकालकर उन्हें दिया। कृष्ण (विष्णु) ने अपने चक्र से एक चक्र उत्पन्न करके उन्हें दिया।
Shiva, bearer of the Pinaka bow, drew a trident out of his own trident and gave it to her. Krishna (Vishnu) brought forth a discus from his own discus and gave it to her.
शङ्खं च वरुणः शक्तिं ददौ तस्यै हुताशनः।
मारुतो दत्तवांश्चापं बाणपूर्णे तथेषुधी॥
śaṅkhaṃ ca varuṇaḥ śaktiṃ dadau tasyai hutāśanaḥ |
māruto dattavāṃścāpaṃ bāṇapūrṇe tatheṣudhī ||
वरुणाने शंख दिला, अग्नीने शक्ती (भाला) दिली. वायूने धनुष्य आणि बाणांनी भरलेले दोन भाते दिले.
वरुण ने शंख दिया, अग्नि ने शक्ति (भाला) दी। वायु ने धनुष और बाणों से भरे दो तरकश दिए।
Varuna gave her a conch, and Agni a spear. Vayu gave a bow and two quivers full of arrows.
वज्रमिन्द्रः समुत्पाद्य कुलिशादमराधिपः।
ददौ तस्यै सहस्राक्षो घण्टामैरावताद् गजात्॥
vajramindraḥ samutpādya kuliśādamarādhipaḥ |
dadau tasyai sahasrākṣo ghaṇṭāmairāvatād gajāt ||
देवांचा राजा, हजार डोळ्यांचा इंद्र याने आपल्या वज्रातून एक वज्र निर्माण करून तिला दिलं, आणि ऐरावत हत्तीची घंटा दिली.
देवताओं के राजा, हज़ार नेत्रों वाले इंद्र ने अपने वज्र से एक वज्र उत्पन्न करके उन्हें दिया, और ऐरावत हाथी का घंटा दिया।
Indra, the thousand-eyed king of the gods, brought forth a thunderbolt from his own and gave it to her, along with a bell taken from his elephant Airavata.
कालदण्डाद्यमो दण्डं पाशं चाम्बुपतिर्ददौ।
प्रजापतिश्चाक्षमालां ददौ ब्रह्मा कमण्डलुम्॥
kāladaṇḍādyamo daṇḍaṃ pāśaṃ cāmbupatirdadau |
prajāpatiścākṣamālāṃ dadau brahmā kamaṇḍalum ||
यमाने आपल्या कालदंडातून एक दंड दिला, जलाचा स्वामी वरुण याने पाश दिला. प्रजापती ब्रह्मदेवांनी जपमाळ आणि कमंडलू दिला.
यम ने अपने कालदंड से एक दंड दिया, जल के स्वामी वरुण ने पाश दिया। प्रजापति ब्रह्मा ने जपमाला और कमंडलु दिया।
Yama gave a staff drawn from his staff of death, and Varuna, lord of the waters, a noose. Brahma, lord of creatures, gave a rosary and a water-pot.
समस्तरोमकूपेषु निजरश्मीन् दिवाकरः।
कालश्च दत्तवान् खड्गं तस्याश्चर्म च निर्मलम्॥
samastaromakūpeṣu nijaraśmīn divākaraḥ |
kālaśca dattavān khaḍgaṃ tasyāścarma ca nirmalam ||
सूर्याने तिच्या अंगावरच्या सगळ्या रोमछिद्रांत आपले किरण भरले. काळाने तिला तलवार आणि स्वच्छ चमकणारी ढाल दिली.
सूर्य ने उनके शरीर के सारे रोमकूपों में अपनी किरणें भर दीं। काल ने उन्हें तलवार और निर्मल चमकती ढाल दी।
The Sun filled every pore of her skin with his own rays. Kala, Time, gave her a sword and a spotless shield.
क्षीरोदश्चामलं हारमजरे च तथाम्बरे।
चूडामणिं तथा दिव्यं कुण्डले कटकानि च॥
kṣīrodaścāmalaṃ hāramajare ca tathāmbare |
cūḍāmaṇiṃ tathā divyaṃ kuṇḍale kaṭakāni ca ||
क्षीरसागराने तिला निर्मळ हार, कधीही जुनी न होणारी दोन वस्त्रं, दिव्य चूडामणी, दोन कुंडलं आणि कडी दिली.
क्षीरसागर ने उन्हें निर्मल हार, कभी पुराने न होने वाले दो वस्त्र, दिव्य चूड़ामणि, दो कुंडल और कड़े दिए।
The Ocean of Milk gave her a flawless necklace, a pair of garments that never wear out, a divine crest-jewel, two earrings and bangles,
अर्धचन्द्रं तथा शुभ्रं केयूरान् सर्वबाहुषु।
नूपुरौ विमलौ तद्वद् ग्रैवेयकमनुत्तमम्॥
ardhacandraṃ tathā śubhraṃ keyūrān sarvabāhuṣu |
nūpurau vimalau tadvad graiveyakamanuttamam ||
तसंच एक शुभ्र अर्धचंद्र, सगळ्या बाहूंसाठी बाजूबंद, दोन निर्मळ पैंजण आणि गळ्यासाठी एक उत्कृष्ट हार दिला.
साथ ही एक उजला अर्धचंद्र, सब भुजाओं के लिए बाजूबंद, दो निर्मल नूपुर और गले के लिए एक उत्तम हार दिया।
a shining crescent moon, armlets for all her arms, a pair of bright anklets and a peerless necklace for her throat,
अङ्गुलीयकरत्नानि समस्तास्वङ्गुलीषु च।
विश्वकर्मा ददौ तस्यै परशुं चातिनिर्मलम्॥
aṅgulīyakaratnāni samastāsvaṅgulīṣu ca |
viśvakarmā dadau tasyai paraśuṃ cātinirmalam ||
आणि सगळ्या बोटांसाठी रत्नांच्या अंगठ्या दिल्या. विश्वकर्म्याने तिला अतिशय लखलखता परशू दिला,
और सब उँगलियों के लिए रत्नों की अँगूठियाँ दीं। विश्वकर्मा ने उन्हें अत्यंत चमकीला फरसा दिया,
and jewelled rings for every finger. Vishvakarma gave her a gleaming axe,
अस्त्राण्यनेकरूपाणि तथाभेद्यं च दंशनम्।
अम्लानपङ्कजां मालां शिरस्युरसि चापराम्॥
astrāṇyanekarūpāṇi tathābhedyaṃ ca daṃśanam |
amlānapaṅkajāṃ mālāṃ śirasyurasi cāparām ||
अनेक प्रकारची अस्त्रं आणि कधीही न भेदलं जाणारं कवच दिलं. कधीही न कोमेजणाऱ्या कमळांची एक माळ डोक्यासाठी आणि दुसरी छातीसाठी,
अनेक प्रकार के अस्त्र और कभी न भेदा जा सकने वाला कवच दिया। कभी न मुरझाने वाले कमलों की एक माला सिर के लिए और दूसरी छाती के लिए,
weapons of many kinds and armour that nothing can pierce. A garland of unfading lotuses for her head and another for her breast,
अददज्जलधिस्तस्यै पङ्कजं चातिशोभनम्।
हिमवान् वाहनं सिंहं रत्नानि विविधानि च॥
adadajjaladhistasyai paṅkajaṃ cātiśobhanam |
himavān vāhanaṃ siṃhaṃ ratnāni vividhāni ca ||
आणि एक अतिशय सुंदर कमळ समुद्राने तिला दिलं. हिमालयाने वाहन म्हणून सिंह आणि अनेक प्रकारची रत्नं दिली.
और एक अत्यंत सुंदर कमल समुद्र ने उन्हें दिया। हिमालय ने वाहन के रूप में सिंह और तरह-तरह के रत्न दिए।
along with a most beautiful lotus, the Ocean gave to her. Himavan gave her a lion to ride and gems of many kinds.
ददावशून्यं सुरया पानपात्रं धनाधिपः।
शेषश्च सर्वनागेशो महामणिविभूषितम्॥
dadāvaśūnyaṃ surayā pānapātraṃ dhanādhipaḥ |
śeṣaśca sarvanāgeśo mahāmaṇivibhūṣitam ||
धनाचा स्वामी कुबेर याने सुरेने भरलेलं, कधी रिकामं न होणारं पानपात्र दिलं. आणि सगळ्या नागांचा स्वामी शेष,
धन के स्वामी कुबेर ने सुरा से भरा, कभी खाली न होने वाला पानपात्र दिया। और सब नागों के स्वामी शेषनाग ने,
Kubera, lord of wealth, gave a drinking cup that is never empty of wine. And Shesha, king of all serpents,
नागहारं ददौ तस्यै धत्ते यः पृथिवीमिमाम्।
अन्यैरपि सुरैर्देवी भूषणैरायुधैस्तथा॥
nāgahāraṃ dadau tasyai dhatte yaḥ pṛthivīmimām |
anyairapi surairdevī bhūṣaṇairāyudhaistathā ||
जो ही पृथ्वी धारण करतो, त्याने मोठ्या मण्यांनी सजलेला नागहार तिला दिला. इतर देवांनीही अलंकार आणि शस्त्रं देऊन देवीचा सन्मान केला.
जो इस पृथ्वी को धारण करते हैं, बड़े-बड़े मणियों से सजा नागहार उन्हें दिया। दूसरे देवताओं ने भी आभूषण और शस्त्र देकर देवी का सम्मान किया।
who bears this earth, gave her a serpent-necklace set with great gems. The other gods too honoured the Devi with ornaments and weapons.
सम्मानिता ननादोच्चैः साट्टहासं मुहुर्मुहुः।
तस्या नादेन घोरेण कृत्स्नमापूरितं नभः॥
sammānitā nanādoccaiḥ sāṭṭahāsaṃ muhurmuhuḥ |
tasyā nādena ghoreṇa kṛtsnamāpūritaṃ nabhaḥ ||
असा सन्मान झाल्यावर देवीने पुन्हा पुन्हा मोठ्याने हसत गर्जना केली. तिच्या त्या भयंकर नादाने सगळं आकाश भरून गेलं.
इस तरह सम्मानित होकर देवी ने बार-बार ऊँचे अट्टहास के साथ गर्जना की। उनके उस भयानक नाद से सारा आकाश भर गया।
Honoured in this way, the Devi roared aloud again and again with peals of laughter. Her terrible roar filled the whole sky.
अमायतातिमहता प्रतिशब्दो महानभूत्।
चुक्षुभुः सकला लोकाः समुद्राश्च चकम्पिरे॥
amāyatātimahatā pratiśabdo mahānabhūt |
cukṣubhuḥ sakalā lokāḥ samudrāśca cakampire ||
तो प्रचंड, कुठेही न मावणारा नाद होता. त्याचा मोठा प्रतिध्वनी उठला. सगळे लोक खवळले आणि समुद्र थरथरू लागले.
वह नाद इतना विशाल था कि कहीं समा न सका। उसकी बड़ी प्रतिध्वनि उठी। सारे लोक क्षुब्ध हो गए और समुद्र काँप उठे।
The roar was too vast to be contained, and a mighty echo rose from it. All the worlds were shaken and the oceans trembled.
चचाल वसुधा चेलुः सकलाश्च महीधराः।
जयेति देवाश्च मुदा तामूचुः सिंहवाहिनीम्॥
cacāla vasudhā celuḥ sakalāśca mahīdharāḥ |
jayeti devāśca mudā tāmūcuḥ siṃhavāhinīm ||
पृथ्वी डळमळली आणि सगळे पर्वत हलले. सिंहावर बसलेल्या त्या देवीला देवांनी आनंदाने "जय" म्हटलं.
धरती डोल उठी और सारे पर्वत हिल गए। सिंह पर सवार उस देवी से देवताओं ने आनंद से "जय हो" कहा।
The earth quaked and all the mountains shook. Joyfully the gods hailed her, the rider of the lion, with cries of "Victory"
तुष्टुवुर्मुनयश्चैनां भक्तिनम्रात्ममूर्तयः।
दृष्ट्वा समस्तं संक्षुब्धं त्रैलोक्यममरारयः॥
tuṣṭuvurmunayaścaināṃ bhaktinamrātmamūrtayaḥ |
dṛṣṭvā samastaṃ saṃkṣubdhaṃ trailokyamamarārayaḥ ||
भक्तीने अंग नम्र झालेल्या मुनींनी तिची स्तुती केली. इकडे सगळं त्रैलोक्य खवळलेलं पाहून देवांचे शत्रू असुर
भक्ति से झुके हुए मुनियों ने उनकी स्तुति की। उधर सारे त्रिलोक को क्षुब्ध देखकर देवताओं के शत्रु असुर
The sages, their whole bodies bowed in devotion, sang her praise. Meanwhile the enemies of the gods, seeing all three worlds in turmoil,
सन्नद्धाखिलसैन्यास्ते समुत्तस्थुरुदायुधाः।
आः किमेतदिति क्रोधादाभाष्य महिषासुरः॥
sannaddhākhilasainyāste samuttasthurudāyudhāḥ |
āḥ kimetaditi krodhādābhāṣya mahiṣāsuraḥ ||
आपली सगळी सेना सज्ज करून शस्त्रं उगारून उठून उभे राहिले. "अरे, हे काय?" असं रागाने ओरडत महिषासुर
अपनी सारी सेना तैयार करके हथियार उठाए उठ खड़े हुए। "आह, यह क्या है?" क्रोध से ऐसा कहते हुए महिषासुर
rose up with all their armies in readiness and their weapons raised. Crying out in anger, "Ah, what is this?", Mahishasura
अभ्यधावत तं शब्दमशेषैरसुरैर्वृतः।
स ददर्श ततो देवीं व्याप्तलोकत्रयां त्विषा॥
abhyadhāvata taṃ śabdamaśeṣairasurairvṛtaḥ |
sa dadarśa tato devīṃ vyāptalokatrayāṃ tviṣā ||
सगळ्या असुरांना बरोबर घेऊन त्या आवाजाच्या दिशेने धावला. तिथे त्याने देवीला पाहिलं. तिच्या तेजाने तिन्ही लोक व्यापले होते.
सब असुरों को साथ लेकर उस आवाज़ की ओर दौड़ा। वहाँ उसने देवी को देखा, जिनकी कांति तीनों लोकों में फैली थी।
rushed toward the sound with every asura at his side. There he saw the Devi, her radiance filling the three worlds.
पादाक्रान्त्या नतभुवं किरीटोल्लिखिताम्बराम्।
क्षोभिताशेषपातालां धनुर्ज्यानिःस्वनेन ताम्॥
pādākrāntyā natabhuvaṃ kirīṭollikhitāmbarām |
kṣobhitāśeṣapātālāṃ dhanurjyāniḥsvanena tām ||
तिच्या पावलांच्या भाराने पृथ्वी दबली होती. तिचा मुकुट आकाशाला घासत होता. तिच्या धनुष्याच्या दोरीच्या टणत्काराने सगळे पाताळ हादरले होते.
उनके पैरों के भार से धरती झुक गई थी। उनका मुकुट आकाश को छू रहा था। उनके धनुष की डोरी की टंकार से सारे पाताल हिल उठे थे।
The tread of her feet pressed the earth down. Her crown grazed the sky. The twang of her bowstring shook all the underworlds.
दिशो भुजसहस्रेण समन्ताद् व्याप्य संस्थिताम्।
ततः प्रववृते युद्धं तया देव्या सुरद्विषाम्॥
diśo bhujasahasreṇa samantād vyāpya saṃsthitām |
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tayā devyā suradviṣām ||
ती आपल्या हजार हातांनी चारी बाजूंनी सगळ्या दिशा व्यापून उभी होती. मग त्या देवीचं देवशत्रूंशी युद्ध सुरू झालं.
वे अपनी हज़ार भुजाओं से चारों ओर सब दिशाओं को घेरकर खड़ी थीं। तब उन देवी के साथ देवशत्रुओं का युद्ध छिड़ गया।
She stood with her thousand arms spread out to fill every direction. Then battle broke out between the Devi and the enemies of the gods.
शस्त्रास्त्रैर्बहुधा मुक्तैरादीपितदिगन्तरम्।
महिषासुरसेनानीश्चिक्षुराख्यो महासुरः॥
śastrāstrairbahudhā muktairādīpitadigantaram |
mahiṣāsurasenānīścikṣurākhyo mahāsuraḥ ||
सगळीकडून सुटलेल्या शस्त्रास्त्रांनी सगळ्या दिशा उजळून निघाल्या. महिषासुराचा सेनापती, चिक्षुर नावाचा महान असुर,
तरह-तरह से छोड़े गए शस्त्रों और अस्त्रों से सारी दिशाएँ जगमगा उठीं। महिषासुर का सेनापति, चिक्षुर नाम का महान असुर,
Weapons and missiles were let fly in every way, and the quarters of the sky blazed with them. Mahishasura's general, the great asura Chikshura,
युयुधे चामरश्चान्यैश्चतुरङ्गबलान्वितः।
रथानामयुतैः षड्भिरुदग्राख्यो महासुरः॥
yuyudhe cāmaraścānyaiścaturaṅgabalānvitaḥ |
rathānāmayutaiḥ ṣaḍbhirudagrākhyo mahāsuraḥ ||
लढू लागला. चामरही इतरांबरोबर चतुरंग सेना घेऊन लढला. (चतुरंग सेना म्हणजे रथ, हत्ती, घोडे आणि पायदळ.) उदग्र नावाचा महान असुर साठ हजार रथांसह
लड़ने लगा। चामर भी दूसरों के साथ चतुरंगिणी सेना लेकर लड़ा। (चतुरंगिणी सेना यानी रथ, हाथी, घोड़े और पैदल।) उदग्र नाम का महान असुर साठ हज़ार रथों के साथ
fought, and so did Chamara with the others, leading a fourfold army of chariots, elephants, horse and foot. The great asura Udagra, with sixty thousand chariots,
अयुध्यतायुतानां च सहस्रेण महाहनुः।
पञ्चाशद्भिश्च नियुतैरसिलोमा महासुरः॥
ayudhyatāyutānāṃ ca sahasreṇa mahāhanuḥ |
pañcāśadbhiśca niyutairasilomā mahāsuraḥ ||
लढला. महाहनू हजार अयुत, म्हणजे एक कोटी, सैन्य घेऊन लढला. असिलोमा हा महान असुर पन्नास नियुत, म्हणजे लक्षावधी, सैन्य घेऊन लढला.
लड़ा। महाहनु हज़ार अयुत, यानी एक करोड़, सेना लेकर लड़ा। असिलोमा नाम का महान असुर पचास नियुत, यानी लाखों की, सेना लेकर लड़ा।
fought, and Mahahanu fought with a thousand ayutas, ten million in all. The great asura Asiloma came with fifty niyutas, a host running into millions.
अयुतानां शतैः षड्भिर्बाष्कलो युयुधे रणे।
गजवाजिसहस्रौघैरनेकैः परिवारितः॥
ayutānāṃ śataiḥ ṣaḍbhirbāṣkalo yuyudhe raṇe |
gajavājisahasraughairanekaiḥ parivāritaḥ ||
बाष्कल सहाशे अयुत, म्हणजे साठ लाख, सैन्य घेऊन रणात लढला. हत्ती आणि घोड्यांच्या हजारोंच्या अनेक झुंडींनी वेढलेला
बाष्कल छह सौ अयुत, यानी साठ लाख, सेना लेकर रण में लड़ा। हाथियों और घोड़ों के हज़ारों झुंडों से घिरा हुआ
Bashkala fought on the field with six hundred ayutas, six million in all. Ringed by many thousands of elephants and horses
वृतो रथानां कोट्या च युद्धे तस्मिन्नयुध्यत।
बिडालाख्योऽयुतानां च पञ्चाशद्भिरथायुतैः॥
vṛto rathānāṃ koṭyā ca yuddhe tasminnayudhyata |
biḍālākhyo'yutānāṃ ca pañcāśadbhirathāyutaiḥ ||
आणि एक कोटी रथांनी घेरलेला आणखी एक असुर त्या युद्धात लढला. (परंपरेत त्याचं नाव 'परिवारित', म्हणजे 'वेढलेला', असं घेतलं जातं.) बिडाल नावाचा असुर पन्नास अयुत, म्हणजे पाच लाख,
और एक करोड़ रथों से घिरा हुआ एक और असुर उस युद्ध में लड़ा। (परंपरा में उसका नाम 'परिवारित', यानी 'घिरा हुआ', माना जाता है।) बिडाल नाम का असुर पचास अयुत, यानी पाँच लाख,
and surrounded by a crore of chariots, another asura fought in that battle. (Tradition takes his name to be Parivarita, "the one hemmed in".) Bidala, with fifty ayutas, five hundred thousand
युयुधे संयुगे तत्र रथानां परिवारितः।
अन्ये च तत्रायुतशो रथनागहयैर्वृताः॥
yuyudhe saṃyuge tatra rathānāṃ parivāritaḥ |
anye ca tatrāyutaśo rathanāgahayairvṛtāḥ ||
रथांनी वेढलेला, तिथे रणात लढला. इतरही अनेक महान असुर दहा-दहा हजारांच्या संख्येने रथ, हत्ती आणि घोडे बरोबर घेऊन
रथों से घिरा, वहाँ रण में लड़ा। दूसरे भी अनेक महान असुर दस-दस हज़ार की संख्या में रथ, हाथी और घोड़े साथ लिए
chariots around him, fought there on the field. Other great asuras too, each with chariots, elephants and horses by the tens of thousands,
युयुधुः संयुगे देव्या सह तत्र महासुराः।
कोटिकोटिसहस्रैस्तु रथानां दन्तिनां तथा॥
yuyudhuḥ saṃyuge devyā saha tatra mahāsurāḥ |
koṭikoṭisahasraistu rathānāṃ dantināṃ tathā ||
तिथे रणात देवीशी लढले. कोट्यवधी हजार रथ, हत्ती
वहाँ रण में देवी से लड़े। करोड़ों-करोड़ों हज़ार रथों, हाथियों
fought the Devi there on the field. With thousands upon thousands of crores of chariots and elephants
हयानां च वृतो युद्धे तत्राभून्महिषासुरः।
तोमरैर्भिन्दिपालैश्च शक्तिभिर्मुसलैस्तथा॥
hayānāṃ ca vṛto yuddhe tatrābhūnmahiṣāsuraḥ |
tomarairbhindipālaiśca śaktibhirmusalaistathā ||
आणि घोडे यांनी वेढलेला महिषासुर स्वतः त्या युद्धात उभा होता. तोमर (भाले), भिंदिपाल (हाताने फेकायचे भाले), शक्ती आणि मुसळ यांनी,
और घोड़ों से घिरा महिषासुर स्वयं उस युद्ध में मौजूद था। तोमर (भाले), भिन्दिपाल (हाथ से फेंके जाने वाले भाले), शक्ति और मूसल से,
and horses, Mahishasura himself stood in that battle. With lances, bhindipala darts, spears and clubs,
युयुधुः संयुगे देव्या खड्गैः परशुपट्टिशैः।
केचिच्च चिक्षिपुः शक्तीः केचित्पाशांस्तथापरे॥
yuyudhuḥ saṃyuge devyā khaḍgaiḥ paraśupaṭṭiśaiḥ |
kecicca cikṣipuḥ śaktīḥ kecitpāśāṃstathāpare ||
तसंच तलवारी, परशू आणि पट्टिश घेऊन ते रणात देवीशी लढले. काहींनी शक्ती फेकल्या, काहींनी पाश टाकले, आणि आणखी काही
और तलवारों, फरसों और पट्टिशों से वे रण में देवी से लड़े। किसी ने शक्तियाँ फेंकीं, किसी ने पाश, और दूसरे
and with swords, axes and broad-bladed pattishas they fought the Devi on the field. Some hurled spears, some threw nooses, and others
देवीं खड्गप्रहारैस्तु ते तां हन्तुं प्रचक्रमुः।
सापि देवी ततस्तानि शस्त्राण्यस्त्राणि चण्डिका॥
devīṃ khaḍgaprahāraistu te tāṃ hantuṃ pracakramuḥ |
sāpi devī tatastāni śastrāṇyastrāṇi caṇḍikā ||
तलवारीचे वार करून त्या देवीला मारायला सरसावले. तेव्हा चंडिका देवीनेही ती सगळी शस्त्रं आणि अस्त्रं
तलवार के वार करके उन देवी को मारने के लिए आगे बढ़े। तब चंडिका देवी ने भी उन सब शस्त्रों और अस्त्रों को
set about trying to cut her down with their swords. Then all those weapons and missiles of theirs, the Devi Chandika
लीलयैव प्रचिच्छेद निजशस्त्रास्त्रवर्षिणी।
अनायस्तानना देवी स्तूयमाना सुरर्षिभिः॥
līlayaiva praciccheda nijaśastrāstravarṣiṇī |
anāyastānanā devī stūyamānā surarṣibhiḥ ||
खेळ केल्यासारखी सहज तोडून टाकली. ती स्वतःही शस्त्रास्त्रांचा वर्षाव करत होती. तिच्या चेहऱ्यावर जराही थकवा नव्हता. देव आणि ऋषी तिची स्तुती करत होते.
खेल-खेल में ही काट डाला। वे स्वयं भी अपने शस्त्रों और अस्त्रों की वर्षा कर रही थीं। उनके मुख पर ज़रा भी थकान नहीं थी। देवता और ऋषि उनकी स्तुति कर रहे थे।
cut to pieces with ease, as if at play, while raining down her own weapons and missiles. Her face showed no strain at all. Gods and seers sang her praise.
मुमोचासुरदेहेषु शस्त्राण्यस्त्राणि चेश्वरी।
सोऽपि क्रुद्धो धुतसटो देव्या वाहनकेसरी॥
mumocāsuradeheṣu śastrāṇyastrāṇi ceśvarī |
so'pi kruddho dhutasaṭo devyā vāhanakesarī ||
ती ईश्वरी असुरांच्या शरीरांवर शस्त्रं आणि अस्त्रं सोडत होती. देवीचं वाहन असलेला सिंहही रागाने आयाळ झटकत
वे ईश्वरी असुरों के शरीरों पर शस्त्र और अस्त्र छोड़ती रहीं। देवी का वाहन सिंह भी क्रोध में अयाल झटकता हुआ
The sovereign goddess loosed her weapons and missiles into the bodies of the asuras. Her mount, the lion, enraged too and shaking his mane,
चचारासुरसैन्येषु वनेष्विव हुताशनः।
निःश्वासान् मुमुचे यांश्च युध्यमाना रणेऽम्बिका॥
cacārāsurasainyeṣu vaneṣviva hutāśanaḥ |
niḥśvāsān mumuce yāṃśca yudhyamānā raṇe'mbikā ||
वणव्यासारखा असुरांच्या सैन्यात फिरू लागला. रणात लढताना अंबिकेने जे जे श्वास सोडले,
जंगल में फैलती आग की तरह असुरों की सेनाओं में घूमने लगा। रण में लड़ते हुए अंबिका ने जो-जो साँसें छोड़ीं,
ranged through the asura armies like fire through a forest. And the breaths that Ambika let out as she fought on the field
त एव सद्यः सम्भूता गणाः शतसहस्रशः।
युयुधुस्ते परशुभिर्भिन्दिपालासिपट्टिशैः॥
ta eva sadyaḥ sambhūtā gaṇāḥ śatasahasraśaḥ |
yuyudhuste paraśubhirbhindipālāsipaṭṭiśaiḥ ||
त्याच श्वासांतून लगेच लाखो गण प्रकट झाले. ते परशू, भिंदिपाल, तलवारी आणि पट्टिश घेऊन लढले.
उन्हीं से तुरंत लाखों गण प्रकट हो गए। वे फरसों, भिन्दिपालों, तलवारों और पट्टिशों से लड़े।
turned at once into attendant warriors, the ganas, in hundreds of thousands. They fought with axes, darts, swords and pattishas,
नाशयन्तोऽसुरगणान् देवीशक्त्युपबृंहिताः।
अवादयन्त पटहान् गणाः शङ्खांस्तथापरे॥
nāśayanto'suragaṇān devīśaktyupabṛṃhitāḥ |
avādayanta paṭahān gaṇāḥ śaṅkhāṃstathāpare ||
देवीच्या शक्तीने बळ मिळालेले ते गण असुरांच्या टोळ्यांचा नाश करत होते. काही गण नगारे वाजवत होते, काही शंख,
देवी की शक्ति से बल पाकर वे गण असुरों के दलों का नाश कर रहे थे। कुछ गण नगाड़े बजा रहे थे, कुछ शंख,
strengthened by the Devi's power, and wiped out the asura bands. Some of the ganas beat drums, others blew conches,
मृदङ्गांश्च तथैवान्ये तस्मिन् युद्धमहोत्सवे।
ततो देवी त्रिशूलेन गदया शक्तिवृष्टिभिः॥
mṛdaṅgāṃśca tathaivānye tasmin yuddhamahotsave |
tato devī triśūlena gadayā śaktivṛṣṭibhiḥ ||
आणि काही मृदंग. जणू ते युद्ध एक मोठा उत्सवच होता. मग देवीने त्रिशूळाने, गदेने, शक्तींच्या वर्षावाने
और कुछ मृदंग, मानो वह युद्ध एक बड़ा उत्सव हो। तब देवी ने त्रिशूल से, गदा से, शक्तियों की बौछार से
and still others played the mridanga, in that great festival of war. Then with her trident, her mace, showers of spears,
खड्गादिभिश्च शतशो निजघान महासुरान्।
पातयामास चैवान्यान् घण्टास्वनविमोहितान्॥
khaḍgādibhiśca śataśo nijaghāna mahāsurān |
pātayāmāsa caivānyān ghaṇṭāsvanavimohitān ||
आणि तलवार वगैरे शस्त्रांनी शेकडो महान असुरांना ठार केलं. घंटेच्या नादाने भांबावलेल्या इतर असुरांना तिने खाली पाडलं.
और तलवार आदि से सैकड़ों महान असुरों को मार डाला। घंटे की ध्वनि से सुध-बुध खो बैठे दूसरे असुरों को उन्होंने धराशायी कर दिया।
her sword and the rest, the Devi slew great asuras by the hundred. Others, dazed by the sound of her bell, she brought down.
असुरान् भुवि पाशेन बद्ध्वा चान्यानकर्षयत्।
केचिद् द्विधा कृतास्तीक्ष्णैः खड्गपातैस्तथापरे॥
asurān bhuvi pāśena baddhvā cānyānakarṣayat |
kecid dvidhā kṛtāstīkṣṇaiḥ khaḍgapātaistathāpare ||
आणखी काही असुरांना पाशात बांधून तिने जमिनीवरून फरफटत ओढलं. काहींचे तलवारीच्या धारदार वारांनी दोन तुकडे झाले. आणि काही
कुछ और असुरों को पाश में बाँधकर उन्होंने धरती पर घसीटा। कुछ तलवार के तीखे वारों से दो टुकड़े हो गए। और कुछ
Others she bound with her noose and dragged along the ground. Some were cut in two by sharp sword strokes, and others,
विपोथिता निपातेन गदया भुवि शेरते।
वेमुश्च केचिद्रुधिरं मुसलेन भृशं हताः॥
vipothitā nipātena gadayā bhuvi śerate |
vemuśca kecidrudhiraṃ musalena bhṛśaṃ hatāḥ ||
गदेच्या प्रहाराने चेचले जाऊन जमिनीवर पडून राहिले. मुसळाचा जोराचा मार बसलेल्या काहींनी रक्त ओकलं.
गदा की चोट से कुचले जाकर धरती पर पड़े रह गए। मूसल की ज़ोरदार मार खाकर कुछ असुरों ने मुँह से रक्त उगल दिया।
crushed by the falling mace, lay on the ground. Some, struck hard by the club, vomited blood.
केचिन्निपतिता भूमौ भिन्नाः शूलेन वक्षसि।
निरन्तराः शरौघेण कृताः केचिद्रणाजिरे॥
kecinnipatitā bhūmau bhinnāḥ śūlena vakṣasi |
nirantarāḥ śaraugheṇa kṛtāḥ kecidraṇājire ||
काहींची छाती त्रिशूळाने फुटली आणि ते जमिनीवर कोसळले. रणांगणात बाणांच्या सरींनी काहींच्या अंगावर जराही जागा उरली नाही,
कुछ की छाती त्रिशूल से फट गई और वे भूमि पर गिर पड़े। रणभूमि में बाणों की बौछार ने कुछ को ऐसा बींधा कि शरीर पर ज़रा भी जगह न बची,
Some fell to the earth, their chests split by the trident. On the field some were so thickly struck by the flood of arrows that no gap was left on them,
श्येनानुकारिणः प्राणान् मुमुचुस्त्रिदशार्दनाः।
केषांचिद् बाहवश्छिन्नाश्छिन्नग्रीवास्तथापरे॥
śyenānukāriṇaḥ prāṇān mumucustridaśārdanāḥ |
keṣāṃcid bāhavaśchinnāśchinnagrīvāstathāpare ||
आणि अंगभर बाण रुतल्यामुळे बाज पक्ष्यासारखे दिसणाऱ्या, देवांना छळणाऱ्या त्या असुरांनी प्राण सोडले. काहींचे बाहू तुटले, तर काहींच्या माना कापल्या गेल्या.
और शरीर भर में बाण धँसे होने से बाज़ पक्षी जैसे दिखते, देवताओं को सताने वाले उन असुरों ने प्राण छोड़ दिए। किसी की भुजाएँ कट गईं, तो किसी की गर्दन।
and these tormentors of the gods, bristling with arrows like hawks with feathers, gave up their lives. Some had their arms cut off, others their necks.
शिरांसि पेतुरन्येषामन्ये मध्ये विदारिताः।
विच्छिन्नजङ्घास्त्वपरे पेतुरुर्व्यां महासुराः॥
śirāṃsi peturanyeṣāmanye madhye vidāritāḥ |
vicchinnajaṅghāstvapare petururvyāṃ mahāsurāḥ ||
काहींची मस्तकं गळून पडली, तर काही मधोमध फाडले गेले. आणखी काही महान असुरांच्या पोटऱ्या तुटल्या आणि ते जमिनीवर कोसळले.
कुछ के सिर कटकर गिर पड़े, कुछ बीच से चीर दिए गए। और कुछ महान असुरों की पिंडलियाँ कट गईं और वे धरती पर गिर पड़े।
The heads of others fell. Others were split through the middle. Still other great asuras, their legs cut through, fell to the ground.
एकबाह्वक्षिचरणाः केचिद्देव्या द्विधा कृताः।
छिन्नेऽपि चान्ये शिरसि पतिताः पुनरुत्थिताः॥
ekabāhvakṣicaraṇāḥ keciddevyā dvidhā kṛtāḥ |
chinne'pi cānye śirasi patitāḥ punarutthitāḥ ||
देवीने काहींना उभे दोन भागांत चिरलं, त्यामुळे त्यांना एकच हात, एकच डोळा आणि एकच पाय उरला. काही असुरांचं मस्तक कापलं गेलं तरी ते पडून पुन्हा उठले.
देवी ने कुछ को बीच से दो भागों में चीर दिया, जिससे उनके एक ही हाथ, एक ही आँख और एक ही पैर रह गया। कुछ ऐसे भी थे जो सिर कट जाने पर भी गिरकर फिर उठ खड़े हुए।
Some the Devi split in two from head to foot, leaving each half with one arm, one eye and one leg. Others, even with their heads cut off, fell and rose up again.
कबन्धा युयुधुर्देव्या गृहीतपरमायुधाः।
ननृतुश्चापरे तत्र युद्धे तूर्यलयाश्रिताः॥
kabandhā yuyudhurdevyā gṛhītaparamāyudhāḥ |
nanṛtuścāpare tatra yuddhe tūryalayāśritāḥ ||
ही बिनमस्तकाची धडं उत्तम शस्त्रं हातात घेऊन देवीशी लढू लागली. काही धडं तर युद्धातल्या वाद्यांच्या तालावर नाचू लागली.
ये बिना सिर के धड़ उत्तम हथियार उठाकर देवी से लड़ने लगे। कुछ धड़ तो युद्ध के बाजों की लय पर नाचने लगे।
These headless trunks took up their finest weapons and fought the Devi. Others danced there in the battle to the beat of the war music.
कबन्धाश्छिन्नशिरसः खड्गशक्त्यृष्टिपाणयः।
तिष्ठ तिष्ठेति भाषन्तो देवीमन्ये महासुराः॥
kabandhāśchinnaśirasaḥ khaḍgaśaktyṛṣṭipāṇayaḥ |
tiṣṭha tiṣṭheti bhāṣanto devīmanye mahāsurāḥ ||
आणखी काही महान असुर, मस्तक तुटून नुसती धडं उरलेली असूनही, हातात तलवार, शक्ती आणि ऋष्टी घेऊन देवीला "थांब, थांब" असं म्हणत होते.
दूसरे महान असुर, जिनके सिर कट चुके थे और केवल धड़ बचे थे, हाथों में तलवार, शक्ति और ऋष्टि लिए देवी से कह रहे थे, "ठहर, ठहर"।
Other great asuras, headless trunks now, with swords, spears and rishti blades in hand, kept calling to the Devi, "Stand, stand there."
पातितै रथनागाश्वैरसुरैश्च वसुन्धरा।
अगम्या साभवत्तत्र यत्राभूत्स महारणः॥
pātitai rathanāgāśvairasuraiśca vasundharā |
agamyā sābhavattatra yatrābhūtsa mahāraṇaḥ ||
जिथे ते महायुद्ध झालं, तिथली जमीन पाडलेल्या रथ, हत्ती, घोडे आणि असुरांनी इतकी भरून गेली की तिथून चालणंही अशक्य झालं.
जहाँ वह महायुद्ध हुआ, वहाँ की धरती गिराए गए रथों, हाथियों, घोड़ों और असुरों से ऐसी पट गई कि उस पर चलना असंभव हो गया।
Where that great battle raged, the ground was so heaped with fallen chariots, elephants, horses and asuras that no one could cross it.
शोणितौघा महानद्यः सद्यस्तत्र प्रसुस्रुवुः।
मध्ये चासुरसैन्यस्य वारणासुरवाजिनाम्॥
śoṇitaughā mahānadyaḥ sadyastatra prasusruvuḥ |
madhye cāsurasainyasya vāraṇāsuravājinām ||
तिथे असुरांच्या सैन्याच्या मधोमध हत्ती, असुर आणि घोड्यांच्या रक्ताचे लोंढे लगेच मोठ्या नद्यांसारखे वाहू लागले.
वहाँ असुर-सेना के बीचोबीच हाथियों, असुरों और घोड़ों के रक्त की धाराएँ तुरंत बड़ी नदियों की तरह बह चलीं।
There, in the midst of the asura army, floods of blood from elephants, asuras and horses at once ran like great rivers.
क्षणेन तन्महासैन्यमसुराणां तथाम्बिका।
निन्ये क्षयं यथा वह्निस्तृणदारुमहाचयम्॥
kṣaṇena tanmahāsainyamasurāṇāṃ tathāmbikā |
ninye kṣayaṃ yathā vahnistṛṇadārumahācayam ||
आग जशी गवत आणि लाकडांचा मोठा ढीग क्षणात जाळून टाकते, तसा अंबिकेने असुरांच्या त्या प्रचंड सैन्याचा क्षणात नाश केला.
जैसे आग घास और लकड़ी के बड़े ढेर को पल भर में जला देती है, वैसे ही अंबिका ने असुरों की उस विशाल सेना को क्षण भर में नष्ट कर दिया।
In a moment Ambika brought that vast asura army to ruin, as fire consumes a great pile of grass and wood.
स च सिंहो महानादमुत्सृजन्धुतकेसरः।
शरीरेभ्योऽमरारीणामसूनिव विचिन्वति॥
sa ca siṃho mahānādamutsṛjandhutakesaraḥ |
śarīrebhyo'marārīṇāmasūniva vicinvati ||
आणि तो सिंह आयाळ झटकत मोठी गर्जना करत होता. जणू तो देवशत्रूंच्या शरीरांतून त्यांचे प्राण वेचून काढत होता.
और वह सिंह अयाल झटकता हुआ ज़ोर से दहाड़ रहा था, मानो देवशत्रुओं के शरीरों से उनके प्राण चुन-चुनकर निकाल रहा हो।
And the lion, shaking his mane and letting out great roars, seemed to be picking the life-breath out of the bodies of the gods' enemies.
देव्या गणैश्च तैस्तत्र कृतं युद्धं महासुरैः।
यथैषां तुतुषुर्देवाः पुष्पवृष्टिमुचो दिवि॥ ॐ॥
devyā gaṇaiśca taistatra kṛtaṃ yuddhaṃ mahāsuraiḥ |
yathaiṣāṃ tutuṣurdevāḥ puṣpavṛṣṭimuco divi || oṃ ||
देवी आणि तिच्या गणांनी त्या महान असुरांशी असं युद्ध केलं की स्वर्गातले देव प्रसन्न झाले आणि त्यांनी फुलांचा वर्षाव केला. ॐ.
देवी और उनके गणों ने उन महान असुरों से ऐसा युद्ध किया कि स्वर्ग में देवता प्रसन्न हो उठे और फूल बरसाने लगे। ॐ।
The Devi and her ganas fought the great asuras there in such a way that the gods in heaven were delighted and rained down flowers. Om.
॥ इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये महिषासुरसैन्यवधो नाम द्वितीयोऽध्यायः॥
|| iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye mahiṣāsurasainyavadho nāma dvitīyo'dhyāyaḥ ||
श्रीमार्कंडेय पुराणात, सावर्णिक मन्वंतराच्या कथेत, देवीमाहात्म्यातला ‘महिषासुराच्या सैन्याचा वध’ नावाचा दुसरा अध्याय इथे पूर्ण झाला.
श्रीमार्कंडेय पुराण में, सावर्णिक मन्वंतर की कथा में, देवीमाहात्म्य का ‘महिषासुर की सेना का वध’ नामक दूसरा अध्याय यहाँ पूरा हुआ।
Here ends the second chapter, called ‘The Slaying of Mahishasura's Armies’, of the Devi Mahatmya, in the account of the Savarni Manvantara in the Shri Markandeya Purana.