ॐ विद्युद्दामसमप्रभां मृगपतिस्कन्धस्थितां भीषणां कन्याभिः करवालखेटविलसद्धस्ताभिरासेविताम्।
हस्तैश्चक्रगदासिखेटविशिखांश्चापं गुणं तर्जनीं बिभ्राणामनलात्मिकां शशिधरां दुर्गां त्रिनेत्रां भजे॥
oṃ vidyuddāmasamaprabhāṃ mṛgapatiskandhasthitāṃ bhīṣaṇāṃ kanyābhiḥ karavālakheṭavilasaddhastābhirāsevitām |
hastaiścakragadāsikheṭaviśikhāṃścāpaṃ guṇaṃ tarjanīṃ bibhrāṇāmanalātmikāṃ śaśidharāṃ durgāṃ trinetrāṃ bhaje ||
विजेच्या माळेसारखी जिची कांती आहे, जी सिंहाच्या खांद्यावर बसली आहे आणि जिचं रूप भयंकर आहे; हातात तलवार आणि ढाल घेतलेल्या कुमारिका जिची सेवा करतात; जी आपल्या हातांत चक्र, गदा, तलवार, ढाल, बाण, धनुष्य, पाश आणि धाक दाखवणारी उंचावलेली तर्जनी धारण करते; जी अग्निस्वरूप आहे, जिने मस्तकावर चंद्र धारण केला आहे, अशा त्रिनेत्र दुर्गादेवीची मी उपासना करतो.
जिनकी कांति बिजली की माला जैसी है, जो सिंह के कंधे पर बैठी हैं और जिनका रूप भयंकर है; हाथों में तलवार और ढाल लिए कन्याएँ जिनकी सेवा करती हैं; जो अपने हाथों में चक्र, गदा, तलवार, ढाल, बाण, धनुष, पाश और चेतावनी देती उठी हुई तर्जनी धारण करती हैं; जो अग्निस्वरूपा हैं और जिन्होंने मस्तक पर चंद्रमा धारण किया है, उन तीन नेत्रों वाली दुर्गा की मैं उपासना करता हूँ।
I worship three-eyed Durga. She shines like a chain of lightning and sits on the shoulder of a lion, fearsome to see. Maidens with swords and shields in their hands attend her. In her hands she holds the discus, mace, sword, shield, arrows, bow, noose, and a raised forefinger of warning. Her nature is fire, and she wears the moon.
ॐ देव्युवाच॥
oṃ devyuvāca ||
ॐ. देवी म्हणाली —
ॐ। देवी बोलीं —
Om. The Devi said:
एभिः स्तवैश्च मां नित्यं स्तोष्यते यः समाहितः।
तस्याहं सकलां बाधां नाशयिष्याम्यसंशयम्॥
ebhiḥ stavaiśca māṃ nityaṃ stoṣyate yaḥ samāhitaḥ |
tasyāhaṃ sakalāṃ bādhāṃ nāśayiṣyāmyasaṃśayam ||
जो मन एकाग्र करून या स्तुतींनी रोज माझं स्तवन करील, त्याची सगळी संकटं मी निःसंशय दूर करीन.
जो मन को एकाग्र करके इन स्तुतियों से रोज़ मेरी स्तुति करेगा, उसकी सारी बाधाएँ मैं निःसंदेह नष्ट कर दूँगी।
Whoever praises me every day with these hymns, with a settled mind, I will without doubt destroy every trouble that besets him.
मधुकैटभनाशं च महिषासुरघातनम्।
कीर्तयिष्यन्ति ये तद्वद् वधं शुम्भनिशुम्भयोः॥
madhukaiṭabhanāśaṃ ca mahiṣāsuraghātanam |
kīrtayiṣyanti ye tadvad vadhaṃ śumbhaniśumbhayoḥ ||
जे मधु-कैटभांच्या नाशाची, महिषासुराच्या वधाची आणि तशीच शुंभ-निशुंभांच्या वधाची कथा गातील,
जो मधु-कैटभ के नाश का, महिषासुर के वध का और उसी तरह शुंभ-निशुंभ के वध का कीर्तन करेंगे,
Those who tell of the destruction of Madhu and Kaitabha, the slaying of Mahishasura, and likewise the killing of Shumbha and Nishumbha,
अष्टम्यां च चतुर्दश्यां नवम्यां चैकचेतसः।
श्रोष्यन्ति चैव ये भक्त्या मम माहात्म्यमुत्तमम्॥
aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ navamyāṃ caikacetasaḥ |
śroṣyanti caiva ye bhaktyā mama māhātmyamuttamam ||
आणि जे अष्टमी, चतुर्दशी आणि नवमी या तिथींना एकचित्त होऊन भक्तीने माझं हे उत्तम माहात्म्य ऐकतील,
और जो अष्टमी, चतुर्दशी और नवमी को एकचित्त होकर भक्ति से मेरा यह उत्तम माहात्म्य सुनेंगे,
and those who listen with devotion and a single mind to this excellent account of my greatness on the eighth, fourteenth and ninth days of the lunar fortnight,
न तेषां दुष्कृतं किञ्चिद् दुष्कृतोत्था न चापदः।
भविष्यति न दारिद्र्यं न चैवेष्टवियोजनम्॥
na teṣāṃ duṣkṛtaṃ kiñcid duṣkṛtotthā na cāpadaḥ |
bhaviṣyati na dāridryaṃ na caiveṣṭaviyojanam ||
त्यांना कोणतंही पाप लागणार नाही, पापातून येणारी संकटंही येणार नाहीत. त्यांना दारिद्र्य येणार नाही आणि प्रिय माणसांचा वियोगही होणार नाही.
उन्हें कोई पाप नहीं लगेगा, न पाप से उपजी विपत्तियाँ आएँगी। उन्हें दरिद्रता नहीं घेरेगी और न अपने प्रियजनों से बिछड़ना पड़ेगा।
No wrongdoing will touch them, and no misfortune born of wrongdoing. There will be no poverty for them, and no parting from those they love.
शत्रुतो न भयं तस्य दस्युतो वा न राजतः।
न शस्त्रानलतोयौघात्कदाचित्सम्भविष्यति॥
śatruto na bhayaṃ tasya dasyuto vā na rājataḥ |
na śastrānalatoyaughātkadācitsambhaviṣyati ||
त्याला शत्रूंपासून, चोर-दरोडेखोरांपासून किंवा राजापासून भय राहणार नाही. शस्त्र, आग किंवा पुराच्या लोंढ्यापासूनही त्याला कधी भय होणार नाही.
उसे शत्रु से, लुटेरों से या राजा से भय नहीं होगा। शस्त्र, आग या बाढ़ के प्रवाह से भी उसे कभी भय नहीं होगा।
He will have no fear from enemies, from robbers or from the king. Nor will fear ever come to him from weapons, fire or floodwater.
तस्मान्ममैतन्माहात्म्यं पठितव्यं समाहितैः।
श्रोतव्यं च सदा भक्त्या परं स्वस्त्ययनं हि तत्॥
tasmānmamaitanmāhātmyaṃ paṭhitavyaṃ samāhitaiḥ |
śrotavyaṃ ca sadā bhaktyā paraṃ svastyayanaṃ hi tat ||
म्हणून एकाग्र मनाच्या लोकांनी माझं हे माहात्म्य वाचावं आणि नेहमी भक्तीने ऐकावं. कारण ते कल्याणाचं सर्वश्रेष्ठ साधन आहे.
इसलिए एकाग्र मन वाले लोगों को मेरा यह माहात्म्य पढ़ना चाहिए और सदा भक्ति से सुनना चाहिए, क्योंकि यह कल्याण का सबसे बड़ा साधन है।
So this account of my greatness should be read by those with a settled mind, and always heard with devotion. It is the highest means of well-being.
उपसर्गानशेषांस्तु महामारीसमुद्भवान्।
तथा त्रिविधमुत्पातं माहात्म्यं शमयेन्मम॥
upasargānaśeṣāṃstu mahāmārīsamudbhavān |
tathā trividhamutpātaṃ māhātmyaṃ śamayenmama ||
महामारीतून उद्भवणारी सगळी संकटं आणि तिन्ही प्रकारचे उत्पात (आकाशातले, अंतरिक्षातले आणि पृथ्वीवरचे अशुभ संकेत) माझं हे माहात्म्य शांत करतं.
महामारी से उत्पन्न होने वाले सब उपद्रवों को और तीनों प्रकार के उत्पातों (आकाश, अंतरिक्ष और धरती पर दिखने वाले अशुभ लक्षणों) को मेरा यह माहात्म्य शांत करता है।
This account of my greatness calms every calamity that comes from great epidemics, and the three kinds of ill omens (in the heavens, in the air and on the earth).
यत्रैतत्पठ्यते सम्यङ् नित्यमायतने मम।
सदा न तद्विमोक्ष्यामि सांनिध्यं तत्र मे स्थितम्॥
yatraitatpaṭhyate samyaṅ nityamāyatane mama |
sadā na tadvimokṣyāmi sāṃnidhyaṃ tatra me sthitam ||
माझ्या ज्या मंदिरात हे रोज योग्य रीतीने वाचलं जातं, ते स्थान मी कधीच सोडत नाही. तिथे माझं सान्निध्य कायम राहतं.
मेरे जिस मंदिर में इसका रोज़ ठीक ढंग से पाठ होता है, उस स्थान को मैं कभी नहीं छोड़ती। वहाँ मेरी उपस्थिति सदा बनी रहती है।
In any shrine of mine where this is read properly every day, I will never leave that place. My presence stays there.
बलिप्रदाने पूजायामग्निकार्ये महोत्सवे।
सर्वं ममैतच्चरितमुच्चार्यं श्राव्यमेव च॥
balipradāne pūjāyāmagnikārye mahotsave |
sarvaṃ mamaitaccaritamuccāryaṃ śrāvyameva ca ||
बळी अर्पण करताना, पूजेच्या वेळी, अग्निकार्यात आणि मोठ्या उत्सवात माझं हे संपूर्ण चरित्र म्हणावं आणि इतरांना ऐकवावं.
बलि अर्पण करते समय, पूजा में, अग्निकार्य में और बड़े उत्सव में मेरा यह पूरा चरित्र पढ़ना और दूसरों को सुनाना चाहिए।
At the offering of bali, at worship, at fire rites and at great festivals, this whole story of mine should be recited and read aloud for others to hear.
जानताऽजानता वापि बलिपूजां तथा कृताम्।
प्रतीच्छिष्याम्यहं प्रीत्या वह्निहोमं तथा कृतम्॥
jānatā'jānatā vāpi balipūjāṃ tathā kṛtām |
pratīcchiṣyāmyahaṃ prītyā vahnihomaṃ tathā kṛtam ||
अशा प्रकारे केलेली बळी-पूजा, ती विधी जाणून केलेली असो वा न जाणता, आणि तसाच केलेला अग्नीतला होम मी प्रेमाने स्वीकारीन.
इस प्रकार की गई बलि-पूजा, चाहे विधि जानकर की गई हो या बिना जाने, और उसी तरह किया गया अग्नि-होम, मैं प्रेम से स्वीकार करूँगी।
Offering and worship done in this way, whether by one who knows the rules or by one who does not, and fire offerings made likewise, I will accept with love.
शरत्काले महापूजा क्रियते या च वार्षिकी।
तस्यां ममैतन्माहात्म्यं श्रुत्वा भक्तिसमन्वितः॥
śaratkāle mahāpūjā kriyate yā ca vārṣikī |
tasyāṃ mamaitanmāhātmyaṃ śrutvā bhaktisamanvitaḥ ||
शरद ऋतूत दरवर्षी जी महापूजा केली जाते, त्या वेळी जो भक्तीने माझं हे माहात्म्य ऐकतो,
शरद ऋतु में हर वर्ष जो महापूजा की जाती है, उसमें जो भक्ति के साथ मेरा यह माहात्म्य सुनता है,
At the great yearly worship held in autumn, the person who hears this account of my greatness with devotion
सर्वाबाधाविनिर्मुक्तो धनधान्यसुतान्वितः।
मनुष्यो मत्प्रसादेन भविष्यति न संशयः॥
sarvābādhāvinirmukto dhanadhānyasutānvitaḥ |
manuṣyo matprasādena bhaviṣyati na saṃśayaḥ ||
तो माणूस माझ्या कृपेने सगळ्या संकटांतून मुक्त होईल आणि धन, धान्य आणि संतती यांनी युक्त होईल, यात शंका नाही.
वह मनुष्य मेरी कृपा से सब बाधाओं से छूट जाएगा और धन, धान्य और संतान से संपन्न होगा, इसमें संदेह नहीं।
will, by my grace, be freed from every trouble and blessed with wealth, grain and children. Of this there is no doubt.
श्रुत्वा ममैतन्माहात्म्यं तथा चोत्पत्तयः शुभाः।
पराक्रमं च युद्धेषु जायते निर्भयः पुमान्॥
śrutvā mamaitanmāhātmyaṃ tathā cotpattayaḥ śubhāḥ |
parākramaṃ ca yuddheṣu jāyate nirbhayaḥ pumān ||
माझं हे माहात्म्य, माझ्या प्रकट होण्याच्या शुभ कथा आणि युद्धांतला माझा पराक्रम ऐकून माणूस निर्भय होतो.
मेरा यह माहात्म्य, मेरे प्रकट होने की शुभ कथाएँ और युद्धों में मेरा पराक्रम सुनकर मनुष्य निर्भय हो जाता है।
Hearing this account of my greatness, the auspicious stories of how I appeared, and my valour in battle, a person becomes fearless.
रिपवः संक्षयं यान्ति कल्याणं चोपपद्यते।
नन्दते च कुलं पुंसां माहात्म्यं मम शृण्वताम्॥
ripavaḥ saṃkṣayaṃ yānti kalyāṇaṃ copapadyate |
nandate ca kulaṃ puṃsāṃ māhātmyaṃ mama śṛṇvatām ||
माझं माहात्म्य ऐकणाऱ्यांचे शत्रू नाश पावतात, त्यांचं कल्याण होतं आणि त्यांचं कुळ आनंदात राहतं.
मेरा माहात्म्य सुनने वालों के शत्रु नष्ट हो जाते हैं, उनका कल्याण होता है और उनका कुल आनंद में रहता है।
For those who hear my story, enemies are destroyed, good fortune comes, and the family flourishes.
शान्तिकर्मणि सर्वत्र तथा दुःस्वप्नदर्शने।
ग्रहपीडासु चोग्रासु माहात्म्यं शृणुयान्मम॥
śāntikarmaṇi sarvatra tathā duḥsvapnadarśane |
grahapīḍāsu cogrāsu māhātmyaṃ śṛṇuyānmama ||
सर्व प्रकारच्या शांतिकर्मात, वाईट स्वप्न पडलं असता आणि ग्रहांची तीव्र पीडा असताना माझं माहात्म्य ऐकावं.
हर प्रकार के शांति-कर्म में, बुरा सपना देखने पर और ग्रहों की कठोर पीड़ा में मेरा माहात्म्य सुनना चाहिए।
In every rite for peace, after a bad dream, and in severe trouble from the planets, one should listen to my story.
उपसर्गाः शमं यान्ति ग्रहपीडाश्च दारुणाः।
दुःस्वप्नं च नृभिर्दृष्टं सुस्वप्नमुपजायते॥
upasargāḥ śamaṃ yānti grahapīḍāśca dāruṇāḥ |
duḥsvapnaṃ ca nṛbhirdṛṣṭaṃ susvapnamupajāyate ||
त्याने संकटं शांत होतात, ग्रहांच्या भयंकर पीडाही शांत होतात आणि माणसांना पडलेलं वाईट स्वप्न चांगल्या स्वप्नात बदलतं.
इससे उपद्रव शांत होते हैं, ग्रहों की भयानक पीड़ाएँ भी शांत होती हैं और मनुष्यों का देखा बुरा सपना शुभ सपने में बदल जाता है।
Then calamities subside, dreadful planetary troubles subside, and a bad dream that people have seen turns into a good one.
बालग्रहाभिभूतानां बालानां शान्तिकारकम्।
संघातभेदे च नृणां मैत्रीकरणमुत्तमम्॥
bālagrahābhibhūtānāṃ bālānāṃ śāntikārakam |
saṃghātabhede ca nṛṇāṃ maitrīkaraṇamuttamam ||
बालग्रहांनी (लहान मुलांना पीडणाऱ्या ग्रहबाधांनी) ग्रासलेल्या मुलांना ते शांती देतं. माणसांच्या एकीत फूट पडली असता ते पुन्हा मैत्री जोडण्याचं उत्तम साधन आहे.
बालग्रहों (छोटे बच्चों को सताने वाली ग्रहबाधाओं) से पीड़ित बच्चों को यह शांति देता है। लोगों की एकता में फूट पड़ जाए तो यह फिर से मित्रता कराने का उत्तम साधन है।
It brings peace to children seized by the bālagrahas, the forces believed to afflict small children. When people who were united fall apart, it is the best means of making them friends again.
दुर्वृत्तानामशेषाणां बलहानिकरं परम्।
रक्षोभूतपिशाचानां पठनादेव नाशनम्॥
durvṛttānāmaśeṣāṇāṃ balahānikaraṃ param |
rakṣobhūtapiśācānāṃ paṭhanādeva nāśanam ||
सगळ्या दुष्ट लोकांचं बळ कमी करणारं हे सर्वश्रेष्ठ आहे. केवळ याच्या पठणानेच राक्षस, भूत आणि पिशाच यांचा नाश होतो.
यह सब दुष्टों का बल घटाने वाला सबसे श्रेष्ठ साधन है। इसके पाठ मात्र से राक्षस, भूत और पिशाच नष्ट हो जाते हैं।
It is supreme at weakening all who do evil. By its reading alone, rakshasas, bhutas and pishachas are destroyed.
सर्वं ममैतन्माहात्म्यं मम सन्निधिकारकम्।
पशुपुष्पार्घ्यधूपैश्च गन्धदीपैस्तथोत्तमैः॥
sarvaṃ mamaitanmāhātmyaṃ mama sannidhikārakam |
paśupuṣpārghyadhūpaiśca gandhadīpaistathottamaiḥ ||
माझं हे संपूर्ण माहात्म्य माझं सान्निध्य घडवून आणतं. पशू, फुलं, अर्घ्य, धूप, गंध आणि उत्तम दीप यांनी,
मेरा यह पूरा माहात्म्य मेरी समीपता दिलाने वाला है। पशु, फूल, अर्घ्य, धूप, गंध और उत्तम दीपों से,
This whole account of my greatness brings my presence near. With animal offerings, flowers, water offerings, incense, perfume and fine lamps,
विप्राणां भोजनैर्होमैः प्रोक्षणीयैरहर्निशम्।
अन्यैश्च विविधैर्भोगैः प्रदानैर्वत्सरेण या॥
viprāṇāṃ bhojanairhomaiḥ prokṣaṇīyairaharniśam |
anyaiśca vividhairbhogaiḥ pradānairvatsareṇa yā ||
ब्राह्मणांना भोजन घालून, होम करून, रात्रंदिवस प्रोक्षणाचं पाणी शिंपडून आणि इतर अनेक प्रकारचे नैवेद्य आणि दानं देऊन वर्षभर जी प्रसन्नता मला मिळते,
ब्राह्मणों को भोजन कराकर, होम करके, दिन-रात प्रोक्षण का जल छिड़ककर और दूसरे अनेक प्रकार के भोग और दान देकर पूरे वर्ष में जो प्रसन्नता मुझे मिलती है,
by feeding brahmins, by fire offerings, by sprinkling consecrated water day and night, and by many other offerings and gifts, the pleasure I am given over a whole year,
प्रीतिर्मे क्रियते सास्मिन् सकृत्सुचरिते श्रुते।
श्रुतं हरति पापानि तथाऽऽरोग्यं प्रयच्छति॥
prītirme kriyate sāsmin sakṛtsucarite śrute |
śrutaṃ harati pāpāni tathā''rogyaṃ prayacchati ||
ती प्रसन्नता हे पवित्र चरित्र एकदा ऐकल्यानेच मला मिळते. ऐकलेलं हे चरित्र पापं दूर करतं आणि आरोग्य देतं.
वही प्रसन्नता इस पवित्र चरित्र को एक बार सुनने से मुझे मिल जाती है। सुना हुआ यह चरित्र पापों को हर लेता है और आरोग्य देता है।
that same pleasure is given to me when this sacred story is heard just once. Once heard, it takes away sins and gives health.
रक्षां करोति भूतेभ्यो जन्मनां कीर्तनं मम।
युद्धेषु चरितं यन्मे दुष्टदैत्यनिबर्हणम्॥
rakṣāṃ karoti bhūtebhyo janmanāṃ kīrtanaṃ mama |
yuddheṣu caritaṃ yanme duṣṭadaityanibarhaṇam ||
माझ्या अवतारांचं कीर्तन भूतबाधेपासून रक्षण करतं. युद्धांमध्ये दुष्ट दैत्यांचा संहार करणारं माझं जे चरित्र आहे,
मेरे अवतारों का कीर्तन भूत-प्रेतों से रक्षा करता है। युद्धों में दुष्ट दैत्यों का संहार करने वाला मेरा जो चरित्र है,
Telling of my births protects from evil spirits. And my deeds in battle, the destruction of the wicked daityas,
तस्मिञ्छ्रुते वैरिकृतं भयं पुंसां न जायते।
युष्माभिः स्तुतयो याश्च याश्च ब्रह्मर्षिभिः कृताः॥
tasmiñchrute vairikṛtaṃ bhayaṃ puṃsāṃ na jāyate |
yuṣmābhiḥ stutayo yāśca yāśca brahmarṣibhiḥ kṛtāḥ ||
ते ऐकल्यावर माणसांना शत्रूंचं भय राहत नाही. तुम्ही देवांनी आणि ब्रह्मर्षींनी ज्या स्तुती केल्या,
उसे सुनने पर मनुष्यों को शत्रुओं का भय नहीं होता। तुम देवताओं ने और ब्रह्मर्षियों ने जो स्तुतियाँ कीं,
when that is heard, people feel no fear of enemies. The hymns that you gods sang, and those sung by the brahmarshis,
ब्रह्मणा च कृतास्तास्तु प्रयच्छन्ति शुभां मतिम्।
अरण्ये प्रान्तरे वापि दावाग्निपरिवारितः॥
brahmaṇā ca kṛtāstāstu prayacchanti śubhāṃ matim |
araṇye prāntare vāpi dāvāgniparivāritaḥ ||
आणि ब्रह्मदेवांनी ज्या स्तुती केल्या, त्या शुभ बुद्धी देतात. अरण्यात किंवा निर्जन रस्त्यावर वणव्याने वेढला गेलेला,
और ब्रह्मा ने जो स्तुतियाँ कीं, वे शुभ बुद्धि देती हैं। जंगल में या सुनसान राह पर दावानल से घिरा हुआ,
and those sung by Brahma, give a good and clear mind. Someone caught by a forest fire in the woods or on a lonely road,
दस्युभिर्वा वृतः शून्ये गृहीतो वापि शत्रुभिः।
सिंहव्याघ्रानुयातो वा वने वा वनहस्तिभिः॥
dasyubhirvā vṛtaḥ śūnye gṛhīto vāpi śatrubhiḥ |
siṃhavyāghrānuyāto vā vane vā vanahastibhiḥ ||
किंवा सुनसान जागी दरोडेखोरांनी घेरलेला, किंवा शत्रूंनी पकडलेला, किंवा सिंह-वाघ ज्याचा पाठलाग करत आहेत असा, किंवा जंगलात रानटी हत्तींनी घेरलेला,
या सुनसान जगह लुटेरों से घिरा हुआ, या शत्रुओं द्वारा पकड़ा गया, या जिसके पीछे शेर-बाघ लगे हों, या जंगल में जंगली हाथियों से घिरा हुआ,
or surrounded by robbers in a deserted place, or captured by enemies, or chased by lions and tigers, or hemmed in by wild elephants in the forest,
राज्ञा क्रुद्धेन चाज्ञप्तो वध्यो बन्धगतोऽपि वा।
आघूर्णितो वा वातेन स्थितः पोते महार्णवे॥
rājñā kruddhena cājñapto vadhyo bandhagato'pi vā |
āghūrṇito vā vātena sthitaḥ pote mahārṇave ||
किंवा रागावलेल्या राजाने ज्याच्या वधाची आज्ञा दिली आहे असा, किंवा बंदिवासात पडलेला, किंवा महासागरात नावेत असताना वादळाने हेलकावे खाणारा,
या क्रोधित राजा ने जिसके वध की आज्ञा दे दी हो, या जो बंदी बना हो, या महासागर में नाव पर रहते हुए आँधी से डगमगा रहा हो,
or sentenced to death by an angry king, or held in chains, or tossed by the wind in a boat on the great ocean,
पतत्सु चापि शस्त्रेषु संग्रामे भृशदारुणे।
सर्वाबाधासु घोरासु वेदनाभ्यर्दितोऽपि वा॥
patatsu cāpi śastreṣu saṃgrāme bhṛśadāruṇe |
sarvābādhāsu ghorāsu vedanābhyardito'pi vā ||
किंवा अत्यंत भयंकर युद्धात शस्त्रं कोसळत असताना, किंवा सगळ्या प्रकारच्या घोर संकटांत, किंवा वेदनांनी पीडलेला,
या अत्यंत भीषण युद्ध में शस्त्रों की बौछार के बीच, या हर प्रकार की घोर विपत्तियों में, या पीड़ा से व्याकुल,
or in a fierce battle with weapons falling all around, or in any terrible danger, or racked with pain,
स्मरन्ममैतच्चरितं नरो मुच्येत संकटात्।
मम प्रभावात्सिंहाद्या दस्यवो वैरिणस्तथा॥
smaranmamaitaccaritaṃ naro mucyeta saṃkaṭāt |
mama prabhāvātsiṃhādyā dasyavo vairiṇastathā ||
असा माणूस माझं हे चरित्र आठवेल तर संकटातून मुक्त होईल. माझ्या प्रभावाने सिंह आदी हिंस्र प्राणी, दरोडेखोर आणि शत्रू,
ऐसा मनुष्य मेरे इस चरित्र का स्मरण करे तो संकट से छूट जाएगा। मेरे प्रभाव से सिंह आदि हिंसक पशु, लुटेरे और शत्रु,
such a person, remembering this story of mine, would be freed from the danger. By my power, lions and other beasts, robbers and enemies
दूरादेव पलायन्ते स्मरतश्चरितं मम॥
dūrādeva palāyante smarataścaritaṃ mama ||
माझं चरित्र आठवणाऱ्या माणसापासून दुरूनच पळून जातात.
मेरे चरित्र का स्मरण करने वाले से दूर से ही भाग जाते हैं।
flee while still far away from the one who remembers my story.
ऋषिरुवाच॥
ṛṣiruvāca ||
ऋषी म्हणाले —
ऋषि बोले —
The sage said:
इत्युक्त्वा सा भगवती चण्डिका चण्डविक्रमा॥
ityuktvā sā bhagavatī caṇḍikā caṇḍavikramā ||
असं बोलून प्रचंड पराक्रमी भगवती चंडिका,
ऐसा कहकर प्रचंड पराक्रम वाली भगवती चंडिका
Having said this, the blessed Chandika, fierce in her valour,
पश्यतामेव देवानां तत्रैवान्तरधीयत।
तेऽपि देवा निरातङ्काः स्वाधिकारान् यथा पुरा॥
paśyatāmeva devānāṃ tatraivāntaradhīyata |
te'pi devā nirātaṅkāḥ svādhikārān yathā purā ||
देव पाहत असतानाच तिथेच अंतर्धान पावली. ते देवही निर्भय झाले आणि पूर्वीप्रमाणे आपापले अधिकार चालवू लागले.
देवताओं के देखते-देखते वहीं अंतर्धान हो गईं। वे देवता भी निर्भय हो गए और पहले की तरह अपने-अपने अधिकार सँभालने लगे।
vanished right there as the gods watched. The gods, now free of fear, took up their own offices as before.
यज्ञभागभुजः सर्वे चक्रुर्विनिहतारयः।
दैत्याश्च देव्या निहते शुम्भे देवरिपौ युधि॥
yajñabhāgabhujaḥ sarve cakrurvinihatārayaḥ |
daityāśca devyā nihate śumbhe devaripau yudhi ||
त्यांचे शत्रू मारले गेले होते आणि ते सर्व यज्ञातले आपले भाग पुन्हा घेऊ लागले. देवांचा शत्रू शुंभ युद्धात देवीच्या हातून मारला गेल्यावर,
उनके शत्रु मारे जा चुके थे और वे सब फिर से यज्ञ में अपने भाग पाने लगे। जब देवताओं का शत्रु शुंभ युद्ध में देवी के हाथों मारा गया,
With their enemies slain, they all once again received their shares of the sacrifice. When Shumbha, the enemy of the gods, had been killed by the Devi in battle,
जगद्विध्वंसिनि तस्मिन् महोग्रेऽतुलविक्रमे।
निशुम्भे च महावीर्ये शेषाः पातालमाययुः॥
jagadvidhvaṃsini tasmin mahogre'tulavikrame |
niśumbhe ca mahāvīrye śeṣāḥ pātālamāyayuḥ ||
जगाचा विध्वंस करणारा, अतिशय उग्र आणि अतुलनीय पराक्रमी तो शुंभ, आणि महाबलवान निशुंभ मारले गेल्यावर, उरलेले दैत्य पाताळात निघून गेले.
जगत का विध्वंस करने वाला, अत्यंत उग्र और अतुलनीय पराक्रमी वह शुंभ, और महाबली निशुंभ भी, तब बचे हुए दैत्य पाताल को चले गए।
that destroyer of the world, terrible and matchless in valour, and with mighty Nishumbha slain as well, the remaining daityas went down to Patala.
एवं भगवती देवी सा नित्यापि पुनः पुनः।
सम्भूय कुरुते भूप जगतः परिपालनम्॥
evaṃ bhagavatī devī sā nityāpi punaḥ punaḥ |
sambhūya kurute bhūpa jagataḥ paripālanam ||
हे राजा, अशा प्रकारे ती भगवती देवी नित्य असूनही पुन्हा पुन्हा प्रकट होऊन जगाचं रक्षण करते.
हे राजन्, इस प्रकार वह भगवती देवी नित्य होते हुए भी बार-बार प्रकट होकर जगत की रक्षा करती हैं।
In this way, O king, the blessed Devi, though eternal, appears again and again and protects the world.
तयैतन्मोह्यते विश्वं सैव विश्वं प्रसूयते।
सा याचिता च विज्ञानं तुष्टा ऋद्धिं प्रयच्छति॥
tayaitanmohyate viśvaṃ saiva viśvaṃ prasūyate |
sā yācitā ca vijñānaṃ tuṣṭā ṛddhiṃ prayacchati ||
तिच्याचमुळे हे विश्व मोहात पडतं, आणि तीच विश्वाला जन्म देते. तिची प्रार्थना केली तर ती ज्ञान देते, आणि प्रसन्न झाली तर समृद्धी देते.
उन्हीं से यह विश्व मोह में पड़ता है और वही विश्व को जन्म देती हैं। प्रार्थना करने पर वे ज्ञान देती हैं और प्रसन्न होकर समृद्धि देती हैं।
It is she who casts this universe into delusion, and she who gives birth to it. When prayed to, she gives understanding. When pleased, she gives prosperity.
व्याप्तं तयैतत्सकलं ब्रह्माण्डं मनुजेश्वर।
महाकाल्या महाकाले महामारीस्वरूपया॥
vyāptaṃ tayaitatsakalaṃ brahmāṇḍaṃ manujeśvara |
mahākālyā mahākāle mahāmārīsvarūpayā ||
हे मनुष्यांच्या राजा, महाप्रलयाच्या वेळी महामारीचं रूप घेणाऱ्या त्या महाकालीने हे सगळं ब्रह्मांड व्यापलेलं आहे.
हे मनुष्यों के स्वामी, महाप्रलय के समय महामारी का रूप लेने वाली उन महाकाली ने यह सारा ब्रह्मांड व्याप्त कर रखा है।
O lord of men, this whole cosmos is pervaded by her, Mahakali, who at the time of the great dissolution takes the form of Mahamari, the great death.
सैव काले महामारी सैव सृष्टिर्भवत्यजा।
स्थितिं करोति भूतानां सैव काले सनातनी॥
saiva kāle mahāmārī saiva sṛṣṭirbhavatyajā |
sthitiṃ karoti bhūtānāṃ saiva kāle sanātanī ||
योग्य वेळी तीच महामारी होते, तीच अजन्मा देवी सृष्टी बनते, आणि तीच सनातन देवी वेळ येताच प्राण्यांचं पालन करते.
समय आने पर वही महामारी बनती हैं, वही अजन्मा देवी सृष्टि बनती हैं, और वही सनातन देवी समय पर प्राणियों का पालन करती हैं।
In its time she is Mahamari, the great death. She, the unborn, becomes creation. And she, the eternal, in its time sustains all beings.
भवकाले नृणां सैव लक्ष्मीर्वृद्धिप्रदा गृहे।
सैवाभावे तथाऽलक्ष्मीर्विनाशायोपजायते॥
bhavakāle nṛṇāṃ saiva lakṣmīrvṛddhipradā gṛhe |
saivābhāve tathā'lakṣmīrvināśāyopajāyate ||
भरभराटीच्या काळात तीच माणसांच्या घरी उत्कर्ष देणारी लक्ष्मी असते, आणि अभावाच्या काळात तीच अलक्ष्मी होऊन नाशाला कारण होते.
समृद्धि के समय वही मनुष्यों के घरों में उन्नति देने वाली लक्ष्मी होती हैं, और अभाव के समय वही अलक्ष्मी बनकर विनाश का कारण बनती हैं।
In good times she is Lakshmi in people's homes, giving growth. In times of want she herself becomes Alakshmi, misfortune, and brings ruin.
स्तुता सम्पूजिता पुष्पैर्धूपगन्धादिभिस्तथा।
ददाति वित्तं पुत्रांश्च मतिं धर्मे गतिं शुभाम्॥ ॐ॥
stutā sampūjitā puṣpairdhūpagandhādibhistathā |
dadāti vittaṃ putrāṃśca matiṃ dharme gatiṃ śubhām || oṃ ||
तिची स्तुती करून, फुलं, धूप, गंध आदींनी तिची नीट पूजा केली की ती धन, पुत्र, धर्माकडे वळलेली बुद्धी आणि शुभ गती देते. ॐ.
उनकी स्तुति करके फूल, धूप, गंध आदि से भली-भाँति पूजा करने पर वे धन, पुत्र, धर्म में लगी बुद्धि और शुभ गति देती हैं। ॐ।
Praised, and worshipped well with flowers, incense, perfume and the rest, she gives wealth, sons, a mind set on dharma, and a good path. Om.
॥ इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये फलस्तुतिर्नाम द्वादशोऽध्यायः॥
|| iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye phalastutirnāma dvādaśo'dhyāyaḥ ||
श्रीमार्कंडेय पुराणात, सावर्णिक मन्वंतराच्या कथेत, देवीमाहात्म्यातला ‘फलस्तुती’ नावाचा बारावा अध्याय इथे पूर्ण झाला.
श्रीमार्कंडेय पुराण में, सावर्णिक मन्वंतर की कथा में, देवीमाहात्म्य का ‘फलस्तुति’ नामक बारहवाँ अध्याय यहाँ पूरा हुआ।
Here ends the twelfth chapter, called ‘The Praise of the Fruits’, of the Devi Mahatmya, in the account of the Savarni Manvantara in the Shri Markandeya Purana.