Pradip TambeFounder · Mydigitcard Business Solutions

लोड हो रहा है

ग्रंथ: श्रीदुर्गासप्तशती

अर्गलास्तोत्रम्

Argala Stotram

सप्तशती से पहले पढ़ा जाने वाला देवी-वंदना स्तोत्र

29 श्लोक ऑडियो बाद में जोड़ा जाएगा

इस स्तोत्र के बारे में

अर्गला स्तोत्र दुर्गा सप्तशती से पहले पढ़ा जाने वाला दूसरा स्तोत्र है। परंपरा के अनुसार क्रम यह है: पहले देवी कवच, फिर अर्गला, फिर कीलक, और उसके बाद सप्तशती के तेरह अध्याय। ‘अर्गला’ का शाब्दिक अर्थ है दरवाज़े की साँकल या उसे बंद रखने वाली आड़ी लकड़ी। इस नाम की व्याख्या परंपरा में अलग-अलग ढंग से की जाती है। यह स्तोत्र मार्कंडेय पुराण के देवीमाहात्म्य का हिस्सा नहीं है; इसे पाठ के अंग के रूप में छापा जाता है। यहाँ संस्कृत पाठ गीता प्रेस, गोरखपुर की श्रीदुर्गासप्तशती के अनुसार है।

स्तोत्र की बनावट

  • विनियोग: ऋषि विष्णु, देवता महालक्ष्मी।
  • श्लोक १–२: देवी के नामों से नमस्कार और जयकार।
  • श्लोक ३–२३: हर श्लोक की पहली पंक्ति में देवी का कोई कार्य या गुण, और दूसरी पंक्ति में एक ही टेक: ‘रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि’।
  • श्लोक २४: मन के अनुकूल, अच्छे कुल की पत्नी के लिए प्रार्थना।
  • श्लोक २५: यह स्तोत्र पढ़कर फिर सप्तशती पढ़ने का निर्देश।

टेक में आए ‘रूप’ शब्द को कुछ लोग बाहरी सुंदरता मानते हैं, तो कुछ देवी के स्वरूप को जानने की कृपा। यहाँ शब्द के अनुसार ‘रूप’ ही रखा गया है।

पहली बार पढ़ने वालों के लिए

टेक एक ही होने से लय जल्दी बैठ जाती है, पर जल्दबाज़ी में शब्द छूटने लगते हैं। हर पंक्ति पूरी बोलें। मधुकैटभविद्राविविधातृवरदे जैसे लंबे शब्द को टुकड़ों में समझें: मधुकैटभ-विद्रावि-विधातृ-वरदे। द्विषो जहि में ‘द्वि’ संयुक्त अक्षर है, और ‘जहि’ साफ़ बोलें। निघृष्ट का ‘ऋ’ और दोर्दण्ड का ‘र्द’ धीरे बोलें।

यहाँ का अर्थ हमारी टीम ने मूल संस्कृत से लिखा है। विद्वानों द्वारा इसकी जाँच हुई है या नहीं, यह इसी पृष्ठ पर दिखाया गया है।

ॐ अस्य श्रीअर्गलास्तोत्रमन्त्रस्य विष्णुर्ऋषिः, अनुष्टुप् छन्दः, श्रीमहालक्ष्मीर्देवता, श्रीजगदम्बाप्रीतये सप्तशतीपाठाङ्गत्वेन जपे विनियोगः।

oṃ asya śrīargalāstotramantrasya viṣṇurṛṣiḥ, anuṣṭup chandaḥ, śrīmahālakṣmīrdevatā, śrījagadambāprītaye saptaśatīpāṭhāṅgatvena jape viniyogaḥ |

विनियोग: इस अर्गला-स्तोत्र रूपी मंत्र के ऋषि विष्णु हैं, छंद अनुष्टुप् है और देवता श्रीमहालक्ष्मी हैं। जगदंबा की प्रसन्नता के लिए, सप्तशती-पाठ के अंग के रूप में यह जप किया जाता है — यह पंक्ति यही बताती है।

ॐ नमश्चण्डिकायै॥

oṃ namaścaṇḍikāyai ||

ॐ। चंडिका को नमस्कार।

मार्कण्डेय उवाच

mārkaṇḍeya uvāca

मार्कंडेय बोले —

ॐ जयन्ती मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी। दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽस्तु ते॥

oṃ jayantī maṅgalā kālī bhadrakālī kapālinī | durgā kṣamā śivā dhātrī svāhā svadhā namo'stu te ||

ॐ। हे देवी, तुम जयंती (सदा विजयी), मंगला (मंगल करने वाली), काली, भद्रकाली, कपालिनी (कपाल धारण करने वाली), दुर्गा, क्षमा, शिवा (कल्याणमयी), धात्री (सबको धारण करने वाली), स्वाहा और स्वधा हो। तुम्हें नमस्कार है।

जय त्वं देवि चामुण्डे जय भूतार्तिहारिणि। जय सर्वगते देवि कालरात्रि नमोऽस्तु ते॥

jaya tvaṃ devi cāmuṇḍe jaya bhūtārtihāriṇi | jaya sarvagate devi kālarātri namo'stu te ||

हे देवी चामुंडे, तुम्हारी जय हो। प्राणियों का दुख हरने वाली, तुम्हारी जय हो। सर्वत्र व्याप्त देवी, तुम्हारी जय हो। हे कालरात्रि, तुम्हें नमस्कार है।

मधुकैटभविद्राविविधातृवरदे नमः। रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि॥

madhukaiṭabhavidrāvividhātṛvarade namaḥ | rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi ||

मधु और कैटभ को परास्त करने वाली और ब्रह्मा को वर देने वाली, तुम्हें नमस्कार। रूप दो, जय दो, यश दो और शत्रुओं का नाश करो।

महिषासुरनिर्णाशि भक्तानां सुखदे नमः। रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि॥

mahiṣāsuranirṇāśi bhaktānāṃ sukhade namaḥ | rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi ||

महिषासुर का संहार करने वाली और भक्तों को सुख देने वाली, तुम्हें नमस्कार। रूप दो, जय दो, यश दो और शत्रुओं का नाश करो।

रक्तबीजवधे देवि चण्डमुण्डविनाशिनि। रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि॥

raktabījavadhe devi caṇḍamuṇḍavināśini | rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi ||

हे देवी, तुमने रक्तबीज का वध किया और चंड-मुंड का नाश किया। रूप दो, जय दो, यश दो और शत्रुओं का नाश करो।

शुम्भस्यैव निशुम्भस्य धूम्राक्षस्य च मर्दिनि। रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि॥

śumbhasyaiva niśumbhasya dhūmrākṣasya ca mardini | rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi ||

शुंभ, निशुंभ और धूम्राक्ष का मर्दन करने वाली देवी, रूप दो, जय दो, यश दो और शत्रुओं का नाश करो।

वन्दिताङ्घ्रियुगे देवि सर्वसौभाग्यदायिनि। रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि॥

vanditāṅghriyuge devi sarvasaubhāgyadāyini | rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi ||

हे देवी, सब तुम्हारे दोनों चरणों की वंदना करते हैं। तुम हर प्रकार का सौभाग्य देती हो। रूप दो, जय दो, यश दो और शत्रुओं का नाश करो।

अचिन्त्यरूपचरिते सर्वशत्रुविनाशिनि। रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि॥

acintyarūpacarite sarvaśatruvināśini | rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi ||

तुम्हारा रूप और तुम्हारा चरित्र सोच से परे है। तुम सब शत्रुओं का नाश करती हो। रूप दो, जय दो, यश दो और शत्रुओं का नाश करो।

नतेभ्यः सर्वदा भक्त्या चण्डिके दुरितापहे। रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि॥

natebhyaḥ sarvadā bhaktyā caṇḍike duritāpahe | rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi ||

हे पापों को दूर करने वाली चंडिके, जो भक्ति से सदा तुम्हें नमन करते हैं, उन्हें रूप दो, जय दो, यश दो और शत्रुओं का नाश करो।

स्तुवद्भ्यो भक्तिपूर्वं त्वां चण्डिके व्याधिनाशिनि। रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि॥

stuvadbhyo bhaktipūrvaṃ tvāṃ caṇḍike vyādhināśini | rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi ||

हे रोगों का नाश करने वाली चंडिके, जो भक्ति-भाव से तुम्हारी स्तुति करते हैं, उन्हें रूप दो, जय दो, यश दो और शत्रुओं का नाश करो।

चण्डिके सततं ये त्वामर्चयन्तीह भक्तितः। रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि॥

caṇḍike satataṃ ye tvāmarcayantīha bhaktitaḥ | rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi ||

हे चंडिके, इस संसार में जो निरंतर भक्ति से तुम्हारी पूजा करते हैं, उन्हें रूप दो, जय दो, यश दो और शत्रुओं का नाश करो।

देहि सौभाग्यमारोग्यं देहि मे परमं सुखम्। रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि॥

dehi saubhāgyamārogyaṃ dehi me paramaṃ sukham | rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi ||

मुझे सौभाग्य और आरोग्य दो। मुझे परम सुख दो। रूप दो, जय दो, यश दो और शत्रुओं का नाश करो।

विधेहि द्विषतां नाशं विधेहि बलमुच्चकैः। रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि॥

vidhehi dviṣatāṃ nāśaṃ vidhehi balamuccakaiḥ | rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi ||

शत्रुओं का नाश करो। बहुत बल दो। रूप दो, जय दो, यश दो और शत्रुओं का नाश करो।

विधेहि देवि कल्याणं विधेहि परमां श्रियम्। रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि॥

vidhehi devi kalyāṇaṃ vidhehi paramāṃ śriyam | rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi ||

हे देवी, कल्याण करो और परम लक्ष्मी दो। रूप दो, जय दो, यश दो और शत्रुओं का नाश करो।

सुरासुरशिरोरत्ननिघृष्टचरणेऽम्बिके। रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि॥

surāsuraśiroratnanighṛṣṭacaraṇe'mbike | rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi ||

हे अंबिके, देवता और असुर जब प्रणाम करते हैं, तब उनके मुकुटों के रत्न तुम्हारे चरणों से रगड़ खाते हैं। रूप दो, जय दो, यश दो और शत्रुओं का नाश करो।

विद्यावन्तं यशस्वन्तं लक्ष्मीवन्तं जनं कुरु। रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि॥

vidyāvantaṃ yaśasvantaṃ lakṣmīvantaṃ janaṃ kuru | rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi ||

अपने भक्त को विद्यावान, यशस्वी और लक्ष्मीवान बनाओ। रूप दो, जय दो, यश दो और शत्रुओं का नाश करो।

प्रचण्डदैत्यदर्पघ्ने चण्डिके प्रणताय मे। रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि॥

pracaṇḍadaityadarpaghne caṇḍike praṇatāya me | rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi ||

हे प्रचंड दैत्यों का घमंड तोड़ने वाली चंडिके, तुम्हारे आगे झुके हुए मुझे रूप दो, जय दो, यश दो और शत्रुओं का नाश करो।

चतुर्भुजे चतुर्वक्त्रसंस्तुते परमेश्वरि। रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि॥

caturbhuje caturvaktrasaṃstute parameśvari | rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi ||

हे चार भुजाओं वाली परमेश्वरी, चार मुखों वाले ब्रह्मा ने तुम्हारी स्तुति की है। रूप दो, जय दो, यश दो और शत्रुओं का नाश करो।

कृष्णेन संस्तुते देवि शश्वद्भक्त्या सदाम्बिके। रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि॥

kṛṣṇena saṃstute devi śaśvadbhaktyā sadāmbike | rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi ||

हे देवी, हे अंबिके, श्रीकृष्ण ने सदा भक्ति से तुम्हारी स्तुति की है। रूप दो, जय दो, यश दो और शत्रुओं का नाश करो।

हिमाचलसुतानाथसंस्तुते परमेश्वरि। रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि॥

himācalasutānāthasaṃstute parameśvari | rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi ||

हे परमेश्वरी, हिमालय की पुत्री के पति शिव तुम्हारी स्तुति करते हैं। रूप दो, जय दो, यश दो और शत्रुओं का नाश करो।

इन्द्राणीपतिसद्भावपूजिते परमेश्वरि। रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि॥

indrāṇīpatisadbhāvapūjite parameśvari | rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi ||

हे परमेश्वरी, इंद्राणी के पति इंद्र सच्चे भाव से तुम्हारी पूजा करते हैं। रूप दो, जय दो, यश दो और शत्रुओं का नाश करो।

देवि प्रचण्डदोर्दण्डदैत्यदर्पविनाशिनि। रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि॥

devi pracaṇḍadordaṇḍadaityadarpavināśini | rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi ||

हे देवी, प्रचंड भुजबल वाले दैत्यों का घमंड तुम नष्ट करती हो। रूप दो, जय दो, यश दो और शत्रुओं का नाश करो।

देवि भक्तजनोद्दामदत्तानन्दोदयेऽम्बिके। रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि॥

devi bhaktajanoddāmadattānandodaye'mbike | rūpaṃ dehi jayaṃ dehi yaśo dehi dviṣo jahi ||

हे देवी, हे अंबिके, तुम्हारे प्रकट होने से भक्तों को असीम आनंद मिलता है। रूप दो, जय दो, यश दो और शत्रुओं का नाश करो।

पत्नीं मनोरमां देहि मनोवृत्तानुसारिणीम्। तारिणीं दुर्गसंसारसागरस्य कुलोद्भवाम्॥

patnīṃ manoramāṃ dehi manovṛttānusāriṇīm | tāriṇīṃ durgasaṃsārasāgarasya kulodbhavām ||

मुझे मनोहर पत्नी दो, जो मेरे मन के अनुसार चलने वाली हो, इस कठिन संसार-सागर से पार कराने वाली हो और अच्छे कुल में जन्मी हो।

इदं स्तोत्रं पठित्वा तु महास्तोत्रं पठेन्नरः। स तु सप्तशतीसंख्यावरमाप्नोति सम्पदाम्॥ ॐ॥

idaṃ stotraṃ paṭhitvā tu mahāstotraṃ paṭhennaraḥ | sa tu saptaśatīsaṃkhyāvaramāpnoti sampadām || oṃ ||

यह स्तोत्र पढ़ने के बाद मनुष्य महास्तोत्र, यानी सप्तशती, का पाठ करे। वह सप्तशती की सात सौ की संख्या के अनुरूप उत्तम संपदा पाता है। ॐ।

इति देव्या अर्गलास्तोत्रं सम्पूर्णम्।

iti devyā argalāstotraṃ sampūrṇam |

यहाँ देवी का अर्गला स्तोत्र पूरा हुआ।