ॐ अस्य श्रीकीलकमन्त्रस्य शिव ऋषिः, अनुष्टुप् छन्दः, श्रीमहासरस्वती देवता, श्रीजगदम्बाप्रीत्यर्थं सप्तशतीपाठाङ्गत्वेन जपे विनियोगः।
oṃ asya śrīkīlakamantrasya śiva ṛṣiḥ, anuṣṭup chandaḥ, śrīmahāsarasvatī devatā, śrījagadambāprītyarthaṃ saptaśatīpāṭhāṅgatvena jape viniyogaḥ |
विनियोग: या कीलकमंत्राचे ऋषी शिव आहेत, छंद अनुष्टुप आहे आणि देवता श्रीमहासरस्वती आहे. जगदंबेच्या प्रसन्नतेसाठी, सप्तशतीपाठाचा एक भाग म्हणून हा जप करत आहोत, असं या ओळीत सांगितलं आहे.
विनियोग: इस कीलक-मंत्र के ऋषि शिव हैं, छंद अनुष्टुप् है और देवता श्रीमहासरस्वती हैं। जगदंबा की प्रसन्नता के लिए, सप्तशती-पाठ के अंग के रूप में यह जप किया जाता है — यह पंक्ति यही बताती है।
Viniyoga, the statement of purpose. For the Kilakam, taken as a mantra, the seer is Shiva, the metre is anuṣṭubh and the deity is Shri Mahasarasvati. It is recited as a part of the Saptashati reading, to please Jagadamba, the Mother of the world.
ॐ नमश्चण्डिकायै॥
oṃ namaścaṇḍikāyai ||
ॐ. चंडिकेला नमस्कार.
ॐ। चंडिका को नमस्कार।
Om. Salutation to Chandika.
मार्कण्डेय उवाच
mārkaṇḍeya uvāca
मार्कंडेय म्हणाले —
मार्कंडेय बोले —
Markandeya said:
ॐ विशुद्धज्ञानदेहाय त्रिवेदीदिव्यचक्षुषे।
श्रेयःप्राप्तिनिमित्ताय नमः सोमार्धधारिणे॥
oṃ viśuddhajñānadehāya trivedīdivyacakṣuṣe |
śreyaḥprāptinimittāya namaḥ somārdhadhāriṇe ||
ॐ. ज्यांचं शरीर शुद्ध ज्ञानच आहे, तिन्ही वेद हे ज्यांचे दिव्य नेत्र आहेत, जे परम कल्याणाच्या प्राप्तीचं कारण आहेत आणि जे मस्तकावर अर्धचंद्र धारण करतात, त्या शिवाला नमस्कार.
ॐ। जिनका शरीर शुद्ध ज्ञान ही है, तीनों वेद जिनके दिव्य नेत्र हैं, जो परम कल्याण की प्राप्ति का कारण हैं और जो सिर पर अर्धचंद्र धारण करते हैं, उन शिव को नमस्कार।
Om. Salutation to Shiva, whose body is pure knowledge, whose divine eyes are the three Vedas, who is the means of reaching the highest good, and who wears the half-moon.
सर्वमेतद्विजानीयान्मन्त्राणामभिकीलकम्।
सोऽपि क्षेममवाप्नोति सततं जाप्यतत्परः॥
sarvametadvijānīyānmantrāṇāmabhikīlakam |
so'pi kṣemamavāpnoti satataṃ jāpyatatparaḥ ||
मंत्रांचं हे सगळं अभिकीलक, म्हणजे त्यांना खिळ्यासारखं बांधून ठेवणारं रहस्य, माणसाने नीट जाणून घ्यावं. जो सतत जपात मग्न असतो, त्यालाही कल्याण लाभतं.
मंत्रों के इस पूरे अभिकीलक को, यानी उन्हें कील की तरह बाँधकर रखने वाले रहस्य को, मनुष्य भली-भाँति जान ले। जो निरंतर जप में लगा रहता है, उसे भी कल्याण मिलता है।
One should understand all of this: it is the kīlaka of the mantras, the pin that holds them fast. One who stays devoted to steady recitation also gains well-being.
सिद्ध्यन्त्युच्चाटनादीनि वस्तूनि सकलान्यपि।
एतेन स्तुवतां देवी स्तोत्रमात्रेण सिद्ध्यति॥
siddhyantyuccāṭanādīni vastūni sakalānyapi |
etena stuvatāṃ devī stotramātreṇa siddhyati ||
उच्चाटन आणि असे सगळे प्रयोगही याने सिद्ध होतात. जे या स्तोत्राने स्तुती करतात, त्यांच्यावर केवळ या स्तोत्रानेच देवी प्रसन्न होते.
उच्चाटन आदि सभी प्रयोग भी इससे सिद्ध हो जाते हैं। जो इस स्तोत्र से स्तुति करते हैं, उन पर केवल इस स्तोत्र से ही देवी प्रसन्न हो जाती हैं।
All such aims, beginning with uccāṭana (driving a foe away), are fulfilled. For those who praise her with this hymn, the Devi is won by the hymn alone.
न मन्त्रो नौषधं तत्र न किञ्चिदपि विद्यते।
विना जाप्येन सिद्ध्येत सर्वमुच्चाटनादिकम्॥
na mantro nauṣadhaṃ tatra na kiñcidapi vidyate |
vinā jāpyena siddhyeta sarvamuccāṭanādikam ||
त्यासाठी दुसरा मंत्र, औषध किंवा इतर कोणतंही साधन लागत नाही. वेगळा जप न करताही उच्चाटन वगैरे सगळं सिद्ध होतं.
उसके लिए न कोई दूसरा मंत्र चाहिए, न औषधि, न कुछ और। अलग से जप किए बिना भी उच्चाटन आदि सब सिद्ध हो जाता है।
No other mantra, no herb, nothing else is needed for it. Even without separate recitation, uccāṭana and the rest are all accomplished.
समग्राण्यपि सिद्ध्यन्ति लोकशङ्कामिमां हरः।
कृत्वा निमन्त्रयामास सर्वमेवमिदं शुभम्॥
samagrāṇyapi siddhyanti lokaśaṅkāmimāṃ haraḥ |
kṛtvā nimantrayāmāsa sarvamevamidaṃ śubham ||
यानेच सगळं पूर्णपणे सिद्ध होतं. यामुळे लोकांच्या मनात एक शंका उठली. ती लक्षात घेऊन हराने, म्हणजे शिवाने, हे सगळं शुभ स्तोत्र अशा प्रकारे नियमात बांधलं.
इसी से सब कुछ पूरी तरह सिद्ध हो जाता है। इससे लोगों के मन में उठने वाली इस शंका को ध्यान में रखकर हर, यानी शिव, ने इस पूरे शुभ स्तोत्र को इस प्रकार नियम में बाँध दिया।
Everything is fully accomplished by it. Taking note of the doubt this raised among people, Hara, that is Shiva, placed this whole auspicious hymn under a rule in the following way.
स्तोत्रं वै चण्डिकायास्तु तच्च गुप्तं चकार सः।
समाप्तिर्न च पुण्यस्य तां यथावन्नियन्त्रणाम्॥
stotraṃ vai caṇḍikāyāstu tacca guptaṃ cakāra saḥ |
samāptirna ca puṇyasya tāṃ yathāvanniyantraṇām ||
त्याने चंडिकेचं हे स्तोत्र गुप्त ठेवलं. जो त्या नियमाचं यथायोग्य पालन करतो, त्याच्या पुण्याला अंत नसतो.
उन्होंने चंडिका के इस स्तोत्र को गुप्त कर दिया। जो उस नियम का ठीक-ठीक पालन करता है, उसके पुण्य का अंत नहीं होता।
He made this hymn of Chandika secret. For one who keeps that rule as it should be kept, the merit has no end.
सोऽपि क्षेममवाप्नोति सर्वमेवं न संशयः।
कृष्णायां वा चतुर्दश्यामष्टम्यां वा समाहितः॥
so'pi kṣemamavāpnoti sarvamevaṃ na saṃśayaḥ |
kṛṣṇāyāṃ vā caturdaśyāmaṣṭamyāṃ vā samāhitaḥ ||
तोही अशा रीतीने सर्व प्रकारे कल्याण मिळवतो, यात शंका नाही. कृष्णपक्षातल्या चतुर्दशीला किंवा अष्टमीला मन एकाग्र करून —
वह भी इस प्रकार हर तरह से कल्याण पाता है, इसमें संदेह नहीं। कृष्ण पक्ष की चतुर्दशी या अष्टमी को मन एकाग्र करके —
Such a person also gains well-being in every way. There is no doubt about this. On the fourteenth or the eighth day of the dark fortnight, with a collected mind —
ददाति प्रतिगृह्णाति नान्यथैषा प्रसीदति।
इत्थंरूपेण कीलेन महादेवेन कीलितम्॥
dadāti pratigṛhṇāti nānyathaiṣā prasīdati |
itthaṃrūpeṇa kīlena mahādevena kīlitam ||
जो (आपलं सर्वस्व देवीला) अर्पण करतो आणि मग (तिचा प्रसाद म्हणून) परत स्वीकारतो, त्याच्यावरच ती प्रसन्न होते; एरवी नाही. अशा स्वरूपाच्या कीलकाने महादेवाने हे स्तोत्र कीलित केलं, म्हणजे बांधून ठेवलं.
जो (अपना सर्वस्व देवी को) अर्पित करता है और फिर (उनके प्रसाद के रूप में) वापस ग्रहण करता है, उसी पर वे प्रसन्न होती हैं; अन्यथा नहीं। ऐसे स्वरूप वाली कील से महादेव ने इस स्तोत्र को कीलित किया, यानी बाँध दिया।
one gives (all that is one's own to the Devi) and receives it back (as her gift). She is pleased in no other way. This is the pin with which Mahadeva fastened the hymn.
यो निष्कीलां विधायैनां नित्यं जपति संस्फुटम्।
स सिद्धः स गणः सोऽपि गन्धर्वो जायते नरः॥
yo niṣkīlāṃ vidhāyaināṃ nityaṃ japati saṃsphuṭam |
sa siddhaḥ sa gaṇaḥ so'pi gandharvo jāyate naraḥ ||
जो याला निष्कीलित करून, म्हणजे हे बंधन सोडवून, रोज स्पष्ट उच्चाराने याचा जप करतो, तो माणूस सिद्ध होतो, शिवाचा गण होतो, आणि गंधर्वही होतो.
जो इसे निष्कीलित करके, यानी यह बंधन खोलकर, प्रतिदिन स्पष्ट उच्चारण से इसका जप करता है, वह मनुष्य सिद्ध हो जाता है, शिव का गण हो जाता है और गंधर्व भी बन जाता है।
One who releases it from the pin and recites it every day, clearly, becomes a siddha, one of Shiva's gaṇas, and even a gandharva.
न चैवाप्यटतस्तस्य भयं क्वापीह जायते।
नापमृत्युवशं याति मृतो मोक्षमवाप्नुयात्॥
na caivāpyaṭatastasya bhayaṃ kvāpīha jāyate |
nāpamṛtyuvaśaṃ yāti mṛto mokṣamavāpnuyāt ||
तो कुठेही फिरला तरी त्याला इथे कोणतंही भय वाटत नाही. तो अकाली मृत्यूच्या आधीन होत नाही, आणि देह सोडल्यावर त्याला मोक्ष मिळतो.
वह कहीं भी घूमे, उसे यहाँ कोई भय नहीं होता। वह अकाल मृत्यु के वश में नहीं आता, और देह छूटने पर मोक्ष पाता है।
Wherever he wanders, no fear comes to him in this world. He does not fall to an untimely death, and when he dies he attains liberation.
ज्ञात्वा प्रारभ्य कुर्वीत न कुर्वाणो विनश्यति।
ततो ज्ञात्वैव सम्पन्नमिदं प्रारभ्यते बुधैः॥
jñātvā prārabhya kurvīta na kurvāṇo vinaśyati |
tato jñātvaiva sampannamidaṃ prārabhyate budhaiḥ ||
हे नीट जाणून घेऊनच पाठाला सुरुवात करावी; असं करणाऱ्याचं नुकसान होत नाही. म्हणूनच जाणकार लोक हे परिपूर्ण स्तोत्र समजून घेऊनच त्याचा पाठ सुरू करतात.
इसे भली-भाँति जानकर ही पाठ आरंभ करना चाहिए; ऐसा करने वाले की हानि नहीं होती। इसीलिए विद्वान इस पूर्ण स्तोत्र को समझकर ही इसका पाठ आरंभ करते हैं।
Begin the reading only after understanding this; one who does so does not come to harm. That is why the wise first understand this complete hymn and then begin it.
सौभाग्यादि च यत्किञ्चिद् दृश्यते ललनाजने।
तत्सर्वं तत्प्रसादेन तेन जाप्यमिदं शुभम्॥
saubhāgyādi ca yatkiñcid dṛśyate lalanājane |
tatsarvaṃ tatprasādena tena jāpyamidaṃ śubham ||
स्त्रियांमध्ये जे सौभाग्य आणि असं जे काही दिसतं, ते सगळं तिच्याच कृपेने असतं. म्हणून हे शुभ स्तोत्र जपावं.
स्त्रियों में जो सौभाग्य आदि कुछ भी दिखाई देता है, वह सब उन्हीं की कृपा से है। इसलिए यह शुभ स्तोत्र जपना चाहिए।
Whatever good fortune and the like is seen in women, all of it comes by her favour. So this auspicious hymn should be recited.
शनैस्तु जप्यमानेऽस्मिन् स्तोत्रे सम्पत्तिरुच्चकैः।
भवत्येव समग्रापि ततः प्रारभ्यमेव तत्॥
śanaistu japyamāne'smin stotre sampattiruccakaiḥ |
bhavatyeva samagrāpi tataḥ prārabhyameva tat ||
हे स्तोत्र सावकाश जपलं जात असताना मोठी संपदा पूर्णपणे लाभतेच. म्हणून याचा पाठ सुरू करावाच.
यह स्तोत्र धीरे-धीरे जपा जाए, तो बड़ी संपदा पूरी तरह प्राप्त होती ही है। इसलिए इसका पाठ अवश्य आरंभ करना चाहिए।
When this hymn is recited slowly, abundance comes in full measure. So it should certainly be taken up.
ऐश्वर्यं यत्प्रसादेन सौभाग्यारोग्यसम्पदः।
शत्रुहानिः परो मोक्षः स्तूयते सा न किं जनैः॥ ॐ॥
aiśvaryaṃ yatprasādena saubhāgyārogyasampadaḥ |
śatruhāniḥ paro mokṣaḥ stūyate sā na kiṃ janaiḥ || oṃ ||
जिच्या कृपेने ऐश्वर्य, सौभाग्य, आरोग्य आणि संपत्ती लाभते, शत्रूंचा नाश होतो आणि परम मोक्ष मिळतो, तिची स्तुती माणसं का करणार नाहीत? ॐ.
जिनकी कृपा से ऐश्वर्य, सौभाग्य, आरोग्य और संपत्ति मिलती है, शत्रुओं का नाश होता है और परम मोक्ष मिलता है, उनकी स्तुति लोग क्यों न करें? ॐ।
By her grace come sovereignty, good fortune, health and wealth, the defeat of enemies and the highest liberation. Why would people not praise her? Om.
इति देव्याः कीलकस्तोत्रं सम्पूर्णम्।
iti devyāḥ kīlakastotraṃ sampūrṇam |
इथे देवीचं कीलकस्तोत्र पूर्ण झालं.
यहाँ देवी का कीलक स्तोत्र पूरा हुआ।
Here ends the Kilakam of the Devi.