ॐ ध्यायेयं रत्नपीठे शुककलपठितं शृण्वतीं श्यामलाङ्गीं न्यस्तैकाङ्घ्रिं सरोजे शशिशकलधरां वल्लकीं वादयन्तीम्।
कह्लाराबद्धमालां नियमितविलसच्चोलिकां रक्तवस्त्रां मातङ्गीं शङ्खपात्रां मधुरमधुमदां चित्रकोद्भासिभालाम्॥
oṃ dhyāyeyaṃ ratnapīṭhe śukakalapaṭhitaṃ śṛṇvatīṃ śyāmalāṅgīṃ nyastaikāṅghriṃ saroje śaśiśakaladharāṃ vallakīṃ vādayantīm |
kahlārābaddhamālāṃ niyamitavilasaccolikāṃ raktavastrāṃ mātaṅgīṃ śaṅkhapātrāṃ madhuramadhumadāṃ citrakodbhāsibhālām ||
मी मातंगी देवीचं ध्यान करतो. ती रत्नांच्या आसनावर बसली आहे आणि पोपटाचे गोड बोल ऐकते आहे. तिचा वर्ण सावळा आहे. तिचा एक पाय कमळावर ठेवलेला आहे. ती चंद्रकोर धारण करते आणि वीणा वाजवते. तिच्या गळ्यात कल्हार फुलांची माळ आहे. तिने घट्ट बांधलेली चमकदार चोळी आणि लाल वस्त्र घातलं आहे. तिच्या हातात शंखाचं पात्र आहे. मधुर मधुपानाने ती धुंद आहे, आणि तिच्या कपाळावर तिलक शोभतो.
मैं मातंगी देवी का ध्यान करता हूँ। वे रत्नों के आसन पर बैठी हैं और तोते की मीठी बोली सुन रही हैं। उनका रंग साँवला है। उनका एक पैर कमल पर रखा है। वे चंद्रमा की कला धारण करती हैं और वीणा बजाती हैं। गले में कल्हार के फूलों की माला है। उन्होंने कसकर बँधी चमकती चोली और लाल वस्त्र पहने हैं। हाथ में शंख का पात्र है। मधुर मधु के पान से वे मग्न हैं, और माथे पर तिलक शोभा देता है।
I meditate on the goddess Matangi. She sits on a jewelled seat, listening to the sweet chatter of a parrot. Her body is dark. One foot rests on a lotus. She wears a sliver of the moon and plays the vina. A garland of white water-lilies hangs from her neck. She wears a close-fitting, shining bodice and red clothes. She holds a cup made of conch shell. She is pleasantly flushed with sweet wine, and a tilaka mark shines on her forehead.
ॐ ऋषिरुवाच॥
oṃ ṛṣiruvāca ||
ॐ. ऋषी म्हणाले —
ॐ। ऋषि बोले —
Om. The sage said:
आज्ञप्तास्ते ततो दैत्याश्चण्डमुण्डपुरोगमाः।
चतुरङ्गबलोपेता ययुरभ्युद्यतायुधाः॥
ājñaptāste tato daityāścaṇḍamuṇḍapurogamāḥ |
caturaṅgabalopetā yayurabhyudyatāyudhāḥ ||
शुंभाची आज्ञा मिळाल्यावर चंड आणि मुंड यांना पुढे करून ते दैत्य निघाले. त्यांच्याबरोबर चतुरंग सेना होती, म्हणजे हत्ती, रथ, घोडे आणि पायदळ. त्यांनी शस्त्रं उगारली होती.
आज्ञा मिलने पर चंड और मुंड को आगे करके वे दैत्य चल पड़े। उनके साथ चतुरंगिणी सेना थी, यानी हाथी, रथ, घोड़े और पैदल। सबने हथियार उठा रखे थे।
So commanded, the daityas set out with Chanda and Munda at their head. They had the fourfold army with them, elephants, chariots, horse and foot, and their weapons were raised.
ददृशुस्ते ततो देवीमीषद्धासां व्यवस्थिताम्।
सिंहस्योपरि शैलेन्द्रशृङ्गे महति काञ्चने॥
dadṛśuste tato devīmīṣaddhāsāṃ vyavasthitām |
siṃhasyopari śailendraśṛṅge mahati kāñcane ||
मग त्यांनी देवीला पाहिलं. पर्वतराज हिमालयाच्या एका मोठ्या सोनेरी शिखरावर ती सिंहावर बसली होती, आणि हलकंसं हसत होती.
तब उन्होंने देवी को देखा। गिरिराज हिमालय के एक विशाल सुनहरे शिखर पर वे सिंह पर बैठी थीं और हल्के-से मुस्करा रही थीं।
Then they saw the Devi. She was seated on her lion on a great golden peak of the king of mountains, smiling slightly.
ते दृष्ट्वा तां समादातुमुद्यमं चक्रुरुद्यताः।
आकृष्टचापासिधरास्तथान्ये तत्समीपगाः॥
te dṛṣṭvā tāṃ samādātumudyamaṃ cakrurudyatāḥ |
ākṛṣṭacāpāsidharāstathānye tatsamīpagāḥ ||
तिला पाहताच ते तयारीनिशी तिला पकडायच्या प्रयत्नाला लागले. आणखी काही जण धनुष्यं ताणून आणि तलवारी घेऊन तिच्या जवळ आले.
देवी को देखते ही वे तैयार होकर उन्हें पकड़ने का प्रयत्न करने लगे। कुछ और असुर धनुष ताने और तलवारें लिए उनके पास आ पहुँचे।
On seeing her, they made ready and tried to seize her. Others came close to her with bows drawn and swords in hand.
ततः कोपं चकारोच्चैरम्बिका तानरीन् प्रति।
कोपेन चास्या वदनं मषीवर्णमभूत्तदा॥
tataḥ kopaṃ cakāroccairambikā tānarīn prati |
kopena cāsyā vadanaṃ maṣīvarṇamabhūttadā ||
तेव्हा अंबिकेला त्या शत्रूंचा भयंकर राग आला. त्या रागाने तिचा चेहरा शाईसारखा काळा झाला.
तब अंबिका को उन शत्रुओं पर बहुत क्रोध आया। उस क्रोध से उनका मुख स्याही जैसा काला पड़ गया।
Then Ambika grew fiercely angry with those enemies. In her anger her face turned black as ink.
भ्रुकुटीकुटिलात्तस्या ललाटफलकाद्द्रुतम्।
काली करालवदना विनिष्क्रान्तासिपाशिनी॥
bhrukuṭīkuṭilāttasyā lalāṭaphalakāddrutam |
kālī karālavadanā viniṣkrāntāsipāśinī ||
रागाने भुवया वाकड्या झालेल्या तिच्या कपाळातून लगेच काली बाहेर पडली. तिचं तोंड भयानक होतं. तिच्या हातात तलवार आणि पाश होते.
क्रोध से टेढ़ी हुई भौंहों वाले उनके ललाट से तुरंत काली प्रकट हुईं। उनका मुख भयानक था। उनके हाथों में तलवार और पाश थे।
From her forehead, where her brows were knotted in a frown, Kali sprang out at once. Her face was terrifying, and she held a sword and a noose.
विचित्रखट्वाङ्गधरा नरमालाविभूषणा।
द्वीपिचर्मपरीधाना शुष्कमांसातिभैरवा॥
vicitrakhaṭvāṅgadharā naramālāvibhūṣaṇā |
dvīpicarmaparīdhānā śuṣkamāṃsātibhairavā ||
तिच्या हातात विचित्र खट्वांग होतं, म्हणजे कवटी लावलेला दंड. माणसांच्या मुंडक्यांची माळ हा तिचा दागिना होता. तिने बिबट्याचं कातडं नेसलं होतं. तिचं मांस सुकलेलं होतं, त्यामुळे ती अधिकच भयंकर दिसत होती.
उनके हाथ में विचित्र खट्वांग था, यानी खोपड़ी लगा डंडा। मनुष्यों के मुंडों की माला उनका आभूषण थी। उन्होंने तेंदुए की खाल पहन रखी थी। उनका मांस सूखा हुआ था, जिससे वे और भी भयानक लगती थीं।
She carried a strange khaṭvāṅga, a staff topped with a skull. A garland of human heads was her ornament. She wore a leopard skin. Her flesh was shrunken and dry, which made her all the more frightening.
अतिविस्तारवदना जिह्वाललनभीषणा।
निमग्नारक्तनयना नादापूरितदिङ्मुखा॥
ativistāravadanā jihvālalanabhīṣaṇā |
nimagnāraktanayanā nādāpūritadiṅmukhā ||
तिचं तोंड खूप मोठं पसरलेलं होतं. लपलपणाऱ्या जिभेमुळे ती भीषण दिसत होती. तिचे लालसर डोळे खोल गेलेले होते. तिच्या गर्जनेने सगळ्या दिशा भरून गेल्या.
उनका मुँह बहुत चौड़ा फैला था। लपलपाती जीभ से वे डरावनी लगती थीं। उनकी लाल आँखें गहरी धँसी थीं। उनकी गर्जना से सारी दिशाएँ गूँज उठीं।
Her mouth gaped very wide, and her lolling tongue made her dreadful to see. Her reddish eyes were sunk deep. Her roar filled every direction.
सा वेगेनाभिपतिता घातयन्ती महासुरान्।
सैन्ये तत्र सुरारीणामभक्षयत तद्बलम्॥
sā vegenābhipatitā ghātayantī mahāsurān |
sainye tatra surārīṇāmabhakṣayata tadbalam ||
ती वेगाने असुरांवर तुटून पडली आणि मोठमोठ्या असुरांना मारू लागली. देवांच्या शत्रूंच्या त्या सैन्यात शिरून ती ते सैन्य खाऊ लागली.
वे तेज़ी से असुरों पर टूट पड़ीं और बड़े-बड़े असुरों को मारने लगीं। देवताओं के शत्रुओं की उस सेना में घुसकर वे उस सेना को खाने लगीं।
She fell on them with great speed and began killing the great asuras. Right there in the army of the gods' enemies, she devoured their forces.
पार्ष्णिग्राहाङ्कुशग्राहियोधघण्टासमन्वितान्।
समादायैकहस्तेन मुखे चिक्षेप वारणान्॥
pārṣṇigrāhāṅkuśagrāhiyodhaghaṇṭāsamanvitān |
samādāyaikahastena mukhe cikṣepa vāraṇān ||
हत्तींना, त्यांच्या पाठीवर बसणाऱ्या रक्षकांना, अंकुश धरणाऱ्या माहुतांना, योद्ध्यांना आणि घंटांना ती एकाच हाताने उचलून तोंडात टाकू लागली.
हाथियों को, उन पर पीछे बैठे रक्षकों, अंकुश थामे महावतों, योद्धाओं और घंटों समेत, वे एक ही हाथ से उठाकर मुँह में डालने लगीं।
With one hand she picked up elephants, together with the guards riding behind, the mahouts with their goads, the warriors and the bells, and flung them into her mouth.
तथैव योधं तुरगै रथं सारथिना सह।
निक्षिप्य वक्त्रे दशनैश्चर्वयन्त्यतिभैरवम्॥
tathaiva yodhaṃ turagai rathaṃ sārathinā saha |
nikṣipya vaktre daśanaiścarvayantyatibhairavam ||
तसंच घोड्यांसकट योद्धे आणि सारथ्यासकट रथ तोंडात टाकून ती दातांनी भयंकर रीतीने चावू लागली.
इसी तरह घोड़ों समेत योद्धाओं को और सारथि समेत रथों को मुँह में डालकर वे दाँतों से बड़े भयानक ढंग से चबाने लगीं।
In the same way she threw warriors in with their horses, and chariots with their drivers, into her mouth and chewed them horribly with her teeth.
एकं जग्राह केशेषु ग्रीवायामथ चापरम्।
पादेनाक्रम्य चैवान्यमुरसान्यमपोथयत्॥
ekaṃ jagrāha keśeṣu grīvāyāmatha cāparam |
pādenākramya caivānyamurasānyamapothayat ||
तिने एकाला केसांना धरलं, तर दुसऱ्याला मानेला. आणखी एकाला पायाखाली दाबलं, आणि एकाला छातीने चिरडून टाकलं.
उन्होंने किसी को बालों से पकड़ा, किसी को गर्दन से। किसी को पैर से दबा दिया, और किसी को छाती से कुचल डाला।
She grabbed one by the hair and another by the neck. Another she trampled underfoot, and another she crushed against her chest.
तैर्मुक्तानि च शस्त्राणि महास्त्राणि तथासुरैः।
मुखेन जग्राह रुषा दशनैर्मथितान्यपि॥
tairmuktāni ca śastrāṇi mahāstrāṇi tathāsuraiḥ |
mukhena jagrāha ruṣā daśanairmathitānyapi ||
त्या असुरांनी सोडलेली शस्त्रं आणि मोठी अस्त्रं तिने रागाने तोंडाने झेलली आणि दातांनी चावून त्यांचा चुरा केला.
उन असुरों के छोड़े हुए शस्त्र और बड़े-बड़े अस्त्र उन्होंने क्रोध से मुँह में पकड़ लिए और दाँतों से चबाकर चूर कर दिए।
The weapons and great missiles the asuras hurled at her she caught in her mouth in fury and ground to pieces with her teeth.
बलिनां तद् बलं सर्वमसुराणां दुरात्मनाम्।
ममर्दाभक्षयच्चान्यानन्यांश्चाताडयत्तथा॥
balināṃ tad balaṃ sarvamasurāṇāṃ durātmanām |
mamardābhakṣayaccānyānanyāṃścātāḍayattathā ||
त्या बलवान पण दुष्ट असुरांचं ते सगळं सैन्य तिने चिरडून टाकलं. काहींना तिने खाऊन टाकलं, तर काहींना मारून पाडलं.
उन बलवान किंतु दुष्ट असुरों की उस पूरी सेना को उन्होंने रौंद डाला। कुछ को वे खा गईं और कुछ को मार-मारकर गिरा दिया।
She crushed that whole army of strong and evil-minded asuras. Some she devoured, and others she struck down.
असिना निहताः केचित्केचित्खट्वाङ्गताडिताः।
जग्मुर्विनाशमसुरा दन्ताग्राभिहतास्तथा॥
asinā nihatāḥ kecitkecitkhaṭvāṅgatāḍitāḥ |
jagmurvināśamasurā dantāgrābhihatāstathā ||
काही असुर तलवारीने मारले गेले, काही खट्वांगाच्या फटक्याने, आणि काही तिच्या दातांच्या टोकांनी घायाळ होऊन नष्ट झाले.
कुछ असुर तलवार से मारे गए, कुछ खट्वांग की चोट से, और कुछ उनके दाँतों की नोक से घायल होकर नष्ट हो गए।
Some asuras were cut down by her sword, some were struck by her khaṭvāṅga, and others perished, torn by the points of her teeth.
क्षणेन तद् बलं सर्वमसुराणां निपातितम्।
दृष्ट्वा चण्डोऽभिदुद्राव तां कालीमतिभीषणाम्॥
kṣaṇena tad balaṃ sarvamasurāṇāṃ nipātitam |
dṛṣṭvā caṇḍo'bhidudrāva tāṃ kālīmatibhīṣaṇām ||
असुरांचं ते सगळं सैन्य क्षणात पडलेलं पाहून चंड त्या अतिशय भीषण कालीवर धावून गेला.
असुरों की वह पूरी सेना पल भर में धराशायी हुई देखकर चंड उन अत्यंत भयानक काली की ओर दौड़ा।
Seeing the whole asura army laid low in a moment, Chanda charged at that most terrifying Kali.
शरवर्षैर्महाभीमैर्भीमाक्षीं तां महासुरः।
छादयामास चक्रैश्च मुण्डः क्षिप्तैः सहस्रशः॥
śaravarṣairmahābhīmairbhīmākṣīṃ tāṃ mahāsuraḥ |
chādayāmāsa cakraiśca muṇḍaḥ kṣiptaiḥ sahasraśaḥ ||
त्या महाअसुराने, चंडाने, भयानक डोळ्यांच्या कालीला अतिशय भयंकर बाणांच्या वर्षावाने झाकून टाकलं. मुंडानेही हजारो चक्रं फेकून तिला झाकलं.
उस महाअसुर चंड ने भयंकर नेत्रों वाली काली को बहुत भयानक बाणों की वर्षा से ढक दिया। मुंड ने भी हज़ारों चक्र फेंककर उन्हें ढक दिया।
The great asura Chanda buried the fierce-eyed Kali under showers of dreadful arrows, and Munda covered her with discuses hurled by the thousand.
तानि चक्राण्यनेकानि विशमानानि तन्मुखम्।
बभुर्यथार्कबिम्बानि सुबहूनि घनोदरम्॥
tāni cakrāṇyanekāni viśamānāni tanmukham |
babhuryathārkabimbāni subahūni ghanodaram ||
ती अनेक चक्रं तिच्या तोंडात शिरताना अशी दिसली, जणू पुष्कळ सूर्यबिंबं ढगाच्या पोटात शिरत आहेत.
वे अनेक चक्र उनके मुँह में समाते हुए ऐसे दिखे, मानो बहुत-से सूर्य-बिंब बादल के पेट में समा रहे हों।
Those many discuses, vanishing into her mouth, looked like a host of suns sinking into the belly of a cloud.
ततो जहासातिरुषा भीमं भैरवनादिनी।
कालीकरालवक्त्रान्तर्दुर्दर्शदशनोज्ज्वला॥
tato jahāsātiruṣā bhīmaṃ bhairavanādinī |
kālīkarālavaktrāntardurdarśadaśanojjvalā ||
तेव्हा भयंकर गर्जना करणारी काली अतिशय संतापून भीषण हसली. तिच्या भयानक तोंडातले, बघवणारही नाहीत असे दात चमकत होते.
तब भीषण गर्जना करने वाली काली बहुत क्रोध में भयानक ढंग से हँसीं। उनके विकराल मुँह में ऐसे दाँत चमक रहे थे, जिनकी ओर देखना भी कठिन था।
Then Kali, with a terrible roar, laughed dreadfully in her great fury. Inside her fearsome mouth her teeth gleamed, too frightening to look at.
उत्थाय च महासिं हं देवी चण्डमधावत।
गृहीत्वा चास्य केशेषु शिरस्तेनासिनाच्छिनत्॥
utthāya ca mahāsiṃ haṃ devī caṇḍamadhāvata |
gṛhītvā cāsya keśeṣu śirastenāsinācchinat ||
मग 'हं' असा हुंकार करून देवी आपली मोठी तलवार उगारून चंडावर धावली. त्याचे केस धरून तिने त्याच तलवारीने त्याचं डोकं उडवलं.
फिर 'हं' का हुंकार करके देवी अपनी बड़ी तलवार उठाकर चंड पर झपटीं। उसके बाल पकड़कर उन्होंने उसी तलवार से उसका सिर काट डाला।
Then, with the cry 'haṃ', the Devi raised her great sword and rushed at Chanda. She seized him by the hair and cut off his head with that sword.
अथ मुण्डोऽभ्यधावत्तां दृष्ट्वा चण्डं निपातितम्।
तमप्यपातयद्भूमौ सा खड्गाभिहतं रुषा॥
atha muṇḍo'bhyadhāvattāṃ dṛṣṭvā caṇḍaṃ nipātitam |
tamapyapātayadbhūmau sā khaḍgābhihataṃ ruṣā ||
चंड पडलेला पाहून मुंड तिच्यावर धावून आला. तिने रागाने तलवारीचा घाव घालून त्यालाही जमिनीवर पाडलं.
चंड को गिरा देखकर मुंड उन पर झपटा। उन्होंने क्रोध में तलवार का वार करके उसे भी ज़मीन पर गिरा दिया।
Seeing Chanda fall, Munda rushed at her. In her fury she struck him with her sword and brought him down too.
हतशेषं ततः सैन्यं दृष्ट्वा चण्डं निपातितम्।
मुण्डं च सुमहावीर्यं दिशो भेजे भयातुरम्॥
hataśeṣaṃ tataḥ sainyaṃ dṛṣṭvā caṇḍaṃ nipātitam |
muṇḍaṃ ca sumahāvīryaṃ diśo bheje bhayāturam ||
चंड पडला आणि महापराक्रमी मुंडही पडला, हे पाहून उरलेलं सैन्य भीतीने व्याकूळ होऊन दाही दिशांना पळून गेलं.
चंड को गिरा हुआ और महापराक्रमी मुंड को भी गिरा हुआ देखकर बची हुई सेना डर से घबराकर चारों ओर भाग गई।
When the rest of the army saw that Chanda had fallen, and the mighty Munda too, they scattered in every direction, overcome with fear.
शिरश्चण्डस्य काली च गृहीत्वा मुण्डमेव च।
प्राह प्रचण्डाट्टहासमिश्रमभ्येत्य चण्डिकाम्॥
śiraścaṇḍasya kālī ca gṛhītvā muṇḍameva ca |
prāha pracaṇḍāṭṭahāsamiśramabhyetya caṇḍikām ||
कालीने चंडाचं आणि मुंडाचं डोकं हातात घेतलं. चंडिकेजवळ जाऊन, प्रचंड गडगडाटी हास्य करत ती म्हणाली —
काली ने चंड और मुंड के सिर हाथ में लिए। चंडिका के पास जाकर, प्रचंड अट्टहास करते हुए वे बोलीं —
Kali took up the heads of Chanda and Munda. She came to Chandika and, with a fierce peal of laughter, said:
मया तवात्रोपहृतौ चण्डमुण्डौ महापशू।
युद्धयज्ञे स्वयं शुम्भं निशुम्भं च हनिष्यसि॥
mayā tavātropahṛtau caṇḍamuṇḍau mahāpaśū |
yuddhayajñe svayaṃ śumbhaṃ niśumbhaṃ ca haniṣyasi ||
“चंड आणि मुंड हे दोन मोठे पशू मी तुझ्यासाठी इथे आणले आहेत. आता या युद्धरूपी यज्ञात शुंभ आणि निशुंभ यांचा वध तू स्वतः करशील.”
“चंड और मुंड, इन दो बड़े पशुओं को मैं तुम्हारे लिए यहाँ ले आई हूँ। अब इस युद्ध-रूपी यज्ञ में शुंभ और निशुंभ का वध तुम स्वयं करोगी।”
“I have brought you Chanda and Munda here, two great beasts for the offering. In this sacrifice of battle you yourself will slay Shumbha and Nishumbha.”
ऋषिरुवाच॥
ṛṣiruvāca ||
ऋषी म्हणाले —
ऋषि बोले —
The sage said:
तावानीतौ ततो दृष्ट्वा चण्डमुण्डौ महासुरौ।
उवाच कालीं कल्याणी ललितं चण्डिका वचः॥
tāvānītau tato dṛṣṭvā caṇḍamuṇḍau mahāsurau |
uvāca kālīṃ kalyāṇī lalitaṃ caṇḍikā vacaḥ ||
ते दोन महाअसुर, चंड आणि मुंड, आणलेले पाहून कल्याण करणारी चंडिका कालीला गोड शब्दांत म्हणाली —
उन दोनों महाअसुरों, चंड और मुंड, को लाया हुआ देखकर कल्याणमयी चंडिका ने काली से मधुर वचन कहे —
Seeing the two great asuras Chanda and Munda brought before her, the gracious Chandika spoke gentle words to Kali:
यस्माच्चण्डं च मुण्डं च गृहीत्वा त्वमुपागता।
चामुण्डेति ततो लोके ख्याता देवि भविष्यसि॥ ॐ॥
yasmāccaṇḍaṃ ca muṇḍaṃ ca gṛhītvā tvamupāgatā |
cāmuṇḍeti tato loke khyātā devi bhaviṣyasi || oṃ ||
“हे देवी, तू चंडाला आणि मुंडाला पकडून आणलं आहेस, म्हणून जगात तू 'चामुंडा' या नावाने प्रसिद्ध होशील.” ॐ.
“हे देवी, तुम चंड और मुंड को पकड़कर लाई हो, इसलिए संसार में तुम 'चामुंडा' नाम से प्रसिद्ध होओगी।” ॐ।
“Because you have seized Chanda and Munda and brought them here, Devi, you will be known in the world as Chamunda.” Om.
॥ इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये चण्डमुण्डवधो नाम सप्तमोऽध्यायः॥
|| iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye caṇḍamuṇḍavadho nāma saptamo'dhyāyaḥ ||
श्रीमार्कंडेय पुराणात, सावर्णिक मन्वंतराच्या कथेत, देवीमाहात्म्यातला ‘चंड-मुंडांचा वध’ नावाचा सातवा अध्याय इथे पूर्ण झाला.
श्रीमार्कंडेय पुराण में, सावर्णिक मन्वंतर की कथा में, देवीमाहात्म्य का ‘चंड-मुंड का वध’ नामक सातवाँ अध्याय यहाँ पूरा हुआ।
Here ends the seventh chapter, called ‘The Slaying of Chanda and Munda’, of the Devi Mahatmya, in the account of the Savarni Manvantara in the Shri Markandeya Purana.